Кіріспе

Христиандық шейіт (306 жылы қайтыс болды)
IV ғасырдағы православие қасиеттісі

Әулие Димитрий (немесе Димитрий) Салоникалық (Ἅγιος Δημήτριος τῆς Θεσσαλονίκης, ), сондай-ақ қасиетті Ұлы Шейіт Мироточивец Димитрий (мәні ‘Мирра ағызушы’ немесе ‘Мирра тамшылатушы’; 3 ғасыр – 306) ретінде белгілі, ерте IV ғасырдағы грек христиан шейіті. Орта ғасырларда ол православиедегі ең маңызды әскери қасиеттілердің бірі ретінде құрметке ие болды, көбінесе Лиддалық Әулие Георгиймен бірге еске алынады. Шығыс православие христиандары үшін оның мерекесі 26 қазан, ал ескі күнтізбе бойынша 8 қарашада [ЖС, “жаңа стиль”] тойланады. Рим-католик шіркеуінде ол көбінесе “Сермиумдық Димитрий” деп аталады және оның естелік күні 2004 жылғы Римдік мартирологияда 9 сәуірде, ал Ерекше форма мартирологиясында 8 қазанда белгіленген.

Өмір

Оның өмірі туралы ең ерте жазбаша мәліметтер 9 ғасырда жинақталған, бірақ одан бұрынғы бейнелері мен 7 ғасырдағы Әйіс Димитрийдің Ғажайыптары жинағы бар. Осы ерте мәліметтерге сәйкес, Димитрий 270 жылы Македониядағы Салоника қаласында діншіл христиан ата-анасының отбасында дүниеге келген, бұл оның 7 ғасырдағы мозаикадағы бейнесімен үйлеседі.

Салоникиге ауысу; әскери атрибуттарға ие болу

Тарихи зерттеушілердің көпшілігі Болландшы Ипполит Делехайе (1859–1941) ұсынған гипотезаны қолдайды, оған сәйкес оның қадірленуі 441/442 жылдары Салоники аймақтағы негізгі әскери база ретінде Сирмиумды алмастырған кезде Сирмиумнан Салоникиге көшірілген. Оның Салоникидегі ірі шіркеуі, Хаджиос Деметриос, V ғасырдың ортасына дейін салынған. Салоники оның қадірлену орталығы болып қала берді және ол қаланың қасиетті қамқоршысы саналады. Әулие ретінде оның құлшынысы кеңейгеннен кейін, Салоники қаласы Балқанға қоныстанған славян тайпаларының көптеген шабуылдары мен қоршауларына ұшырады, ал Димитрий қаланы қорғауда көптеген керемет көмектерін тигізді деп есептелді. Сондықтан Димитрий туралы кейінгі әңгімелерде ол Рим армиясының әскері болып бейнеленеді және маңызды әскери шейіт ретінде танылды.

Қасиетті Димитрийге дейін

Димитрий орта ғасырларда грек ауылдарында егіншілік, шаруалар және малшылардың қадірленген қамқоршысы болған. Тарихшы Ханс Клофттің сөзіне қарағанда, ол бұл қызметті ежелгі қасиетті Деметрадан мұра еткен. 4 ғасырда Елеузин мистирияларының тоқтатылуынан және Деметраға табынудың жойылғаннан кейін, грек ауылдық халқы оның рәсімдері мен рөлдерін христиан әулиесі Димитрийге біртіндеп ауыстырған.

Крест жорықтары кезінде

Көпшілікке таңқалысы жоқ, ол орта ғасырларда өте танымал болды. Антиохиялық Богемонд I мен Алексий I Комнен арасындағы даулар нәтижесінде Димитрий крест жорықтарының қасиетті қамқоршысы ретінде қабылданыпты. Олардың денесінен сұйық және күшті иісті мирра шыға бастағаннан кейін, олардың шынайы екеніне сенді. Осыдан кейін Деметрий Мироблит атанды.

Грекиядан тыс православие әлеміндегі құрметті

Димитрий 11 ғасырдың соңынан бастап Рюрик әулетінің қадірлі қамқоршысы болды. Киевтің Изяслав I (христиандық есімі Димитрий) осы әулиеге арналған алғашқы шығыс славян монастырын салды. Ресей православие шіркеуінде Әулие Димитрий мерекесіне дейінгі сенбі күні – 1380 жылғы Куликов шайқасында Дон Димитрий басшылығымен қаза тапқан жауынгерлерді еске алу күні болып табылады. Бұл күн Димитрий сенбісі деп аталады. Болгария және Румыния православие шіркеулері 26 қазанда Димитрийді құрметтейді (болгар тілінде Димитровден []); ал Сербия және Македония православие шіркеулері (Охрид) мен Копт шіркеуі 8 қарашада мереке тойлайды (серб тілінде Митровдан [] және македон тілінде Митровден [] деп аталады).

Жеке атаулардың туындылары

Димитар (болгар және македон), Дмитрий (орыс), Димитрис (грек. Δημήτρης), Митри (Ливан елді мекендерінде Дмитрийдың қысқа түрі) қолданыста жиі кездеседі.

Иконография

Салоникалық Ұлы шейіт Димитрийдің агиографиялық циклдері оның өмірінен эпизодтарды және оның өлімнен кейінгі кереметтерін бейнелейді. Димитрий бастапқыда иконалар мен мозаикаларда сенат класының ерекше табельоны бар, өрнекті киім киген жас адам ретінде суреттелген. Салоникаға жасалған бірнеше шабуыл кезінде оған керемет әскери көмек көрсетілді, соның нәтижесінде ол бірте-бірте әскер адамдары ретінде таныла бастады: 10-ғасырдың соңындағы Константинополь сүйегінен жасалған затта ол жаяу әскер ретінде бейнеленген (Метрополитен өнер мұражайы). Бірақ Синай тауындағы Әйя Екатерина монастырындағы 11-ғасырдың соңындағы иконада ол бұрынғысынша, әлі де бейбіт азамат ретінде көрсетілген. Византиялық иконаларда ол әскери киіммен, тұрған немесе атқа отырған күйінде бейнеленген. Крестонос кезеңіне жататын және 12-ғасырдың екінші жартысында Киелі жерде жұмыс істеген француз суретшісі салған тағы бір Синай иконасы сол кездегі ең көп таралған бейнені көрсетеді. Сақалды, жасы біршама үлкен Димитрий қызыл атқа отырып, сақалсыз ақ атқа отырған Георгиймен бірге келеді. Екеуі де атты әскер киімінде. Георгий көбінесе айдаһарды сөге жатқан күйінде бейнеленсе, Димитрий көптеген христиандарды өлтіргені туралы әңгімеге сәйкес, гладиатор Лиейді (Λυαίος; мағынасын мына жерде қараңыз) сөгеп жатқан күйінде бейнеленген. Лией көбінесе Димитрийден төмен, тізе бүгіп жатқан және жеңілген күйде суреттелген; Лией дәстүрлі түрде Димитрийден әлдеқайда кішкентай болып салынған. Дәстүрлі агиографияда Димитрий Лиейді тікелей өлтірмеген, бірақ оның дұғалары арқылы гладиатор Димитрийдің шәкірті Нестормен жеңілген. Бұл иконалық бейнелерге (көбінесе бірге бейнеленеді) сәйкес келіп, Әйя Георгий мен Айдаһардың таныс суретін еске түсіреді.