Кіріспе
Мисо сорпасы (味噌汁 немесе お味噌汁) – даши қорынан және жұмсақ мисо пастасынан тұратын дәстүрлі жапон сорпасы. Оған аймақтық және маусымдық рецепттерге, сондай-ақ жеке талғамға қарай түрлі көкөністер, тофу, абурааге сияқты көптеген қосымша ингредиенттер салынуы мүмкін. Жапон тағам мәдениетінде мисо сорпасы – күрішпен бірге берілетін сорпа тағамдарының бірі. Мисо сорпасын омиотсуке (御味御付) деп те атайды. Суимономен (даши қорынан жасалған, аздап соя соусы мен тұз қосылған мөлдір сорпа) бірге мисо сорпасы жапон асүйінің екі негізгі сорпа түрінің бірі саналады.
Miso soup (味噌汁 or お味噌汁) is a traditional Japanese soup consisting of a dashi stock into which softened miso paste is mixed. In addition, there are many optional ingredients (various vegetables, tofu, abura age, etc.) that may be added depending on regional and seasonal recipes, and personal preference. In Japanese food culture, miso soup is a representative of soup dishes served with rice. Miso soup is also called omiotsuke (御味御付). Along with suimono (clear soup seasoned with a small amount of soy sauce and salt in a dashi stock), miso soup is considered to be one of the two basic soup types of Japanese cuisine.
Мисо пастасы
Мисо пастасының таңдалған түрі оның мінезі мен дәміне зор ықпал етеді. Мисо пастасы (соя бұршағын тұзбен және Aspergillus oryzae саңырауқұлағымен ашыту арқылы жасалатын дәстүрлі жапон дәмдеуіші, жапон тілінде 麹菌 (麹菌), кейде күріш, арпа немесе басқа да ингредиенттер қосылады) қызыл (акамисо), ақ (широмисо) немесе аралас (аусе) деп бөлінеді. Бұл түрлердің ішінде көптеген нұсқалары бар, оның ішінде аймақтық ерекшеліктері де кездеседі, мысалы, Шиншю мисо немесе Сендай мисо. Ашытуға кеткен уақыт та дәміне әсер етеді: ақ мисо сияқты аз уақыт ашытылған мисо пастасы жеңіл, тәтті дәм береді, ал қызыл мисо сияқты ұзақ ашытылған мисо шұпасына күштірек, терең дәм сыйлайды. Жапонияның жылдық мисо өндірімінің 80% астамы мисо шұпасын дайындауға жұмсалады, ал жапон халқының 75% кем дегенде күніне бір рет мисо шұпасын ішеді.
Қор
Мисо шұпағы үшін ең көп қолданылатын даши шұпалары нибосиден (құрғатылған шағын сардина), комбудан (құрғатылған теңіз капустысы), кацуобушиден (құрғатылған және түткіленген бонитоның жұқа қабықшалары) немесе хоши шиитакеден (құрғатылған шиитаке саңырауқұлағы) жасалады. Комбуды кацуобуши немесе хоши шиитакемен бірге де қолдануға болады. Теңіз капустысы және/немесе шиитаке даши вегетариандық шұпа ретінде қолданылады. Егер құрамында Асари (Venerupis philippinarum), Шиджими (Corbicula japonica) немесе Хамагури (Meretrix lusoria) сияқты моллюскалар болса, олар даши рөлін атқаратын хош иістің көзін береді, сондықтан қосымша шұп дайындаудың қажеті жоқ. Жапониядан тыс жерлерде американдық немесе еуропалық стильдегі мисо шұпасын кейде батыс көкөніс қорына мисоны ерітіп дайындайды. Бұл шұпаға неги, морковь, картоп және дайкон селеуі сияқты ингредиенттер қосылуы мүмкін. Кейбір рецепттерде тауық қоры, балық қоры және басқа да даши емес негіздер де қолданылуы мүмкін, бірақ осылай жасалған мисо шұпасын нағыз мисо шұпасы деп санауға бола ма деген пікірталас бар.
Басқа ингредиенттер
Жапондықтардың дәстүрі бойынша, ингредиенттер жыл мезгілдерін көрсететіндей етіп және түс, текстура және дәмнің контрастын қамтамасыз ету үшін таңдалады. Сондықтан, күшті дәмі бар неги мен жұмсақ дәмі бар тофу жиі біріктіріледі. Вакаме теңіз шөптері сияқты су бетінде қалқалайтын және картоп сияқты суға батып кететін ингредиенттер де біріктіріледі. Ингредиенттердің ішінде саңырауқұлақ (намеко немесе шиитаке), картоп, таро, теңіз шөптері, жасыл лавер, пияз, нира, бұршақ, мицуба, креветка, балық, моллюскалар және кесілген дайкон болуы мүмкін. Кез келген жапон ингредиенті мисо шұпасының кейбір түрлеріне қосылуы мүмкін. Дегенмен, мисо шұпасының әдеттегі рецептері даши сорпасы мен мисодан басқа көптеген қосымша ингредиенттерді қамтымайды. Егер мисо шұпасына шошқа еті қосылса, ол "шошқа шұпасы" деген мағына беретін тонжиру деп аталады. Тонжиру кешкі және түскі асқа беріледі, әдетте таңғы ас ретінде ішпейді. Суық ауа райына арналған толыққанды және қуатты нұсқаларына дайкон, абура аге деп аталатын қуырылған тофу, картоп, пияз және қара мисо түрлері кіруі мүмкін. Жеңіл нұсқалары көктем немесе жаз айларына жақсырақ сәйкес келеді және кәбіз, сери, миога және/немесе баклажан сияқты ингредиенттермен жасалады.
Дайындау және қызмет ету
Мисо шұпасын аспазшының шеберлігіне және шұпаның түріне қарай әртүрлі тәсілмен дайындауға болады. Жапон рецепттерінде көбінесе саңырауқұлақтар, дайкон, морковь, картоп, тофу және балық сияқты көкөністер қайнатылған дашиде пісіріледі. Мисо пастасының дәмін өзгертуге, пайдалы бактерияларды жоюға және биологиялық белсенді мисо пастасының пайдасын азайтуға болмас үшін, мисо қоспасы пісіруден алшақтатылған даши қосымшасында бөлек суспензия күйінде сақталады. Көкөністер піскеннен кейін, қазанды оттан алып, мисо суспензиясын қосып, шұпаға араластырады, содан соң пісірілмеген ингредиенттер салып, дастарқанға береді. Жапонияда мисо шұпасы мен ақ күріш дәстүрлі жапондық таңғы асқа негіз құрайды. Бұл шұпаны ғасырлар бойы қарапайым халық та, патшалар да жақсы көреді, бірақ таңғы асқа арналған тағамдардың көптеген түрлері бар. Олардың барлығы шағын мөлшерде болады, кейбіреулеріне жұмыртқа, балық және ашытылған соядан жасалған натто кіреді. Шұпа әдетте қақпағы бар лакталған ыдыстарда беріледі және тікелей ыдыстан ішіледі, ал қатты ингредиенттер таяқшамен желінеді. Ыдыстың қақпағы шұпаның жылуын және хош иісін сақтап, көрнекі жақсартуға да мүмкіндік береді.
Мисо шұбат
Мисо шұбаты бір порциялық пакеттерде қол жетімді. Ол көбінесе құрғатылған ұнтақ және паста түрінде сатылады, бірақ кейде тоңдырылып кептірілген түрінде де кездеседі. Оның құрамында әдетте вакаме және тофу сияқты кептірілген қосымшалар болады, сондай-ақ соя бұршақтары да бар, олар ыстық су құйылғанда жылдам қайта жаңғырылады. Бұл жапон жұмыс орындарында кең таралған, онда мисо шұпасын көк шай сияқты оңай және бірдей суды қолдана отырып, түскі асқа дайындауға болады. Мисо шұбаты Жапониядан тыс көптеген азық-түлік дүкендерінде де сатылады. Оның сақталу мерзімі 3 айдан 12 айға дейін.
Ваппани
(わっぱ煮) – Жапонияның Ниигата жағалауындағы Авасима аралына тән, мисо шұпасына негізделген ерекше тағам. Кедрден жасалған ыдыс (quote=y) мисо шұпасымен, балық және көкөністермен толтырылады. Одан кейін ыстық тастар салып қыздырылады, ол тез қайнатуға мүмкіндік береді. Ыстық тастар оттан алынған соң бірнеше сағат бойы жылуын сақтайды, сондықтан отсыз да ыстық тамақ дайындауға болады.
Денсаулыққа арналған жәрдемақылар
2003 жылы Жапонияның Ұлттық онкологиялық орталығындағы зерттеушілер күн сайын үш немесе одан да көп инелік мисо шұпасын ішу әйелдерде сүт безі қатерлі ісігінің қаупін азайтатынын мәлімдеді. 2020 жылғы зерттеулер мисо шұпасын тұрақты түрде ішудің қан қысымын және жүрек соғу жиілігін төмендетуге, сондай-ақ ішектегі пайдалы бактериялардың өсуіне ықпал ететінін және іш қатудың алдын алуға көмектесетінін көрсетті. 2003 жылы Жапонияда жүргізілген эпидемиологиялық зерттеуде күнделікті мисо шұпасын ішетін адамдарда асқазан қатерлі ісігі мен жүрек ауруларының қаупі төмен екені анықталды. 2019 жылы жасалған зерттеулерде мисо сияқты ашытылған соя өнімдерінің қант диабетіне қарсы, антиоксиданттық (жасөрімдеуге қарсы), семіздікке қарсы, қабынуға қарсы, қатерлі ісікке қарсы, сондай-ақ артериялық қысымды төмендетуге (гипертонияға қарсы) қабілетті екені анықталды.