Қағазды бүктеу өнері: Оригами

Кіріспе

Кәгазды бүгудің дәстүрлі жапон өнері – қағазды бүгудің жапон өнері. Қазіргі кезде "оригами" сөзі, олардың шығу мәдениетіне қарамастан, барлық бүктеу практикаларын қамтитын термин ретінде жиі қолданылады. Мақсаты – жалпақ шаршы қағазды бүктеу және мүсіндеу әдістері арқылы дайын мүсінге айналдыру. Қазіргі заманғы оригами шеберлері, әдетте, қағазды кесуге, желімдеуге немесе оған белгілер қоюға қарсы. Оригами жасаушылар кесуді қолданатын дизайнды білдіру үшін жиі жапон тіліндегі сөзді пайдаланады. Егжей-тегжейлі жапондық классификация бойынша, оригами рәсімдік оригами (儀礼折り紙, girei origami) және ойын-сауық оригами (遊戯折り紙, yūgi origami) болып бөлінеді, және тек ойын-сауық оригами ғана оригами ретінде танылады.

Этимология

Оригами деген жапон сөзі екі кіші жапон сөзінен құралған: "ори" (етістік "ору" түбірінен), яғни бүктеу, және "ками" – қағаз. Бұрын қағазды бүктеудің барлық түрлері оригами деп топтастырылмаған. Одан бұрын ойын үшін қағазды бүктеу әртүрлі атаулармен белгілі болды, мысалы, "ориката" немесе "оригата" (折形), "орисуэ" (折据), "оримоно" (折物), "татамигами" (畳紙) және тағы басқалары. Жапон қағаз жасау технологиясының дамуымен және қағаздың кеңінен қолданылуымен, бүктелген қағаз діни рәсімдердегі әшекейлер мен құралдар ретінде қолданыла бастады, мысалы, годхей, онуса (大麻 (神道)) және синто ғибадатханаларындағы шиде. Қағаздан жасалған діни әшекейлер мен сыйлықтарды бүктелген қағазға орау әдеті біртіндеп стильденіп, рәсімдік оригами ретінде қалыптасты. Муромачи дәуірінде, 1300-1400 жылдар аралығында Огасавара және Исе кландары (伊勢氏) әртүрлі әдеп нормаларын жасап, бүгінге дейін сақталған жапондық бүктелген қағаз әдептілігінің прототипін аяқтады. Исе кланы Ашикага шогунаты сарайының ішкі кеңістігіндегі тәртіпке жауапты болды, және әсіресе Исе Садачика (伊勢貞親) сегізінші шогун Ашикага Йошимасаның (足利義政) тұсында даймёлар мен самурайлардың әдептемесін дамытуға зор үлес қосып, салтанатты оригамидің әртүрлі стильдік формаларын қалыптастырды. Осы кезеңде жасалған рәсімдік оригами пішіндері геометриялық болды, ал тойлар мен үйлену тойларында сыйлықтарға қосатын ноши және саке ыдыстарына қойылған көбелектерді бейнелейтін оригами, кейінгі демалысқа арналған оригамиден мүлдем өзгеше болды, олардың пішіндері нақты нысандар мен тірі ағзалардың ерекшеліктерін бейнелейтін. "Ноши" орамасы және әйел және еркек көбелектерді бүктеу, бүгінге дейін үйлену тойлары мен мерекелерде қолданылады, бұл Муромачи дәуірінде басталған дәстүрдің жалғасы және дамуы. 1680 жылы Ихара Сайкакудың өлеңінде синто үйлену тойларында күйеу жігіт пен қалыңдықты бейнелеу үшін қолданылатын оригами көбелектері туралы айтылған.

The Japanese word origami itself is a compound of two smaller Japanese words: "ori" (root verb "oru"), meaning to fold, and "kami", meaning paper. Until recently, not all forms of paper folding were grouped under the word origami. Before that, paper folding for play was known by a variety of names, including "orikata" or "origata" (折形), "orisue" (折据), "orimono" (折物), "tatamigami" (畳紙) and others. With the development of Japanese paper making technology and the widespread use of paper, folded paper began to be used for decorations and tools for religious ceremonies such as gohei, ōnusa (:ja:大麻 (神道)) and shide at Shinto shrines. Religious decorations made of paper and the way gifts were wrapped in folded paper gradually became stylized and established as ceremonial origami. In the Muromachi period from the 1300s to the 1400s, various forms of decorum were developed by the Ogasawara clan and Ise clans (:ja:伊勢氏), completing the prototype of Japanese folded paper decorum that continues to this day. The Ise clan presided over the decorum of the inside of the palace of the Ashikaga Shogunate, and in particular, Ise Sadachika (:ja:伊勢貞親) during the reign of the eighth Shogun, Ashikaga Yoshimasa (足利義政), greatly influenced the development of the decorum of the daimyo and samurai classes, leading to the development of various stylized forms of ceremonial origami. The shapes of ceremonial origami created in this period were geometric, and the shapes of noshi to be attached to gifts at feasts and weddings, and origami that imitated butterflies to be displayed on sake vessels, were quite different from those of later generations of recreational origami whose shapes captured the characteristics of real objects and living things. The "noshi" wrapping, and the folding of female and male butterflies, which are still used for weddings and celebrations, are a continuation and development of a tradition that began in the Muromachi period. A reference in a poem by Ihara Saikaku from 1680 describes the origami butterflies used during Shinto weddings to represent the bride and groom.

1500-1800 жылдар

Оригами деп аталатын қағаздан жасалған ойын үлгілері Жапонияда қашан пайда болғаны белгісіз. Дегенмен, 1500 жылдардың соңы мен 1600 жылдардың басында Гото Эйдзё (後藤栄乗) жасаған жапон қылышының козукасы оригамидан жасалған тұғырдың суретімен безендірілген, және ойын үшін оригами Сенгоку кезеңіне немесе Эдо кезеңінің басына дейін болған деп есептеледі. 1747 жылы Эдо дәуірінде Ranma zushiki (欄間図式) атты кітап жарық көрді, онда жапон сәулетінің сәндік элементі – ранма (:ja:欄間) түрлі дизайндары келтірілген. Онда түрлі үлгідегі оригамилер де болды, соның ішінде бүгінгі күнге дейін кең танымал кранның қағаз үлгілері де бар. Осы кезге дейін көптеген адамдар ойынға арналған оригамимен таныс болған, ал қазіргі адамдар оны оригами деп біледі. Осы кезеңде оригами көбінесе ориката (折形) немесе орисуэ (折据) деп аталатын, және жиі кимоно мен әшекейлердегі үлгі ретінде қолданылған. Эдо дәуірінің соңы мен Бакумату дәуірі арасында 900 жылдары құрастырылған Кокин Вакашу (古今和歌集) жинағындағы алты аңыз жапон ақыны – роккасен (六歌仙) мен Чусинурадағы кейіпкерлерді бейнелейтін оригамилар танымал болды, бірақ бүгінде олар оригами үшін сирек қолданылады. Еуропада 17-18 ғасырларда дамыған салфеткаларды бүктеу өнері кең таралған. Осы кезеңнен кейін бұл өнер төмендеп, көбінесе ұмытылған; тарихшы Жоан Салас мұны қымбат порцелиннің енгізілуіне байланысты айтады, ол кешкі ас үстелінде салфеткаларды күрделі етіп бүктеудің орнына мәртебе белгісі ретінде пайдаланылды. Алайда, осы дәстүрге байланысты кейбір техникалар мен негіздер еуропалық мәдениеттің бір бөлігі болып қала берді. Бүктеу Фридрих Фребельдің «Балабақша» әдісінің маңызды бөлігі болды, ал оның оқу бағдарламасына байланысты жарияланған суреттер стильдік тұрғыдан салфеткаларды бүктеу өнерімен ұқсас. Еуропадағы ерте оригамидің тағы бір мысалы – «паджарита», оның тарихы кем дегенде 19 ғасырға дейін жетеді.

It is not certain when play made paper models, now commonly known as origami, began in Japan. However, the kozuka of a Japanese sword made by Gotō Eijō (後藤栄乗) between the end of the 1500s and the beginning of the 1600s was decorated with a picture of a crane made of origami, and it is believed that origami for play existed by the Sengoku period or the early Edo period. In 1747, during the Edo period, a book titled Ranma zushiki (欄間図式) was published, which contained various designs of the ranma (:ja:欄間), a decoration of Japanese architecture. This included origami of various designs, including paper models of cranes, which are still well known today, and it is thought that by this time, many people were familiar with origami for play, which modern people recognize as origami. During this period, origami was commonly called orikata (折形) or orisue (折据) and was often used as a pattern on kimonos and decorations. From the late Edo period to the Bakumatu period, origami that imitated the six legendary Japanese poets, rokkasen (六歌仙) listed in the Kokin Wakashū (古今和歌集) compiled in the 900s and the characters in Chūshingura became popular, but today they are rarely used as subjects for origami. In Europe, there was a well developed genre of napkin folding, which flourished during the 17th and 18th centuries. After this period, this genre declined and was mostly forgotten; historian Joan Sallas attributes this to the introduction of porcelain, which replaced complex napkin folds as a dinner table status symbol among nobility. However, some of the techniques and bases associated with this tradition continued to be a part of European culture; folding was a significant part of Friedrich Fröbel's "Kindergarten" method, and the designs published in connection with his curriculum are stylistically similar to the napkin fold repertoire. Another example of early origami in Europe is the "pajarita," a stylized bird whose origins date from at least the nineteenth century.

XIX ғасырдан бері

1860 жылдары Жапония шекараларын ашқанда, жаңғырту стратегиясының бір бөлігі ретінде Фребельдің балабақша жүйесін және оның құрамында қағазды бүктеу туралы неміс идеяларын импорттады. Бұл кесуге тыйым салуды және екі түсті шаршының бастапқы пішінін қамтыды. Осы идеялар мен еуропалық бүктеулердің бір бөлігі жапондық дәстүрге енгізілді. Осыған дейін, дәстүрлі жапондық көздер әртүрлі бастапқы пішіндерді пайдаланды, көбінесе кесілген, ал түсі немесе белгілері болса, модель бүктелгеннен кейін қосылған. Жапонияда алғашқы балабақша 1875 жылы ашылды және оригами балалардың ерте білімінде маңызды орын алды. Балабақшаның 1877 жылғы ережелерінде 25 түрлі іс-әрекет, соның ішінде оригами тақырыптары тізілген. Ұлдарға арналған «Шококумин» (小国民) журналында оригами туралы мақалалар жиі жарияланды. 1908 жылы жарық көрген «Оригами Zusetsu» (折紙図説) рәсімдік оригамиді ойын-сауық оригамиінен ажыратып көрсетті. Бұл кітаптар мен журналдарда оригамидің дәстүрлі жапон стилі де, Фребельдің ықпалымен жасалған стилі де жарияланды. 1900 жылдардың басында Акира Йошизава, Кошо Учияма және басқалар түпнұсқа оригами туындыларын жасап, жаздыра бастады. Атап айтқанда, Акира Йошизава ылғалды бүктеу және Йошизава-Ранделт диаграммалау жүйесі сияқты бірқатар жаңалықтардың авторы болды, ал оның еңбектері өнердің қайта жандануына ықпал етті. 1980 жылдары бірнеше шеберлер бүктелген формалардың математикалық қасиеттерін жүйелі түрде зерттей бастады, бұл оригами модельдерінің күрделілігінің өсуына әкелді. 20 ғасырдың соңынан бастап, бүктеу материалдарының мінез-құлқын түсінуге жаңа қызығушылық оянды, бұл көркемдік және ғылыми тұрғыдан да маңызды болды. «Жаңа оригами», ескі қолөнерден өзгешелігі, есептеу математикасының үлесі және қорапты бүктеу, тесселяция және ылғалды бүктеу сияқты техникалардың дамуының арқасында қарқынды дамыды. Роберт Дж. Ланг, Эрик Демайн, Сифо Мабона, Джанг Дин, Пол Джексон және басқалар сияқты суретшілер өнердің жаңа қолданылуын дамытқандары үшін жиі аталады. Компьютерлік аспекті және әлеуметтік желілер арқылы жаңа техникалар мен дизайнмен алмасу оригамидің 21 ғасырдағы беделін арттырды.

When Japan opened its borders in the 1860s, as part of a modernization strategy, they imported Fröbel's Kindergarten system—and with it, German ideas about paperfolding. This included the ban on cuts, and the starting shape of a bicolored square. These ideas, and some of the European folding repertoire, were integrated into the Japanese tradition. Before this, traditional Japanese sources use a variety of starting shapes, often had cuts, and if they had color or markings, these were added after the model was folded. In Japan, the first kindergarten was established in 1875, and origami was promoted as part of early childhood education. The kindergarten's 1877 regulations listed 25 activities, including origami subjects. Shōkokumin (小国民), a magazine for boys, frequently published articles on origami. Origami Zusetsu (折紙図説), published in 1908, clearly distinguished ceremonial origami from recreational origami. These books and magazines carried both the traditional Japanese style of origami and the style inspired by Fröbel. In the early 1900s, Akira Yoshizawa, Kosho Uchiyama, and others began creating and recording original origami works. Akira Yoshizawa in particular was responsible for a number of innovations, such as wet folding and the Yoshizawa–Randlett diagramming system, and his work inspired a renaissance of the art form. During the 1980s a number of folders started systematically studying the mathematical properties of folded forms, which led to a rapid increase in the complexity of origami models. Starting in the late 20th century, there has been a renewed interest in understanding the behavior of folding matter, both artistically and scientifically. The "new origami," which distinguishes it from old craft practices, has had a rapid evolution due to the contribution of computational mathematics and the development of techniques such as box pleating, tessellations and wet folding. Artists like Robert J. Lang, Erik Demaine, Sipho Mabona, Giang Dinh, Paul Jackson, and others, are frequently cited for advancing new applications of the art. The computational facet and the interchanges through social networks, where new techniques and designs are introduced, have raised the profile of origami in the 21st century.

Техникалар

Көптеген оригами кітаптары модельдерді құрастыру үшін қолданылатын негізгі оригами техникаларын сипаттаумен басталады. Бұған аңғар және тау жиырылымдары, қатпарлар, кері жиырылымдар, жайпақ қатпарлар және шұңқырлар сияқты негізгі жиырылымдардың қарапайым схемалары кіреді. Сонымен қатар, түрлі модельдерде қолданылатын стандартты аталатын негіздер бар, мысалы, құс негізі – қозғалмалы құстың құрастырылуындағы аралық кезең. Қосымша негіздер – алдын ала негіз (төртбұрыш негіз), балық негізі, су добы негізі және бақа негізі.

Оригами қағазы

Кез келген жазық (ламинарлық) материалды қаптауға болады; жалғыз талап – ол бүгіліп тұруы керек. Оригами қағазы, көбінесе «ками» (жапон тілінде «қағаз») деп аталады, әртүрлі өлшемдегі 2,5 см-ден 25 см-ге дейін немесе одан да үлкен алдын ала дайындалған шаршылар түрінде сатылады. Ол көбінесе бір жағынан боялған, екінші жағынан ақ болады; алайда, екі түсті және өрнекті нұсқалары да бар, оларды түсі өзгертілетін модельдер үшін тиімді пайдалануға болады. Оригами қағазының салмағы көшірме қағазынан сәл жеңіл, сондықтан оны көптеген модельдерге қолдануға болады. 70–90 г/м² (19–24 фунт) салмақты әдеттегі көшірме қағазын кран және су бомбасы сияқты қарапайым бүктемелер үшін пайдалануға болады. 100 г/м² (шамамен 25 фунт) немесе одан да ауыр қағаздарды ылғалдап бүктеуге болады. Бұл техника модельдің дөңгелек пішіндес мүсінін жасауға мүмкіндік береді, ол кепкеннен кейін қатаң және берік болады. Фольга жабынталған қағаз, аты айтқандай, жұқа қағазға жабыстырылған жұқа фольгадан тұрады. Осыған ұқсас, мата фольгасы бар, ол алюминий фольгасына жұқа мата қағазын жабыстыру арқылы жасалады. Тағы бір мата қағазын артқы жағына жабыстырып, мата/фольга/мата сандарық конструкциясын жасауға болады. Фольга жабынталған қағаз саудада қолжетімді, бірақ мата фольгасы – қолмен жасалуы керек. Екі типті фольга материалдары да күрделі модельдерге жарамды. Уаси (和紙) – Жапонияда қолданылатын дәстүрлі оригами қағазы. Уаси әдетте ағаш массасынан жасалған қадімгі қағаздан мықтырақ және көптеген дәстүрлі өнер түрлерінде қолданылады. Уаси көбінесе гампи ағашының, мицумата бұтасының (Edgeworthia papyrifera) немесе қағаз тутының қабығынан алынған талшықтардан жасалады, бірақ бамбук, қарақұмық, күріш және бидайдан да жасалуы мүмкін. Ұрю, локта, ханжи, гампи, козо, саа және абака сияқты қолмен жасалған қағаздардың ұзын талшықтары болады және олар көбінесе өте берік. Бұл қағаздар бастапқыда икемді болғандықтан, оларды бүктеу алдында көбінесе метилцеллюлоза немесе бидай ұнымен жабылады немесе қайта өңделеді. Сонымен қатар, бұл қағаздар өте жұқа және сығылатын, бұл жәндіктердің модельдеріндегідей жіңішке, тар дене мүшелерін жасауға мүмкіндік береді. Әртүрлі елдердің ақша қағаздары да оригами жасау үшін танымал; бұл доллар оригами, орикан және ақша оригами деп аталады.

Almost any laminar (flat) material can be used for folding; the only requirement is that it should hold a crease. Origami paper, often referred to as "kami" (Japanese for paper), is sold in prepackaged squares of various sizes ranging from 2.5 cm (1 in) to 25 cm (10 in) or more. It is commonly colored on one side and white on the other; however, dual coloured and patterned versions exist and can be used effectively for color changed models. Origami paper weighs slightly less than copy paper, making it suitable for a wider range of models. Normal copy paper with weights of 70–90 g/m2 (19–24 lb) can be used for simple folds, such as the crane and waterbomb. Heavier weight papers of
100 g/m2 (approx. 25 lb) or more can be wet folded. This technique allows for a more rounded sculpting of the model, which becomes rigid and sturdy when it is dry. Foil backed paper, as its name implies, is a sheet of thin foil glued to a sheet of thin paper. Related to this is tissue foil, which is made by gluing a thin piece of tissue paper to kitchen aluminium foil. A second piece of tissue can be glued onto the reverse side to produce a tissue/foil/tissue sandwich. Foil backed paper is available commercially, but not tissue foil; it must be handmade. Both types of foil materials are suitable for complex models. Washi (和紙) is the traditional origami paper used in Japan. Washi is generally tougher than ordinary paper made from wood pulp, and is used in many traditional arts. Washi is commonly made using fibres from the bark of the gampi tree, the mitsumata shrub (Edgeworthia papyrifera), or the paper mulberry but can also be made using bamboo, hemp, rice, and wheat. Artisan papers such as unryu, lokta, hanji, gampi, kozo, saa, and abaca have long fibers and are often extremely strong. As these papers are floppy to start with, they are often backcoated or resized with methylcellulose or wheat paste before folding. Also, these papers are extremely thin and compressible, allowing for thin, narrowed limbs as in the case of insect models. Paper money from various countries is also popular to create origami with; this is known variously as Dollar Origami, Orikane, and Money Origami.

Құралдар

Тік бетті пайдаланып қағазды бүктеу жиі кездеседі, бірақ кейбір қағаз бүктеушілер аспаптарсыз, әсіресе бүктеуді көрсету кезінде, ауада жасағанды ұнатады. Кейбір қағаз бүктеушілер қағазды бүктегенде ешқандай құрал қолданбау керек деп санайды. Дегенмен, бірнеше құрал, әсіресе күрделі модельдер жасағанда көмектеседі. Мысалы, қағаз бүктегіш (bone folder) қағазға анық сызықтар салуға мүмкіндік береді, қағаз қыстырғыштары қосымша саусақтардың орнына қолданылуы мүмкін, ал пинцет кішкентай бүктеулер жасауға пайдалы. Оригамидің сызықтары бойынша күрделі модельдер жасағанда, сызықтарды дұрыс белгілеу үшін линейка мен дөңгелек ұшты қолдануға болады. Дайын модельдерді пішінін жақсы сақтау үшін лакпен бүркіп тастауға болады, ал ылғалды бүктеу кезінде лак қолдану қажет.

Әрекеттік оригами

Көбінесе кездесетін табиғат көрінісі оригамиден басқа, қозғалатын нысандардың дизайны да бар; оригами қозғалуға қабілетті. Қозғалыс оригамиге ұшатын оригами, толықтыру үшін үрлеуді қажет ететін, немесе аяқталғаннан кейін модельдің белгілі бір бөлігіне қолданылған адам қолының кинетикалық энергиясын пайдаланып, басқа қанатты немесе мүшені қозғайтын оригами кіреді. Кейбір мамандар, қатаң айтқанда, соңғы түрі ғана "қозғалыс оригами" деп мойындалады деседі. Қозғалыс оригами, алғаш рет дәстүрлі жапон қозғалмалы құсымен пайда болды және кең таралған. Мысалы, Роберт Лэнгтің музыканттары; фигуралардың бастары денелерінен тартылғанда, олардың қолдары музыка ойнайтын сияқты қозғалады.

Модульдік оригами

Модульдік оригами — толық модель құру үшін бірнеше бірдей бөліктерді біріктіруден тұрады. Көбінесе жеке бөліктер қарапайым болады, бірақ соңғы жинау қиынға соғуы мүмкін. Көптеген модульдік оригами модельдері кусудама сияқты әсемдікпен бүктелетін шарлар болып табылады, олар классикалық оригамиден бөлек, бөліктері жіп немесе желіммен біріктірілуі мүмкін. Оригамимен туысқан қытай қағаз бүктеуі, көптеген бөліктерді күрделі модельдер жасау үшін біріктіретін «Алтын кәсіп» бүктеуі деп аталатын ұқсас стильді қамтиды. Бұл стиль көбінесе «3D оригами» деп танылады. Дегенмен, бұл атау Джои Стафф «3D Оригами», «Көбірек 3D Оригами» және «Тағы да, тағы да 3D Оригами» атты кітаптар сериясын жариялағанға дейін пайда болған жоқ. Бұл стиль Америкада ұсталған қытай босқындары арасында пайда болды және олар келген кемесінің атымен «Алтын Венчур» бүктеуі деп те аталады.

Жасыл қаптау

Ылғалды бүктеу – геометриялық түзу сызықтар мен жалпақ беттердің орнына жұмсақ қисықтардан тұратын модельдер жасауға арналған оригами техникасы. Қағаз ылғалданғандықтан, оны оңай қалыпқа келтіруге болады, ал дайын модель кепкеннен кейін пішінін сақтайды. Мысалы, осы техниканы өте табиғи көрінетін жануарлардың модельдерін жасау үшін пайдалануға болады. Көлдейтін зат – кепкен кезде кепкіш және қатты, бірақ суға ішкенде еріп, жұмсақ және икемді болатын қоспа, көбінесе қағаз жасалған кезде немесе дайын қағаз бетіне жағылады. Екінші әдіс сыртқы көлдеу деп аталады және көбінесе метилцеллюлоза немесе MC пастасы, немесе әртүрлі өсімдік крахмалы қолданылады.

Тазалықтағы оригами

Таза жер оригамисі қарапайым тау/аңғар қатпарларын ғана қолдану және барлық қатпарлардың анық орналасуы керек деген шектеулер қосады. Ол 1970 жылдары Джон Смит тәжірибесіз немесе қимыл-қозғалыс шектеулі адамдарға көмектесу мақсатымен әзірленген. Кейбір дизайнерлер осы өте қатаң шектеулер ішінде шығармашылықпен айналысуды ұнатады.

Оригами кескіндері

Оригами кескіндемесі – 2000 жылдан кейін танымалдылығы артып келе жатқан сала. Тесселяция – бұл қуыстар немесе жабысулар болмай, жазықтықты толтыратын фигуралар жиынтығы. Оригами кескіндемесінде жиырылулар (плеаттар) бұрылыс бүктемелер сияқты элементтерді қайталап байланыстыру үшін қолданылады. 1960 жылдары Шузо Фудзимото жүйелі түрде бұрылыс бүктемелерін зерттеген алғашқы адам болды, ондаған үлгі ойлап тапты және осы жанрды оригами өнерінің бағытының біріне айналдырды. Сол кезде Рон Реш кинетикалық мүсіндер мен дамытылатын беттерді зерттеу барысында кейбір тесселяция үлгілерін патенттеді, бірақ оның жұмысы 1980 жылдарға дейін оригами қауымдастығына белгілі болған жоқ. Крис Палмер – Альгамбрадағы Зилиж үлгілерін көргеннен кейін тесселяцияны жан-жақты зерттеген суретші. Ол жібектен күрделі оригами кескіндемелерін жасаудың жолдарын тапты. Роберт Ланг пен Алекс Бейтман оригами тесселяцияларын жасау үшін компьютерлік бағдарламаларды пайдаланатын дизайнерлер. Оригами тесселяцияларына арналған алғашқы халықаралық конгресс 2006 жылы Бразилияда (Бразилия) өтті, ал кескіндерді бүктеу үлгілері бойынша алғашқы нұсқаулық кітабын 2008 жылы Эрик Джерде жариялады. Содан бері бұл сала өте қарқынды дамып келеді. Тесселяция суретшілерінің қатарында Полли Веррити (Шотландия); Джоэл Купер, Кристин Эдисон, Рей Шамп және Горан Конжевод (АҚШ); Роберто Греттер (Италия); Кристиан Беттенс (Швейцария); Карлос Натан Лопес (Мексика); және Хорхе С. Лусеро (Бразилия) бар.

Киригами

Киригами – қағаз кесудің жапон тіліндегі атауы. Дәстүрлі жапон оригамисінде кесу жиі қолданылған, бірақ техникадағы қазіргі заманғы жетістіктер кесуді қажетсіз етіп берді. Көптеген оригами дизайнерлері кесілген модельдерді енді оригами деп санамайды, оларды сипаттау үшін «Киригами» терминін пайдаланады. Бұл көзқарас өзгерісі 1960 және 70-ші жылдарда болды, сондықтан ерте оригами кітаптарында кесу жиі кездеседі, бірақ көбінесе ол қазіргі оригами репертуарынан мүлдем жойылды, ал көптеген қазіргі кітаптар тіпті кесу туралы еске салмайды.

Таспаларды бүктеу

Таспаны бүктеу – қағазды бүктеу мен қағаз тоқудың үйлесімі. Таспаны бүктеудің кең таралған мысалы – «Бақытты жұлдыз», сондай-ақ қытай бақытты жұлдызы, арман жұлдызы, тілек жұлдызы немесе қарапайым оригами жұлдызы деп аталады. Тағы бір танымал бүктеу – Моравия жұлдызы, ол 3 өлшемді дизайнға 16 қырықты қосу үшін таспаны бүктеу арқылы жасалады. Оригамиді қолдану және зерттеу математикалық қызығушылық тудыратын бірнеше мәселені қамтиды. Мысалы, жазық бүктеу мәселесі (жазылу схемасын 2 өлшемді модельге бүктеуге бола ма) математикалық зерттеулердің маңызды тақырыбы болып табылады. Қағазды бүктеу арқылы алынған жаңа білімдер көптеген технологиялық жетістіктерге жол ашты. Мысалы, автомобильдегі қауіпсіздік жастықшаларын және стентерді бүктелген күйінен орналастыру техникалары әзірленді. Қатаң оригами мәселесі («егер қағазды металл парақпен алмастырып, бүктеу сызықтарының орнына ілмектер болса, модельді бүктеуге бола ма?») зор практикалық маңызға ие. Мысалы, Миура картасының бүктелуі – бұл ғарыш спутниктері үшін үлкен күн панельдерін орналастыру үшін қолданылатын қатаң бүктеу. Оригами компас пен сызғышпен салу мүмкін емес әртүрлі геометриялық үлгілерді құру үшін қолданылуы мүмкін. Мысалы, қағазды бүктеу бұрышты үш бөлікке бөлу және текшенің көлемін екі еселеу үшін пайдаланылуы мүмкін.

Техникалық оригами

Техникалық оригами, жапон тілінде оригами секкей (折り紙設計) деп аталады, оригами дизайнының әдісі, онда модель сынақ пен қате арқылы емес, инженерлік бүктеу схемасы ретінде жоспарланады. Оригами математикасының жетістіктерінің арқасында жаңа оригами моделінің негізгі құрылымын нақты бүктеуге кіріспес бұрын қағазға теориялық түрде салуға болады. Оригами дизайнының бұл әдісін Роберт Ланг, Мегуро Тосиюки және басқалар жасады, ол көптеген аяқтары бар жүз аяқтылар, толық саусақтары мен бармақтары бар адам фигуралары сияқты өте күрделі көп аяқты модельдерді жасауға мүмкіндік береді. Бүктеу схемасы – модельдің құрылымын жасау үшін қажетті бүктеулердің орналасуы. Қызығы, оригами дизайнерлері жаңа дизайн үшін бүктеу схемасын ойлап тапқанда, кішкентай бүктеулердің көпшілігі салыстырмалы түрде маңызсыз болады және модельді аяқтау кезеңінде ғана қосылады. Көбірек маңызға ие – қағаздың аймақтарын бөлу және оларды жобаланатын нысанның құрылымымен сәйкестендіру. Бүктелген модельді ашып, оны құрайтын құрылымдарды байқауға болады; осы құрылымдарды зерттеу бүктеу схемасына бағытталған бірнеше дизайн тәсілдеріне әкелді.

Орнаманың бөліну схемасы «шеңберді жинақтау» немесе «көпбұрышты жинақтау» деп аталады. Оптимизация алгоритмдерін қолдану арқылы кез келген күрделіліктегі бір осьті негіз үшін шеңберді жинақтау фигурасын есептеуге болады. Бұл фигура есептелгеннен кейін, негізгі құрылымды алу үшін қолданылатын бүктеулерді қосуға болады. Бұл бірегей математикалық процесс емес, сондықтан екі дизайнның бірдей шеңберлі жинақтауы болуы мүмкін, бірақ әртүрлі бүктеу схемалары болуы мүмкін. Шеңбер белгілі бір периметр үшін ең көп аумақты қамтитындықтан, шеңберді жинақтау қағазды пайдалану тұрғысынан максималды тиімділікті қамтамасыз етеді. Дегенмен, жинақтау мәселесін шешу үшін басқа көпбұрышты пішіндерді де қолдануға болады. Шеңберден басқа көпбұрышты пішіндерді қолдану көбінесе оңай анықталатын бүктеулерді (мысалы, 22,5 градустың еселері) табу ниетімен байланысты, демек, оңайырақ бүктеу тізбегі де болады. Шеңберді жинақтау әдісінің танымал саласы – қорапты бүктеу, онда шеңберлердің орнына шаршылар қолданылады. Нәтижесінде, осы әдістен туындайтын бүктеу схемасы тек 45 және 90 градус бұрыштардан тұрады, бұл көбінесе тікелей бүктеу тізбегін жасауға мүмкіндік береді.

Оригамиге байланысты компьютерлік бағдарламалар

Оригамиге көмектесетін TreeMaker және Oripa сияқты бірнеше компьютерлік бағдарламалар ойлап табылды. TreeMaker арнайы мақсаттар үшін жаңа оригами негіздерін құруға мүмкіндік береді, ал Oripa қабаттау схемасы бойынша жиналған пішіннің қандай болатынын есептеуге тырысады.

Этика және авторлық құқық

Оригами дизайндарының авторлық құқығы және модельдерді пайдалану оригами қауымдастығындағы маңызды мәселелердің біріне айналды, себебі интернет пираттық дизайндарды сату мен таратуды өте оңай етіп берді. Оригами модельдерін көрсеткенде әрқашан түпнұсқа автор мен жасаушының есімін атау – жақсы әдет саналады. Оригами авторлары дизайн мен модельдерге қатысты барлық коммерциялық құқықты өздерінде сақтайды деген пікір бар, бірақ мұндай талапты қаншалықты орындауға болатыны күмәнді. Осы көзқарас бойынша, егер авторлық құқықтар нақты түрде сақталмаса, заңды жолмен алынған дизайнды пайдаланып модельді жасаған адам оны ашық көрсетуге құқылы, ал ақша табу үшін дизайнды жасау немесе фотосуретті коммерциялық мақсатта пайдалану үшін рұқсат алу қажет. Оригами авторлары мен жасаушылары тобы оригами авторларының авторлық мүдделерін қорғау және рұқсаттар алу процесін жеңілдету үшін құрылды. Бірақ, Жапониядағы сот оригами модельді жасау әдісін "шығармашылық емес, идеяны білдіреді, демек авторлық құқықпен қорғалмайды" деп шешті. Сонымен қатар, сот "оригамиді жасау әдісі жалпыға белгілі, қағазды бүктеу бағытын көрсету үшін бірдей бүктеу сызықтарын немесе жебелерді пайдаланудан қашуға болмайды" деді. Сондықтан, егер ұқсастықтар "функционалды сипатта" болса, тіпті қайта сызылған нұсқаулар түпнұсқаға ұқсас болған жағдайда да, басқа автордың моделін жасау нұсқауларын қайта сызу заңды. Қайта жасалған нұсқаулар бастапқы автордың рұқсатынсыз жариялануы немесе сатылуы мүмкін.

Оригами әр түрлі мағынада

Әлемдік тұрғыдан алғанда, "оригами" термині көңіл көтеру мақсатында заттарды жасау үшін қағазды бүктеуді білдіреді, бірақ тарихи тұрғыдан алғанда, Жапонияда ол әртүрлі мақсаттарда қолданылған. Мысалы, "оригами" термині жапон қылышының немесе шай ыдысының түпнұсқа екенін растайтын куәлікке де сілтеме жасайды. Муромачи дәуірінен Эдо дәуіріне дейін жапон қылыштарын бағалаудағы сарапшылар болған Хонами кланы, сёгунның, даймё мен самурайлардың өтініштеріне жауап ретінде жапон қылыштарын бағалап, қылыш қай уақытта және қай мектепте жасалғанын, накагодағы жазудың нақтылығын және бағасын анықтап, нәтижелерін жазған "оригами" куәлігін шығарған. Осыдан келіп, "оригами цуки" (折り紙付き) деген жапон сөзі – "оригами қоса берілген" деген мағынаны білдіреді, яғни заттың сапасы немесе адамның шеберлігі жеткілікті деңгейде екенін көрсетеді. "Оригами" термині сонымен қатар Жапониядағы ескі құжаттардың бір түрін де білдірген. Тік бүктелген қағаз "татегами" (竪紙) деп, ал көлденең бүктелген қағаз "оригами" деп аталады, және "оригами" "татегамиге" қарағанда төмен дәрежелі саналады. Мұндай хаттар Хэйан дәуірінің соңында қолданыла бастады, ал Камакура дәуірінде шағымдану үшін пайдаланылды, соның салдарынан "оригами" сөзі шағымның өзін білдіретін болды. Сонымен қатар, Муромачи дәуірінде "оригами" жиі бұйрықтар немесе сыйлықтар тізімі ретінде қолданылып, сыйлық тізімінің өзін білдіретін болды.

Галерея

Бұл суреттерде әртүрлі оригами түрлерінің мысалдары көрсетілген.

Танымал мәдениетте

House of Cards 1-ші маусымының 6-шы бөлімінде Клэр Андервуд үйсіз адамға ақша береді, ал ол кейін оны құс пішініне бүктеліп қайтарады. Содан кейін Клэр оригамидан жануарлар жасауды бастайды, ал 7-ші бөлімде Питер Руссоның балалары үшін бірнешеуін сыйлайды. Blade Runner фильмінде Гафф фильм бойында оригамиді бүктеп шығарады, ал оның жасаған оригами бірмүйіз аттың маңызды сюжеттік элементі болып табылады. Юн Ха Лидің "Ghostweight" ғылыми-фантастикалық әңгімесінің философиясы мен сюжеті оригами айналасында өрбиді. Онда оригами тарихтың метафорасы ретінде беріледі: "Өлгендерді бүктеуге болмайды деген сөз рас емес. Төртбұрыш қанатты құсқа, аққуға айналады; тарих қамыстың сыбырына, әнге айналады. Еске алудың өзі де шындықты өзгертеді". Сюжеттің маңызды бөлігі – ғарыш салдатарының jerengjen деп аталатын қаруы, ол жазық пішіннен ашылады: "Көшелерде jerengjen әдемі түрде ашылып, айдаһардың көлеңкесімен артиллерияға, қасқырдың көлеңкесімен төрт аяқты шабуыл роботтарына айналады. Аспанда jerengjen бүркіт көлеңкесімен бомбалаушыларға айналды". Бұл сөз салдатарлардың тілінде қағазды бүгу өнерін білдіреді. Сұхбаттың бірінде автор бұл тақырыпқа "Жеті мекен" романын оқығаннан кейін қызығушылық танытқанын айтады. Scooby Doo! және Самурай қылышында Скуби мен Шэгги оригамиді үйренеді, бұл Қаза қылышын табуға көмектеседі. Kubo және екі жіптегі басты кейіпкер Кубо өзінің шамисенінен шыққан музыкамен оригамиді сиқырлы түрде басқара алады. Naruto Shippuden-де Акацуки ұйымының жалғыз әйел мүшесі Конан оригами джутсуын қолданады, онда ол чакрасын пайдаланып оригамиді тірілтіп, оларды қару ретінде қолданады. 2010 жылғы Heavy Rain видео ойынында оригами өлтіруші деп аталатын қарсы кейіпкер бар. BBC телеарнасының QI бағдарламасында қағазды кесіп немесе желімдемей бүктеу арқылы жасалатын оригами Германияда пайда болған және 1860 жылы Жапония шекарасын ашқан кезде Жапонияға әкелінген деп хабарланды (Дегенмен, бұл техниканы қолданатын қағаз журавльдер Жапонияда 1860 жылға дейінгі Эдо кезеңінен бері бар екені расталды). Paper Mario: The Origami King – 2020 жылғы Nintendo Switch ойыны, онда Марио сериясының кейіпкерлері оригами тақырыбындағы әлемде бейнеленген. Origami Yoda – Том Ангелбергердің "Жұлдыздар соғысы" кейіпкерлеріне ұқсайтын оригами саусақ қуыршақтарын жасаған орта мектеп оқушыларының тобы туралы балалар кітаптарының сериясы.

In House of Cards season 1, episode 6, Claire Underwood gives a homeless man cash, and he later returns it folded into the shape of a bird. Claire then begins making origami animals, and in episode 7 she gives several to Peter Russo for his children. In Blade Runner, Gaff folds origami throughout the movie, and an origami unicorn he folds forms a major plot point. The philosophy and plot of the science fiction story "Ghostweight" by Yoon Ha Lee revolve around origami. In it, origami serves as a metaphor for history: "It is not true that the dead cannot be folded. Square becomes kite becomes swan; history becomes rumor becomes song. Even the act of remembrance creases the truth". A major element of the plot is the weaponry called jerengjen of space mercenaries, which unfold from flat shapes: "In the streets, jerengjen unfolded prettily, expanding into artillery with dragon shaped shadows and sleek four legged assault robots with wolf shaped shadows. In the skies, jerengjen unfolded into bombers with kestrel shaped shadows." The story says that the word means the art of paper folding in the mercenaries' main language. In an interview, when asked about the subject, the author tells that he became fascinated with dimensions since reading the novel Flatland. In Scooby Doo! and the Samurai Sword, Scooby and Shaggy learn origami, which proves crucial in finding the Sword of Doom. In Kubo and the Two Strings, the main protagonist Kubo can magically manipulate origami with music from his shamisen. In Naruto Shippuden, Konan, the only female member of the Akatsuki, uses origami jutsu, in which she uses her chakra to bring origami to life and use them as weapons. The 2010 video game Heavy Rain has an antagonist known as the origami killer. In the BBC television program QI, it is reported that origami in the form it is commonly known, where paper is folded without being cut or glued likely originated in Germany and was imported to Japan as late as 1860 when Japan opened its borders (However, it is confirmed that paper cranes using this technique have existed in Japan since the Edo period before 1860). Paper Mario: The Origami King is a 2020 Nintendo Switch game featuring Mario series characters in an origami themed world. Origami Yoda is a children's book series by Tom Angleberger about a group of middle school students who construct origami finger puppets resembling Star Wars characters.