Қатысушылар саны артаған сайын құндылығы арта түсуі

Кіріспе

Үдемелі қатысумен құнды арттыру, 2020 романы

Экономикада желілік эффект (немесе желілік сыртқы факторлар, немесе сұраныс жағынан масштабты экономика) – бұл пайдаланушының тауар немесе қызметтен алатын құндылығының немесе пайдалылығының, үйлесімді өнімдерді пайдаланатын пайдаланушылар санына байланысты болатын құбылыс. Желілік эффекттер әдетте оң кері байланыс жүйелері болып табылады, нәтижесінде пайдаланушылар бір желіге қосылған сайын өнімнен көбірек құндылық алады. Қосымша пайдаланушының өнімді қабылдауы екі әсерге бөлінеді: барлық басқа пайдаланушылар үшін құндылықты арттыру (жалпы әсер) және өнімді пайдалануға басқа пайдаланушы еместердің ынтасын күшейту (шекаралық әсер). Желілік эффекттер тікелей немесе жанама болуы мүмкін. Тікелей желілік эффекттер, белгілі бір пайдаланушының пайдалылығы сол өнімнің немесе технологияның басқа пайдаланушыларының санымен бірге өскенде туындайды, яғни әртүрлі пайдаланушылардың өнімді қабылдауы толықтырады. Жанама (немесе топтар аралық) желілік эффекттер, кем дегенде екі түрлі, бір-біріне тәуелді тұтынушылар тобы болғанда туындайды және кем дегенде бір топтың пайдалылығы екінші топтың өсуімен бірге артады. Мысалы, аппараттық құралдар үйлесімді бағдарламалық жасақтаманың өсуімен тұтынушылар үшін құндырақ болуы мүмкін. Желілік эффекттерді көбінесе масштабты экономикамен шатастырады, ол өндірілген бірліктердің жалпы көлеміне қатысты орташа өндіріс шығындарының төмендеуін сипаттайды. Масштабты экономика дәстүрлі салаларда, мысалы, өндірісте жиі кездеседі, ал желілік эффекттер жаңа экономика салаларында, әсіресе ақпараттық және коммуникациялық технологияларда кең таралған. Желілік эффекттер – бұл масштабты экономиканың сұраныс жағындағы әріқарасы, себебі олар жеткізушінің орташа құнын төмендетудің орнына клиенттің төлеуге дайындығын арттыру арқылы жұмыс істейді. Критикалық массаға жеткенде, «вагонмен жүру» (bandwagon) эффектісі пайда болуы мүмкін. Желі әрбір жаңа пайдаланушымен бірге құндылығын арттыра беретін болғандықтан, көбірек адамдар оны қабылдауға ынталанады, нәтижесінде оң кері байланыс пайда болады. Желілік эффекттерді көрсететін нарықтардағы екі маңызды әлеуетті нәтиже – көптеген тепе-теңдіктер мен нарықтық монополия. Нәтижелерді анықтауда тұтынушылардың күтулері маңызды рөл атқарады.

In economics, a network effect (also called network externality or demand side economies of scale) is the phenomenon by which the value or utility a user derives from a good or service depends on the number of users of compatible products. Network effects are typically positive feedback systems, resulting in users deriving more and more value from a product as more users join the same network. The adoption of a product by an additional user can be broken into two effects: an increase in the value to all other users (total effect) and also the enhancement of other non users' motivation for using the product (marginal effect). Network effects can be direct or indirect. Direct network effects arise when a given user's utility increases with the number of other users of the same product or technology, meaning that adoption of a product by different users is complementary. Indirect (or cross group) network effects arise when there are "at least two different customer groups that are interdependent, and the utility of at least one group grows as the other group(s) grow". For example, hardware may become more valuable to consumers with the growth of compatible software. Network effects are commonly mistaken for economies of scale, which describe decreasing average production costs in relation to the total volume of units produced. Economies of scale are a common phenomenon in traditional industries such as manufacturing, whereas network effects are most prevalent in new economy industries, particularly information and communication technologies. Network effects are the demand side counterpart of economies of scale, as they function by increasing a customer's willingness to pay due rather than decreasing the supplier's average cost. Upon reaching critical mass, a bandwagon effect can result. As the network continues to become more valuable with each new adopter, more people are incentivised to adopt, resulting in a positive feedback loop. Multiple equilibria and a market monopoly are two key potential outcomes in markets that exhibit network effects. Consumer expectations are key in determining which outcomes will result.

Шығу тегі

Желілік эффекттер АҚШ телефон қызметтерінің монополиясын алуда Bell Telephone компаниясының патенттен кейінгі бірінші президенті Теодор Вейлдің аргументтеріндегі маңызды тақырып болды. 1908 жылы ол бұл тұжырымдаманы Беллдің жылдық есебінде ұсынғанда, 4000-нан астам жергілікті және аймақтық телефон станциялары болды, олардың көпшілігі кейін Белл жүйесіне біріктірілді. Желілік эффекттерді Роберт Меткалф танымал етті, бұл Меткалф заңы деп аталды. Меткалф Ethernet-тің бірнеше ойлап тапқандарының бірі және 3Com компаниясының негізін қалаушылардың бірі болды. Өнімді сату кезінде Меткалф клиенттерге өз желілерінің артықшылықтарын пайдалану үшін белгілі бір шекті мәннен жоғары өсу үшін Ethernet карталары қажет екенін айтты. Меткалфтың пікірінше, желілік карталарды сатудың себебі желінің құны орнатылған карталар санына тура пропорционалды, ал желінің құндылығы пайдаланушылар санының квадратына пропорционалды. Бұл алгебралық түрде N құны және N² құндылығы ретінде көрсетілді. Бұл ұсыныстың нақты сандары ешқашан бекітілмегенімен, бұл тұжырымдама клиенттерге дискілер мен принтерлер сияқты қымбат ресурстарға қол жеткізуді бөлісуге, электрондық пошта жіберуге және, әрі қарай, Интернетке қол жеткізуге мүмкіндік берді. Желілік эффектінің экономикалық теориясы 1985 және 1995 жылдар аралығында Майкл Л. Кац, Карл Шапиро, Джозеф Фаррелл және Гарт Салонер зерттеушілерінің жұмысы арқылы айтарлықтай дамытылды. Автор, жоғары технологиялық кәсіпкер Род Бекстром 2009 жылы BlackHat және Defcon шараларында оң желілік эффектідегі желілерді сипаттауға арналған математикалық модельді ұсынды, сонымен қатар кері желілік эффектіні анықтау үшін экономикалық модельмен бірге ұсынды. Желілік эффектімен байланысты жиі кездесетін оң кері байланысқа байланысты, жүйелік динамика құбылысты сипаттау үшін модельдеу әдісі ретінде қолданылуы мүмкін. Ауыздан ауызға тарату және Басс таралу моделі де қолданылуы мүмкін. Келесі маңызды жетістік 2000 және 2003 жылдар аралығында Джеффри Г. Паркер, Маршалл Ван Алстин, Жан-Шарль Роше және Жан Тироль зерттеушілерінің тәуелсіз түрде екі жақты нарық әдебиетін дамытуымен болды, бұл әртүрлі топтарды қиып өтетін желілік сыртқы факторлардың сол топтардың бірі үшін бағаны тегін етуіне әкелуі мүмкін екенін көрсетті.

Network effects were a central theme in the arguments of Theodore Vail, the first post patent president of Bell Telephone, in gaining a monopoly on US telephone services. In 1908, when he presented the concept in Bell's annual report, there were over 4,000 local and regional telephone exchanges, most of which were eventually merged into the Bell System. Network effects were popularized by Robert Metcalfe, stated as Metcalfe's law. Metcalfe was one of the co inventors of Ethernet and a co founder of the company 3Com. In selling the product, Metcalfe argued that customers needed Ethernet cards to grow above a certain critical mass if they were to reap the benefits of their network. According to Metcalfe, the rationale behind the sale of networking cards was that the cost of the network was directly proportional to the number of cards installed, but the value of the network was proportional to the square of the number of users. This was expressed algebraically as having a cost of N, and a value of N2. While the actual numbers behind this proposition were never firm, the concept allowed customers to share access to expensive resources like disk drives and printers, send e mail, and eventually access the Internet. The economic theory of the network effect was advanced significantly between 1985 and 1995 by researchers Michael L. Katz, Carl Shapiro, Joseph Farrell, and Garth Saloner. Author, high tech entrepreneur Rod Beckstrom presented a mathematical model for describing networks that are in a state of positive network effect at BlackHat and Defcon in 2009 and also presented the inverse network effect with an economic model for defining it as well. Because of the positive feedback often associated with the network effect, system dynamics can be used as a modelling method to describe the phenomena. Word of mouth and the Bass diffusion model are also potentially applicable. The next major advance occurred between 2000 and 2003 when researchers Geoffrey G Parker, Marshall Van Alstyne, Jean Charles Rochet and Jean Tirole independently developed the two sided market literature showing how network externalities that cross distinct groups can lead to free pricing for one of those groups.

Дәлел және салдары

Ресурстардың әртүрлілігі төмендеп бара жатқандықтан, жаңа қызметтер, өнімдер мен қолданбалар арқылы функционалдықтың үнемі артуына қарсы күш пайда болып келеді, мысалы, музыка ағымдық қызметтері (Spotify), файлдарды бөлісу бағдарламалары (Dropbox) және хабар алмасу платформалары (Messenger, WhatsApp және Snapchat). Тағы бір маңызды жайт – веб-сайттардың өмір сүру мерзімінің күрт қысқаруы, әрбір функционалдық саланың жетекші ойыншылары өздерінің орнын бұрынғыдан да қатаң қорғайды. Дегенмен, желілік эффектінің өсуі әрқашан кірістің пропорционалды өсуіне алып келмейді. Қосымша пайдаланушылардың құндылығы ұсыныстың тауарға айналу деңгейіне, жаңа пайдаланушының типіне және баламалардың болуына байланысты. Мысалы, әлеуметтік желілер белгілі бір шегіне жеткеннен кейін, қосымша пайдаланушылар енді құндылық қосқан жоқ. Бұған себеп – желіге адамдардың саны артуымен, пайдаланушылар жеке ақпаратты бөлісуге көбірек тартынса және сайт жаңалықтар мен ашық мазмұнға көбірек бағытталса. Мысалы, егер тұрақты өнімдер өндірілмесе, арнайы материалдар мен технологияны қолдана отырып, тұрақты үйді жобалау қиын және қымбатқа соғады. Бірақ желілік экономиканың арқасында, осындай өнімдерді өндіруге қатысқан өнеркәсіптердің саны артаған сайын, экологиялық тұрақты ғимаратты жобалау оңайырақ болады. Желілік экономиканың белгілі бір салаға әкелетін тағы бір пайдасы – өнеркәсіп ішіндегі бәсекелестік пен байланыстардың нәтижесінде болатын жақсарту.

Критикалық масса

Желілік технологияның бастапқы кезеңдерінде жаңа технологияны қабылдауға деген ынталандыру төмен болады. Белгілі бір мөлшерде адамдар технологияны қабылдағаннан кейін, желілік эффектілер осыншалықты маңызды болып, қабылдау үстем стратегияға айналады. Осы нүктеге сындық масса дейді. Сындық масса нүктесінде тауар немесе қызметтен алынатын құн, тауар немесе қызмет үшін төленген бағадан артық немесе тең болады. Өнім сындық массаға жеткенде, желілік эффектілер тұрақты тепе-теңдікке қол жеткенге дейін одан әрі өсуді қамтамасыз етеді. Сондықтан, бизнестің маңызды мәселесі – пайдаланушыларды сындық массаға жеткенше қалай тарту болып табылады. Сапаның маңыздылығы тұтынушылардың күтілімдерімен тікелей байланысты, оларға өнімдер мен қызметтердің бағасы мен сапасы, компанияның беделі және желінің даму жолы әсер етеді. Осы ретте, бір жолы – сыртқы мотивацияға сүйену, мысалы, төлем жасау, алымды жеңілдету немесе достарды тіркелуге шақыру. Көбірек табиғи стратегия – желілік эффектілерсіз де жеткілікті құндылыққа ие жүйені құру, кем дегенде алғашқы пайдаланушылар үшін. Пайдаланушылар саны артқан сайын, жүйе одан да құндырақ болып, кеңірек аудиторияны тарта алады.

Өсудің шектері

Желінің өсуі көбінесе шексіз болмайды және нарық тоюға жеткенде (барлық клиенттер қосылған) немесе соңғы бірнеше клиенттерді тартудың шығыны кірістен асып кеткенде тежеледі. Желілердің өсуін басқаруға жеткілікті сыйымдылығы болмаса, олар өсуін тоқтатуы немесе құлауы мүмкін. Мысалы, клиенттер саны артығынан толған телефон желісі, тығырылып, бос сигналдарға, қоңырау тонының болмауына және нашар клиенттік қолдауға әкелуі мүмкін. Бұл қолданыстағы жүйенің жеткіліксіз сыйымдылығы салдарынан клиенттердің бәсекелес желіге көшу қаупін тудырады. Осыдан кейін әрбір қосымша пайдаланушы қалған әрбір пайдаланушының алатын пайдасын кемітеді. Peer-to-peer (P2P) жүйелері – жүктемені пайдаланушылар арасында бөлуге арналған желілер. Бұл теориялық тұрғыдан P2P желілерін шексіз кеңейтуге мүмкіндік береді. P2P негізіндегі Skype телефон қызметі осы эффектінің арқасында өседі және оның өсуі негізінен нарықтың тоюымен шектеледі.

Өзара әрекеттесу мүмкіндігі

Өзара қарым-қатынастың нәтижесінде желі кеңейеді, соның салдарынан желінің тұтынушылар үшін сыртқы құндылығы артады. Өзара қарым-қатынас бұған, ең алдымен, мүмкін болатын байланыстарды көбейту арқылы, екінші рет – желіге жаңа қатысушыларды тарту арқылы қол жеткізеді. Өзара қарым-қатынастың басқа да артықшылықтарына белгісіздікті азайту, тәуелділіктен құтылу, тауарға айналдыру және бағаға негізделген бәсекелестік жатады. Өзара қарым-қатынасқа стандарттау немесе басқа да ынтымақтастық арқылы қол жеткізуге болады. Өзара қарым-қатынасты дамытуға қатысқан компаниялар өнімдер нарығын кеңейту үшін бәсекелестерімен ынтымақтастық жасау мен нарық үлесі үшін бәсекелесу арасындағы керісімге тап болады.

Бір-біріне үйлесімділік және үйлесімсіздік

Өнімнің үйлесімділігі компанияның бәсекелестік ортадағы желілік сыртқы факторлармен тығыз байланысты, яғни екі жүйені өзгеріссіз бірге қолдану мүмкіндігімен. Үйлесімді өнімдер тұтынушыларға жақсы сайысқандықтан, бір компаниядан ғана өнім сатып алу қажеттілігінсіз желінің барлық артықшылықтарынан пайда көре алады. Дегенмен, үйлесімді өнімдер ғана компаниялар арасындағы бәсекелестікті күшейтіп қоймай, бұрын сатып алынған өнімдердің иелеріне артықшылықтарын жоғалту қаупін тудырады, сондай-ақ, эксклюзивті желілер өнеркәсіпке кіру талаптарын арттыруы мүмкін. Ірі компаниялармен салыстырғанда, беделі немесе күші төмен компаниялар немесе кіші желілер үйлесімді өнімдерді таңдауға көбірек бейім. Сонымен қатар, өнімдердің үйлесімділігі компанияның нарық үлесін арттыруға көмектеседі. Мысалы, Windows жүйесі операциялық үйлесімділігімен әйгілі, осы арқылы тұтынушылардың басқа да қосымшаларды қолдану мүмкіндігін кеңейтеді. Windows жүйелерін жеткізуші ретінде Microsoft компаниясы нарықтық үлесінің өсуіне әкелетін жанама желілік эффекттерден пайда көреді. Үйлесімсіздік үйлесімділіктің керісі болып табылады. Өнімдердің үйлесімсіздігі нарықты сегменттеуді күшейтеді, тиімділікті төмендетеді, тұтынушылардың мүдделеріне зиян келтіреді және бәсекелестікті қыздырады. Үйлесімсіз желілер арасындағы бәсекелестіктің нәтижесі қабылдаудың толық тізбегіне және бастапқы қабылдаушылардың таңдауына байланысты. Тиімді бәсекелестік компаниялардың нарық үлесін анықтайды, бұл тарихи тұрғыдан маңызды. Өйткені, орнатылған база тікелей көбірек желілік пайда әкеледі және тұтынушылардың күтулерін арттырады, бұл келесі желілік эффекттердің сәтті жүзеге асуына оң әсер етеді.

Ашық стандарттар мен жабық стандарттар

Байланыс және ақпараттық технологияларда ашық стандарттар мен интерфейстер көбінесе бірнеше компаниялардың қатысуымен әзірленеді және әдетте өзара тиесілі пайда әкеледі деп саналады. Бірақ, егер байланыс протоколдары немесе интерфейстері жабық стандарттар болса, желілік эффект осы стандарттарды бақылайтын компанияға монополиялық билік бере алады. Компьютер саласының мамандары Microsoft корпорациясы осы тәсілдер арқылы монополиясын сақтап отыр деп кеңінен санайды. Microsoft желілік эффектті өз пайдасына қолдану үшін қолданатын байқалған әдістердің бірі – Embrace, extend and extinguish (қамту, кеңейту және жою). Mirabilis – Израильдің стартапы, ол жылдам хабар алмасуды (IM) бастап берді және America Online компаниясы сатып алды. ICQ өнімін тегін тарату және клиенттік бағдарламалық жасақтамасы мен басқа өнімдердің өзара үйлесімділігіне кедергі келтіру арқылы олар жылдам хабар алмасу нарығында уақытша басымдыққа ие болды. Жылдам өңдеу жылдамдығы мен процестің қарапайымдығының арқасында IM технологиясы үйден жұмыс ортасына дейін қолданыс тапты. Желілік эффектінің нәтижесінде, жаңа IM пайдаланушылары Mirabilis жүйесін таңдау арқылы (және оның көптеген пайдаланушылар желісіне қосылу арқылы) бәсекелес жүйеге қарағанда әлдеқайда көп пайда алды. Сол дәуірге тән болғандай, компанияны сатудан бұрын өзінің басымдық позициясынан табыс табуға тырыспады.

Желілік әсер бәсекеге қабілеттілік ретінде

Желілік эффект индустрияның бәсекелес ортасына маңызды әсер ете алады. Майкл Э. Портердің пікірінше, күшті желілік эффект жаңа қатысушылардың қаупін азайтуы мүмкін, бұл индустрияға әсер ететін бес маңызды бәсекелестік күштің бірі. Нарыққа кіруге тұрақты кедергілер орнаған компанияларға бәсекелестікке тойтарыс беруге және өздерінің нарықтық үлесін сақтауға немесе арттыруға, сондай-ақ пайдалылықты және капиталға қайтаруды сақтауға көмектеседі. Осы тартымды ерекшеліктер Amazon, Google немесе Facebook сияқты платформалық компаниялардың жылдам өсуіне және акционерлер үшін құндылық құруына мүмкіндік берді. Екінші жағынан, желілік эффект индустрияда биліктің жоғары деңгейде шоғырлануына немесе тіпті монополияға алып келуі мүмкін. Бұл көбінесе ірі технологиялық компанияларда болатындай, денсаулы бәсекелестікті қалпына келтіруге тырысатын реттеуші органдардың күшті бақылауына әкеледі.

Телефон

Желілік эффектілер – желіге қосылған әрбір жаңа пайдаланушының әрбір пайдаланушыға сыйақы ретінде тиетін қосымша пайда. Тікелей желілік эффектінің мысалы – телефон. Алғашқыда, телефон тек аз ғана адамдарда болған кезде, оның құндылығы минималды болды. Оның пайдалы болуы үшін басқа адамдардың да телефоны болуы қажет еді, сонымен қатар ол пайдаланушылардың үйі арқылы желіге қосылуы керек еді. Технология дамыған сайын, телефонды сатып алу адамдар үшін қолжетімді болды. Бұл пайдаланушылар санының артуына байланысты одан да көп құндылық пен пайдалылықты тудырды. Соңында, экспоненциалды өсу арқылы пайдаланудың артуы нәтижесінде телефон дерлік барлық үй шаруашылығында қолданылатын болды, бұл барлық пайдаланушылар үшін желінің құндылығын арттырды. Желілік эффекті мен технологиялық жетістіктер болмаса, телефонның бүгінгідей құндылығы мен пайдалылығы болмас еді.

Қаржылық биржалар

Қор биржалары мен туынды биржалары желілік эффектіге ие. Бағалы қағазды сату немесе сатып алу кезіндегі мәміле құнының маңызды анықтамасы – нарықтық өтімділік, себебі бірдей бағалы қағазды сатып алу және сату бағасы арасында сұраныс-ұсыныс айырмасы болады. Биржадағы симметриялық ақпаратқа ие сатушылар мен сатып алушылардың саны артаған сайын, өтімділік жоғарылайды және мәмілелердің құны төмендейді. Бұл өз кезегінде, биржаға көбірек сатып алушылар мен сатушыларды тартады. Қаржы биржаларының желілік артықшылығы жаңадан құрылған биржалардың үстем биржаны ығыстырудағы қиындықтарында көрінеді. Мысалы, Чикаго тауар биржасы АҚШ мемлекеттік облигациялары фьючерстерін саудалаудағы басымдығын сақтап келді, тіпті Eurex US ұқсас фьючерстік келісімдермен саудалауды бастағаннан кейін де. Сол сияқты, Чикаго сауда биржасы Euronext қарсылығына қарамастан, еурооблигациялардың пайыздық фьючерстерін саудалауда басымдығын сақтап тұр. Liffe.

Крипто валюталар мен блокчейндер

Криптовалюталар, мысалы, Биткоин және смарт-контракт блокчейндері, мысалы, Эфириум да желілік эффектілерді көрсетеді. Биткоиннің ерекше қасиеттері оны пайдаланушылар мен инвесторлар үшін тартымды актив етеді. Желіге қосылған пайдаланушылар саны артаған сайын активтің құны да, желінің қауіпсіздігі де артады. Бұл әдіс пайдаланушыларды желіге қосылуға ынталандырады, сондықтан желі мен қауымдастық өскенде желілік эффект пайда болады, бұл жаңа адамдардың да қосылу ықтималдығын арттырады. Биткоин желілік эффект арқылы пайдаланушыларына қаржылық құндылық ұсынады, бұл қаржылық пайда табу мүмкіндігіне байланысты көбірек инвесторларды тартуы мүмкін. Бұл – балама желілік эффектінің мысалы, себебі құндылық тек бастапқы желі құрылғаннан кейін ғана артады. Смарт-контракт блокчейндері өз транзакцияларын қамтамасыз ету үшін блокчейн пайдаланатын адамдардың әлеуметтік желісі арқылы желілік эффекттерді тудыра алады. Эфириум сияқты қоғамдық инфрақұрылымдық желілер бір-біріне толық сенім білдірмейтін ұйымдарға желіде өсуді ынталандырып, мағыналы ынтымақтастыққа мүмкіндік береді. Дегенмен, 2019 жылдан бастап мұндай желілердің өсуі баяулап кетті, себебі оларға құпиялылық және кеңейтімділік сияқты қажетті талаптар жетіспейді.

Бағдарламалық жасақтама

Кең таралған компьютерлік бағдарламалық жасақтамалар күшті желілік эффекттерден пайда көреді. Бағдарламалық жасақтаманы сатып алудың ерекшелігі – оның таңдалуы басқалардың пікірлеріне оңай ықпал етеді, сондықтан бағдарламалық жасақтаманың тұтынушылар базасы оң желілік эффектті іске асырудың кілті болып табылады. Клиенттердің бағдарламалық жасақтаманы таңдауына ынтасы өнімнің өзіне байланысты болғанымен, сатып алушылардың медиадағы әрекеттері мен ауызша ұсыныстары бағдарламалық жасақтаманы әлі сатып алмаған клиенттердің де қолдану мүмкіндігін арттырады, осылайша желілік эффекттерге әкеледі. 2007 жылы Apple iPhone-ды, одан кейін App Store дүкенін шығарды. Көптеген iPhone қолданбалары күшті желілік эффекттерге көп көңіл бөледі. Бұл бағдарламалық жасақтаманың танымалдығын жылдам арттырып, маркетингтік шығындарды шектеу арқылы үлкен пайдаланушылар базасына таралуына мүмкіндік береді. Freemium бизнес-моделі осы желілік эффекттерді пайдаланып, кез келген пайдаланушының қабылдауын немесе қолдануын шектемейтін тегін нұсқаны ұсынады, ал негізгі кіріс көзі ретінде премиум мүмкіндіктер үшін төлем қабылдайды. Сонымен қатар, кейбір бағдарламалық қамтамасыз ету компаниялары сатып алушыларды тарту және олардың күмәнін азайту үшін сынақ мерзімінде тегін сынақ нұсқаларын ұсынады. Тегін қолдану мерзімінің ұзақтығы желілік эффектпен байланысты: компанияға қаншалықты көп оң пікір келсе, сынақ мерзімі соғұрлым қысқа болады. Бағдарламалық қамтамасыз ету компаниялары (мысалы, Adobe немесе Autodesk) студенттерге көбінесе айтарлықтай жеңілдіктер береді. Осылайша, олар желілік эффектті ынталандырады, себебі студенттердің белгілі бір бағдарламаны меңгеруі компаниялар мен жұмыс берушілер үшін оны пайдалануды тиімді етеді. Жұмыс берушілердің белгілі бір дағдыға деген талабы артаған сайын, сол мамандықты меңгерген қызметкерлердің де пайдасы артады. Бұл өзін-өзі нығайтатын циклді құрады, осылайша желілік эффектті одан әрі күшейтеді.

Веб-сайттар

Көптеген веб-сайттар желілік эффектіден пайда көреді. Мысалы, веб-базарлар мен биржалар. Мысалы, eBay аукциондары бәсекеге қабілетті болмаса, аса пайдалы сайт болмас еді. eBay-де пайдаланушылар саны өскен сайын аукциондар бәсекеге қабілетті бола түседі, бұл тауарлардың бағасын көтереді. Бұл eBay-де сатуды тиімдірек етеді және көбірек сатушыларды тартады, бұл өз кезегінде ұсыныстың артуына байланысты бағаны қайта төмендетеді. Ұсыныстың артуы eBay-ге көбірек сатып алушыларды әкеледі. Қысқасы, eBay пайдаланушыларының саны өскен сайын бағалар төмендеп, ұсыныс көбейеді және сайтты пайдалы деп санаған адамдардың саны артады. 1990 жылдардың соңында кейбір dot com компаниялары бизнес-модельдерін негіздеу үшін желілік эффектіні пайдаланды. Бұл компаниялар жаңа нарық пайда болғанда, онда күшті желілік эффектілер болса, компаниялар өздерінің нарықтық үлесін арттыруға, пайда табудан гөрі көбірек мән беруі керек деп есептеді. Олардың пікірінше, нарықтық үлес қай фирманың техникалық және маркетингтік стандарттарды белгілейтінін анықтайды, сондай-ақ бұл компанияларға бірінші болып енудің артықшылығын береді. Әлеуметтік желілер осыған жақсы мысал. Әлеуметтік желіге қаншалықты көп адам тіркелсе, сайт оның пайдаланушылары үшін соғұрлым пайдалы болады. Google өзінің жарнамалық бизнесінде Google AdSense қызметі арқылы желілік эффектіні пайдаланады. AdSense Google технологиясын қолдана отырып, блогтар сияқты көптеген шағын сайттарға жарнама орналастырады, осылайша жарнамалардың қай блогтарға сәйкес екенін анықтайды. Осылайша, бұл қызмет көптеген жарнама берушілерді көптеген кіші сайттармен байланыстыру үшін алмасу (немесе жарнама желісі) ретінде жұмыс істейтіндей. Жалпы, AdSense қаншалықты көп блогтарға жете алса, соғұрлым көп жарнама берушілерді тартады, нәтижесінде ол көптеген блогтар үшін ең тартымды нұсқаға айналады. Керісінше, жаңалықтар сайтының құндылығы, ең алдымен, мақалалардың сапасына байланысты, сайтты пайдаланатын адамдардың санына емес. Сол сияқты, іздеу жүйелерінің бірінші буыны желілік эффектіні аз сезінді, өйткені сайттың құндылығы іздеу нәтижелерінің құндылығына негізделген. Бұл Google-ға Yahoo! пайдаланушыларын көп қиындықсыз тартып алуға мүмкіндік берді, пайдаланушылар Google-дың іздеу нәтижелері жоғарырақ деп сенгеннен кейін. Кейбір сарапшылар Yahoo! брендінің құндылығын (ол көбірек адамдар білген сайын артады) желілік эффекті деп қате түсінді, оның жарнамалық бизнесін қорғайды деп ойлады.

Many web sites benefit from a network effect. One example is web marketplaces and exchanges. For example, eBay would not be a particularly useful site if auctions were not competitive. As the number of users grows on eBay, auctions grow more competitive, pushing up the prices of bids on items. This makes it more worthwhile to sell on eBay and brings more sellers onto eBay, which, in turn, drives prices down again due to increased supply. Increased supply brings even more buyers to eBay. Essentially, as the number of users of eBay grows, prices fall and supply increases, and more and more people find the site to be useful. Network effects were used as justification in business models by some of the dot com companies in the late 1990s. These firms operated under the belief that when a new market comes into being which contains strong network effects, firms should care more about growing their market share than about becoming profitable. The justification was that market share would determine which firm could set technical and marketing standards and giving these companies a first mover advantage. Social networking websites are good examples. The more people register onto a social networking website, the more useful the website is to its registrants. Google uses the network effect in its advertising business with its Google AdSense service. AdSense places ads on many small sites, such as blogs, using Google technology to determine which ads are relevant to which blogs. Thus, the service appears to aim to serve as an exchange (or ad network) for matching many advertisers with many small sites. In general, the more blogs AdSense can reach, the more advertisers it will attract, making it the most attractive option for more blogs. By contrast, the value of a news site is primarily proportional to the quality of the articles, not to the number of other people using the site. Similarly, the first generation of search engines experienced little network effect, as the value of the site was based on the value of the search results. This allowed Google to win users away from Yahoo! without much trouble, once users believed that Google's search results were superior. Some commentators mistook the value of the Yahoo! brand (which does increase as more people know of it) for a network effect protecting its advertising business.

Рельс кеңістігі

Теміржол кеңдігін бастапқы таңдауда және кеңдік ауыстыру шешімдерінде күшті желілік эффектілер бар. Тіпті ешқандай басқа желілерге қосылмаған оқшауланған рельстерді төсеген кезде де, жол салушылар әдетте стандартты рельс кеңдігін таңдайды, осылайша тікелей қолжетімді жылжымалы құрамды пайдалана алады. Кейбір өндірушілер әртүрлі рельс кеңдіктеріне бейімделетін жылжымалы құрам жасаса да, көпшілігі тек стандартты рельс кеңдіктерінің бірімен ғана жұмыс істейтін жылжымалы құрам шығарады. Бұл қалалық теміржол жүйелеріне де қатысты: тарихи тұрғысынан алғанда, трамвайлар және аз дәрежеде метрополитендер әртүрлі кеңдікте келіп, бірақ қазіргі кезде жаңа желілердің барлығы дерлік бірнеше кеңдікте, ал басым көпшілігі стандартты кеңдікте салынуда.

Кредиттік карталар

Қазіргі кезде кеңінен қолданылатын несие карталары үшін нарықтағы кең ауқымды қолданыстар желілік эффектілермен тығыз байланысты. Несие картасы, қазіргі экономикадағы валюталық төлем тәсілдерінің бірі ретінде, 1949 жылы пайда болған. Несие карталарының бөлшек сауда деңгейінде айналымына қатысты алғашқы зерттеулер көрсеткендей, несие картасының пайыздық ставкалары макроэкономикалық пайыздық ставкаларға тәуелді болмады және дерлік өзгеріссіз қалды. Кейіннен, саяси басымдықтардың өзгеруіне байланысты несие карталары жүйелік деңгейге енді және 1980 жылдары төлемдердің танымал трендіне айналды. Сонымен қатар, желілік деңгейдегі несие картасы жүйесі екі жақты нарық ретінде қарастырылуы мүмкін. Бір жағынан, карта иелерінің саны саудагерлерді несие карталарын төлем құралы ретінде пайдалануға ынталандырады. Екінші жағынан, саудагерлердің санының артуы жаңа карта иелерін тартуға мүмкіндік береді. Яғни, саудагерлер арасында несие карталарын қолдану айтарлықтай өсті, бұл құндылығының артуына әкелді. Бұл өз кезегінде карта иесінің несие картасының құнын және пайдаланушылар санын арттырады. Сонымен қатар, несие карталық қызметтер саудагерлік жеңілдіктер мен несиеге қолжетімділік арасындағы желілік эффектіні де көрсетеді. Несиеге қолжетімділік артып, сату көлемі ұлғайғанда, саудагерлер несие карталарын шығарушылардан үлкен жеңілдіктер алуға дайын тұрады. Visa несие карталарының желілік эффектісін өзінің бәсекелестік артықшылығы ретінде пайдаланып, электрондық төлемдер индустриясында көшбасшыға айналды. 2016 жылға дейін Visa-ның несие карталары нарығындағы үлесі төрт жылдың ішінде төрттен жартысына дейін өсті. Visa желілік эффектіден пайда көреді. Себебі, әрбір қосымша Visa карта иесі саудагерлер үшін тартымдырақ, ал саудагерлер бренд арқылы жаңа карта иелерін тарта алады. Басқаша айтқанда, Visa-ның электрондық төлем нарығындағы танымалдылығы мен қолайлылығы көбірек адамдар мен саудагерлерді Visa-ны пайдалануға итермелейді, бұл Visa-ның құнын айтарлықтай арттырады.