Кіріспе

Артур Конан Дойлдың Шерлок Холмс туралы қысқа әңгімесі. "Тұлғаның кейпі" – сэр Артур Конан Дойлдың жазған 56 Шерлок Холмс әңгімесінің бірі және «Шерлок Холмс оқиғалары» жинағындағы үшінші әңгіме. Алғаш рет 1891 жылдың қыркүйек айында «The Strand Magazine» журналында жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Мэри Сазерленд, өзіне арналған қордың үлесінен мол табыс алады, күйеу баласы Хосмер Ангел үйлену күні жоғалып кеткен соң Шерлок Холмс пен доктор Ватсоннан көмек сұрайды. Іске кіріскен Холмс Сазерлендтің Ангел туралы көп білмейтінін анықтайды; ол Лидэнхолл көшесіндегі кеңседе жұмыс істейтін, сырлы лондондық екені, оған баспа машинасымен жазылған хаттар арқылы хабарласып, жауабын жергілікті пошта арқылы жіберуін талап еткені және онымен тек қана оның жас, наразы қадамындағы әкесі және мұрасының қорғаушысы Джеймс Виндибанк елде жоқ болған кезде ғана кездесетінін біледі. Холмс Виндибанк пен Ангелдің бір адам екенін оңай түсінеді. Сазерлендтің әкесі қайтыс болғаннан кейін және ол қорғаушы болып тағайындалғаннан кейін, Виндибанк оның мұрасын өмір салтын қаржыландыру үшін пайдаланды. Ол мұны тек Мэри үйінен кеткенше жалғастыра алатынын түсінген соң, Ангел кейпінде көрініп, кейін жоғалып кеткендей жағдай жасады. Құпияны шешкенімен, Холмс Сазерлендке ашқандарын айтпауды шешеді, өйткені ол оған сенбес еді. Ол оған Ангелді ұмытуға кеңес береді, бірақ Мэри бас тартады және оның қайта оралуына үміттеніп қалады! Холмс Виндибанк қылмыстық істерін жалғастыра беретінін, соңында ұсталып, дарға асылатынын болжайды.

Жариялану тарихы

"Жеке бастың құпиясы" алғаш рет 1891 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияда "The Strand Magazine" журналында, ал АҚШ-та 1891 жылдың қазан айында "Strand" журналының американдық басылымында жарияланды. Бұл әңгіме Сидни Пейджет салған жеті суретімен бірге "The Strand Magazine" журналында жарық көрді. Ол "Шерлок Холмс хикаялары" жинағына енгізілді.

Кино және теледидар

Бұл әңгіме Эйл Норвудтың қатысуымен түсірілген үнсіз фильмдер сериясындағы үшінші Холмс оқиғасының (1921 жылы шыққан) негізі болды. 2001 жылы бұл 22 ғасырдағы «Шерлок Холмс» анимациялық телесериалының соңғы бөлімінің негізіне алынды. 2014 жылы «The Empty Hearse» эпизодында, BBC телесериалы «Шерлок» бойынша, Шерлок Молли Хупердің көмегімен айналысатын істердің бірі ретінде көрсетілді. Мэри Сазерленд рөлін Элизабет Койл сомдады. Молли Хупер рөлін Луиза Брили ойнады. 2014 жылғы жапон қуыршақ театрының телесериалының төртінші эпизодында Мэри Сазерленд Битон мектебінің оқушысы. Ол мектептің арт жағындағы үңгірде кенеттен жоғалып кеткен үлкен Хосмер Ангелге ғашық. Бейкер жатақханасының 221B бөлмесінде тұратын Холмс, Ангел мен Сазерлендтің балалық шақтағы достасы Виндибанктың бір адам екеніне күдіктенеді. Ол Ватсонмен бірге мектепте Хосмер Ангел деген оқушының жоқ екенін анықтайды. Холмс Ватсонның қайғыға батқан Сазерлендтің күйзелісін басып, жұбатқаны үшін алғыс айтады. Ватсон Холмсқа, түпнұсқадағыдай романды сынамау керектігін айтады, себебі роман арқылы әртүрлі нәрселерді, соның ішінде әйел психологиясын қалай түсінуге болатынын білуге болады.

Радио

Эдит Мейзер бұл әңгімені 1932 жылғы 5 мамырда Ричард Гордонның Шерлок Холмс және Ли Ловеллдің доктор Уотсон рөлін ойнаған «Шерлок Холмс оқиғалары» радио сериясының бір бөлігі ретінде бейімдеді. 1935 жылғы 21 сәуірде тағы бір эпизод эфирге шықты (Луис Гектор Холмс және Ловелл Уотсон рөлінде). Эдит Мейзер бұл әңгімені «Шерлок Холмстың жаңа оқиғалары» радио сериясы үшін де бейімдеді, онда Базил Ратбоун Холмс, ал Найджел Брюс Уотсон рөлінде ойнады. Эпизод 1941 жылғы 30 қарашада эфирге шықты. Әңгіменің тағы бір бейімделуі 1948 жылғы 30 мамырда сол серияда көрсетілді (Джон Стэнли Холмс, ал Альфред Ширли Уотсон рөлінде). Джон Гилгуд Шерлок Холмс рөлін, ал Ральф Ричардсон доктор Уотсон рөлін 1954 жылғы 2 қарашада BBC Light бағдарламасында эфирге шыққан радиода ойнады. Ол 1955 жылғы 23 қаңтарда NBC радиосында таратылды. 1969 жылы радиода эфирге шыққан, 1952–1969 жылдар аралығында BBC радиосы арқылы шыққан сериалдың бір бөлігі ретінде Карлтон Хоббс Холмс, ал Норман Шелли Уотсон рөлінде ойнады. Оны Майкл Хардвик өңдеді. Бұл әңгімені 1990 жылы Питер Макки 1989–1998 жылдар аралығында BBC радио сериясының эпизоды ретінде бейімдеді, онда Клайв Меррисон Холмс, Майкл Уильямс Уотсон, ал Сусанна Корбет Мэри Сазерленд рөлінде ойнады. 2014 жылы «Шерлок Холмс классикалық оқиғалары» радио сериясының бір эпизоды осы әңгімеден бейімделді, онда Джон Патрик Лоури Холмс, ал Лоуренс Альберт Уотсон рөлінде болды.

Басқа медиа

Колин Декстер, Инспектор Морс романдарының авторы ретінде танымал, осыған негізделген "Бұрыс танысу оқиғасы" атты қысқа әңгімені жазды, онда Холмс ағасы Майкрофт істің дедукциясына қатысады; осы әңгімеде Холмс "Хосмер Ангел" кейіпкері туралы өз теориясын сақтайды, ал Майкрофт "Хосмер Ангелдің" ана мен қызының өгей әкесін жою мақсатымен құрастырған ойдан туған кейіп екенін анықтайды, бірақ Уотсон "Хосмер Ангелдің" нағыз адам екенін ашады – ол үйлену тойына бара жатқанда шабуылға ұшырап, тоналған, ауруханаға түскен, соңында Уотсон оны емдеген және оның жеке басын анықтау үшін өз детективтік дағдыларын қолданған. Бұл оқиға 2016 жылғы Frogwares ойыны "Шерлок Холмс: Ібілістің қызы" үшінші істің бастауы ретінде бейімделді. Мэри Сазерленд келгенде Уотсон болмайды, ал Шерлокты оны сомдауға дайындалып жатқан американдық актер Орсон Уайльд сүйемелдейді. Ойыншы оқиға бойынша әртүрлі қорытындыларға келе алады және оның дедукциясының нәтижесін оған айту туралы шешім қабылдай алады. Кит Р. А. Декандидоның "Таныстық: Ширли Холмс пен Джек Уотсонның оқиғасы" атты әңгімесі оқиғаны қазіргі Манхэттенге көшіреді. Мұнда түсіндірме нашар көруден просопагнозияға, яғни бетке танымау синдромына ауыстырылады.