Кіріспе

Жапон тағамы – жаңа, шикі балық немесе еттен жұқа кесектерге кесілген және көбінесе соя соусымен желетін жапондық деликатесі.

Шығу тегі

Сашими сөзі "тесілген дене" дегенді білдіреді, яғни "刺身" = сашими, мұнда 刺し = саши (тесілген, қадалған) және 身 = ми (дене, ет). Бұл сөз Муромачи дәуірінен (1336–1573) бастау алады және "切る" = киру (кесу) сөзін қолданудың тым жамандыққа бастауы мүмкін деген ой болғандықтан, оны самурайлардан басқа ешкім қолданбауы ықтимал. Бұл сөз балықты анықтау үшін оның құйрығы мен қанатын тілімдерге қадау тәжірибесінен туындаған болуы мүмкін. Атаудың тағы бір мүмкін түсіндірмесі – балық аулаудың дәстүрлі әдісі. "Сашими сапалы" балық жеке қолмен балық аулау арқылы ұсталады. Балық ұсталған бойда-ақ, өткір тікенекпен миы тесіліп, мұздалған суға салынады. Бұл процеске икедзиме процесі дейді, ал дереу өлім балық етінде лактоза қышқылының минималды мөлшерде болуын қамтамасыз етеді. Бұл балық мұзда он шақты күн сақталады, ақшыл түске енбей және бұзылмай. Көптеген жапон емес адамдар сашими мен суши терминдерін шатастырады, бірақ екі тағам да ерекше және бөлек. Суши – сірке суы қосылған күріштен жасалған кез келген тағам. Шикі балық – сушидің дәстүрлі ингредиенті, бірақ көптеген суши тағамдары пісірілген теңіз өнімдерін қамтиды, ал кейбіреулерінде теңіз өнімдері мен көкөністер сияқты ингредиенттер мүлдем жоқ. Сашими керісінше, әрқашан жеке беріледі. Жапонияда балықты шикі жеу дәстүрі ұзақ уақыттан бері бар болғанымен, оны әдемі безендірілген тағам ретінде ұсыну идеясының Қытайдан келгені саналады, бұл Камакура кезеңіне (1185–1333) дейін барады. 1489 жылы жазылған ерте жапондық аспаздық кітабында шикі етті кесіп, сірке, тұз және шөптер сияқты дәмдеуіштермен араластыру керектігі айтылған. Сашими туралы батыстың алғашқы сипаттамалары 1860 жылдардың соңында Жапонияға британдық теңіз миссиясына жіберілген Корольдік теңіз күштерінің болашақ адмиралы сэр Артур Уилсонның хатынан алынған: "Бұл ерекше балық, оны өте жұқа тілімдерге кесіп, үстіне бір түрі соус құяды. Ол өте дәмді деп есептеледі. Мен оны татып көрдім және жаман емес деп таптым, бірақ идеясы ұнамады".

Қызмет көрсету

Сашими көбінесе ресми жапон тағамының алғашқы тағамы болып табылады, бірақ оны күріш пен мисо шорпасымен бөлек табақтарда берілетін негізгі тағам ретінде де ұсынуға болады. Жапондық шеф-аспаздар сашимиді жапонның салт-дәстүрлі тағамдарының ең тамашасы деп санайды және оны басқа күшті дәмдер дәм сезу қабілетіне әсер етпес бұрын жеуді ұсынады. Басты ингредиентті құрайтын кесілген теңіз өнімдері әдетте гарнирмен безендіріледі. Әдетте, бұл азиялық ақ түйін, дайкон, ұзын, жіңішке жіптерге кесілген немесе шисо (перилла) шөбінің жалғыз жапырақтары болады. Сонымен қатар, жаңа сарымсақ немесе ет сашимиі үшін понзу, шисо және ұсақталған дайкон түйіні сияқты гарнирлер де қолданылады. Васаби пастасын кейде соя соусына тікелей қосып, соустың құрамына араластырады, бірақ мұны суши жегенде жасамайды (өйткені сушидің өзінде әдетте васаби болады). Сашимиге және гариге васаби ұсынудың себебі, оның дәмінен бөлек, шикі теңіз өнімдерінде кездесетін зиянды бактериялар мен паразиттерді жою деп есептеледі.

Дайындық

Балықтың нәзік дәмі мен текстурасын жақсарту үшін, әр балық түріне, жасына және маусымға қарай аспаз балықты әртүрлі қалыңдықпен кеседі. Хира зукури кесімі (сөзбе-сөз "жазық кесім") – көптеген сашими түрлері үшін стандартты кесім. Әдетте, бұл стильдегі кесім доминодай мөлшерде және қалың болады. Тунец, лосось және лақ ең көп бұл стильде кесіледі. Усу зукури кесімі (сөзбе-сөз "жіңішке кесім") – өте жұқа, диагональды кесім, көбінесе қатаң балықтарды, мысалы, ақбалық, минтай және камбала кесу үшін қолданылады. Бұл кесімнің өлшемдері әдетте ұзын және кең болады. Каку-зукури кесімі (сөзбе-сөз "төртбұрыш кесім") – сашимиді әр жағынан шағын кубиктерге кесу стилі. Ито-зукури кесімі (сөзбе-сөз "жіп кесім") – балықты диаметрінен кіші, жіңішке жолақтарға кесу стилі. Ито-зукури стилімен кесілетін балықтарға шоқ балық және кальмар жатады; Ито-зукуриде дайындалған кальмар тағамын ика сомен деп атайды және оны сомен кеспесіндей даши немесе мен цуюға мақтап жейді.

Қауіпсіздік

Шикі азық ретінде сашимиді тұтыну бактериялар немесе паразиттер болған кезде тағам арқылы берілетін ауруларға әкелуі мүмкін; мысалы, анисакиаз – Anisakidae туысына жататын личинкалы нематодалардың кездейсоқ жұтуынан болатын ауру, негізінен Anisakis simplex, сонымен қатар Pseudoterranova decipiens. Сонымен қатар, дұрыс дайындалмаған фугу балықтарында күшті нейротоксин – тетродотоксин болуы мүмкін. Тағамның басқа бір түрі – ластанған сашимиді жегеннен кейін пайда болатын дифиллоботриаз. Бұл ауру – Diphyllobothrium latum тасқабықты жегенде пайда болатын ішек инфекциясы. Бұл паразиттік личинкалар көкбалық, лосось, пик, теңіз басы сияқты балықтардың бұлшық еттерінде болады. Салқындатылған тасымалдау жүйесінің енгізілуінен бастап, лосось пен форельді тұтынумен қатар, осы аурудың таралуына байланысты Жапонияның солтүстігінде жыл сайын аурулардың саны артып келеді. Дәстүр бойынша, өмірінің кем дегенде бір бөлігін тұщы немесе тұзды суда өткізетін балықтар паразиттер болуы мүмкін болғандықтан, сашимиге жарамсыз деп саналды. Мысалы, сальмон, анадромалық балық, дәстүр бойынша өзеннен тікелей жей алмайды. Сиэтл қаласында (Вашингтон штаты) жүргізілген зерттеуде барлық жабайы лососьте адамдарды жұқтыра алатын дөңгелек құрт личинкалары бар екені, ал фермада өсірілген лососьте дөңгелек құрт личинкалары жоқ екені анықталды. Алайда Pew Foundation тапсырысы бойынша жүргізілген зерттеуде жалпы органикалық ластаушы заттардың өсірілген лосось тұқымдарында бір топ ретінде табиғи лососьқа қарағанда тұрақты түрде және айтарлықтай жоғары шоғырланғандығы анықталды. Паразиттерді өлтіру үшін оларды тоңазыту жиі қолданылады. Еуропалық Одақтың ережелеріне сәйкес, балықты 24 сағат бойы -20 °C (-4 °F) температурада тоңазыту паразиттерді өлтіреді. АҚШ-тың тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) -35 °C (-31 °F) температурада 15 сағат немесе -20 °C (-4 °F) температурада 7 күн бойы тоңазытуға кеңес береді. Канадада балықты мұздатуды федералды реттеу жоқ болса да, Британдық Колумбия мен Альберта FDA-ға ұқсас нұсқауларды ерікті түрде ұстанады. Онтарио шикі азық-түліктерді өңдеу талаптарының бір бөлігі ретінде мұздатуды заңдастыруға тырысты, бірақ бұл өндірістің шикі балықтың нәзік дәмдері мен текстурасы мұздату арқылы жойылады деген наразылықтарына байланысты көп ұзамай кері қайтарылды. Оның орнына Онтариода шикі балықты асханаға әкелгенге дейін қалай өңдеу керектігін реттейтін ережелерді қарастыру туралы шешім қабылданды. Сашими үшін кейбір балықтарды көмірқышқыл газымен өңдеп, етін ұзақ уақыт бойы қызыл күйінде сақтайды. Бұл әдіс нашарлаған балықты жаңадан піскендей етіп көрсетеді. Тауық етін сашими ретінде жеу – тамақтан уланудың қаупі зор. Бұл тағамдар менюде болса да, оны табу қиын, ал көптеген аспазшылар оны дұрыс пісірмейді. Тауық сашимиі кейбір мейрамханаларда көбінесе жамбас, бауыр және сыртқы көксектен алынады.

Қоршаған ортаны қорғау

Балық аулаудың үнемі бір деңгейде болуына байланысты, көкпарлы туның популяциясы үздіксіз төмендеп келеді. Осы мәселені шешу үшін көкпарлы туды балық шаруашылықтарында өсіру ұсынылып отыр. Дәстүрлі түрде, бұл қиындық тудыратын, себебі шаруашылықта өсірілетін балықтар уылдырықтан емес, көбінесе Жерорта теңізінде ауланып, фермаларға тасымалданатын жабайы, кішкентай балықтардан өсіріледі. Алайда, жапон ғалымдары балықты толығымен шаруашылық жағдайында өсірудің сәтті жолын тапты.