Сицилиялық әулие Вит және серіктерінің тарихы

Кіріспе

Сицилиялық әулие Вит (/v/aɪ/t/ə/s/), кейде оның есімі Гай немесе Гидо деп аударылады, Сицилиядан шыққан христиан шейіті. Оның сақталған өмірбаяны – таза аңыз. Оның нақты өмір сүрген кезеңі белгісіз. Ол ұзақ уақыттан бері сицилиялық шейіттер Модест және Кресценциямен байланысты болған, бірақ ең ертерек деректерде бұл бастапқыда әртүрлі дәстүрлер болғандығы және кейін біріктірілгені анық көрінеді. Модест пен Кресценция тұлғалары ойдан тудырылған болуы мүмкін. Ол сондай-ақ найзағайдан, жануарлардың шабуылынан және көп ұйықтаудан қорғайды деп есептеледі. Оның мерекесі 15 маусымда тойланады. Юлиан күнтізбесі қолданылатын жерлерде, 20 және 21 ғасырларда бұл күн Григориан күнтізбесі бойынша 28 маусыммен сәйкес келеді.

Шейіт болу

Аңыз бойынша, Витус, Модест және Кресценция Диоклетиан тұсында шейіт болған. Оларға деген құрметтің ең ерте куәлігі – «Martyrologium Hieronymianum» (ред. Г. Б. де Росси, Луи Дюшен, 78: «Сицилияда, Вити, Модести және Кресценция»). Бұл жазбаның ең маңызды үш қолжазбада кездесуі, оның бұл қолжазбалардың бесінші ғасырда пайда болған ортақ үлгісінде де болғанын көрсетеді. Сол күні «Martyrologium» тоғыз шейіттің тізімінде Витустың тағы бір есімі кездеседі, оның орны Эболиде, «Луканияда», яғни Тоскана теңізі мен Таранто шығанағы арасындағы Оңтүстік Италиядағы сол аттас Рим провинциясында көрсетілген. Бұл екі жағдайда да бір және сонау Витус шейіт болуы мүмкін. Ж. П. Кирштің айтуынша, бесінші ғасырда үш әулиенің құрметтелеуі олардың тарихи шейіттер екенін дәлелдейді. Дегенмен, олардың өмірі, шейіттікке қалай кеткендері және қай уақытта шейіт болғандары туралы тарихи мәліметтер жоқ. VI-VII ғасырларда олардың шейіттік тарихы туралы таза аңыз пайда болды, ол басқа аңыздарға, әсіресе Потитус аңызына негізделген және фантастикалық кереметтермен безендірілген. Бұл аңыз бойынша, Витус Луканиялық сенатордың 7 жасар ұлы болған (кейбір нұсқаларда 12 жаста делінген). Ол әкесінің оны сенімінен айыру үшін жасаған түрлі жазалау әрекеттеріне қарсы тұрды. Ол тәрбиешісі Модест және Модесттің әйелі Кресценциямен, Витустың күтушісімен бірге Луканияға қашып кетті. Одан кейін оны император Диоклетианның ұлына сиқыр тигенін емдеу үшін Римге алып келді. Ол сәтті түрде сиқырды жойды, бірақ христиан дініне берілгендігі үшін ол және оның тәрбиешілері жазаланды. Бір періште үш адамды керемет түрде Луканияға қайтарды, онда олар шеккен жазаның нәтижесінде қайтыс болды. Үш күннен кейін Витус Флоренция есімді әйелге көрінді, ол содан кейін олардың денелерін тауып, сол жерде жерледі.

According to the legend, Vitus, Modestus and Crescentia were martyrs under Diocletian. The earliest testimony for their veneration is offered by the "Martyrologium Hieronymianum" (ed. G. B. de Rossi Louis Duchesne, 78: "In Sicilia, Viti, Modesti et Crescentiae"). The fact that the note is in the three most important manuscripts indicates that it was also in the common exemplar of these, which appeared in the fifth century. The same Martyrologium has under the same day another mention of a Vitus at the head of a list of nine martyrs, with the statement of the place, in Eboli, "In Lucania", that is, in the Roman province of that name in southern Italy between the Tuscan Sea and the Gulf of Taranto. It is easily possible that it is the same martyr Vitus in both cases. According to J. P. Kirsch, the testimony to the public veneration of the three saints in the fifth century proves that they are historical martyrs. There are, nevertheless, no historical accounts of them, nor of the time or the details of their martyrdom. During the sixth and seventh centuries a purely legendary narrative of their martyrdom appeared which appears to be based upon other legends, especially on the legend of Potitus, and ornamented with accounts of fantastic miracles. According to this legend, Vitus was a 7 year old son of a senator of Lucania (some versions make him 12 years old). He resisted his father's attempts, which included various forms of torture, to make him turn away from his faith. He fled with his tutor Modestus and Modestus's wife Crescentia, who was Vitus's nanny, to Lucania. He was taken from there to Rome to drive out a demon which had taken possession of a son of the Emperor Diocletian. He successfully performed the exorcism, but, because he stayed faithful to Christianity, he and his tutors were tortured. By a miracle an angel brought back the three to Lucania, where they died from the tortures they had endured. Three days later, Vitus appeared to a distinguished matron named Florentia, who then found the bodies and buried them where they lay.

Құрмет

Мартирологиядағы бір жазбада көрсетілгендей, шейіттерге құрмет көрсету Оңтүстік Италия мен Сицилияда жылдам тарады. Рим папасы Григорий I Сицилиядағы Витусқа арналған монастырды атаған («Epist.», I, xlviii, P. L., LXXXVII, 511). Римде де бұл топтың бас әулиесі Витусқа табыну ерте пайда болды. Папа Геласий I (492–496) оған арналған киелі орынды айтады («Reg. Rom. Pont.», 2-ші басылым, I, 6 79), ал Римде VII ғасырда оған диакондық шіркеу арналды («Liber Pont.», Duchesne басылымы, I, 470 б.). 756 жылы аббат Фулрад Сент-Денис монастырына Сент-Витустың қасиетті қалдықтарын әкелді. Кейін олар Германиядағы Корвей аббаты Уэринге сыйға тартылды, ол 836 жылы олардың бір бөлігін осы аббатханаға салтанатты түрде көшті. Корвейден бастап Сент-Витусқа құрметтеу Вестфалияның және Германияның шығыс және солтүстік аймақтарының бәріне тарады. Оның танымалдылығы 925 жылы Германия королі Генрих I Бегемия герцогы Венцеславқа Сент-Витустың бір қолының сүйегін сыйға тартқанда, Богемиядағы Прагада арта түсті. Содан бері бұл қасиетті жәдігер Прагадағы Сент-Витус соборында сақталып келеді. Сент-Витустың басқа қасиетті қалдықтары 1355 жылы император Карл IV Павиядан (олар Сан-Марино шіркеуінде сақталған) Прагаға әкелді. Сент-Витусқа құрметтеу славян елдерінде кеңінен таралды, онда оның есімі (Свети Вид) жарық құдайы Световидке табынудың ежелгі дәстүрінің орнын бастырған болуы мүмкін. Сербияда оның мерекесі, Видовдан деп белгілі, ерекше тарихи маңызға ие. Бұл күн Косово мифінің бір бөлігі болып табылады – Косово шайқасы осы күні болды; бірнеше маңызды оқиғалар осы күні болды, мысалы, 1914 жылы Австрия тақ мұрагерлерінің қазасы; Вит Сербия Корольдігінің қасиетті қамқоршысы болды. Венгрияда ол ерте орта ғасырлардан бері Szent Vid ретінде құрметтеледі. Болгарияда оны Видовден немесе Видов Ден деп атайды және ол елдің батыс бөлігіндегі шопи халқының арасында ерекше танымал. Хорватияда 123 шіркеу Сент-Витусқа арналған. Нидерландыда Вит Виншотен қаласының және Гуаи аймағының қасиетті қамқоршысы, ондағы ең ірі үш қаланың әрқайсысында (Хилверсум, Буссум және Наарден) негізгі католик шіркеуі Сент-Витусқа арналған. Вит – қиын жағдайларда көмек көрсететін он төрт қасиетті шейіттің бірі. Ол әсіресе хореяға қарсы дұға етіледі, оны Сент-Витус биі деп атайды. Ол құрма жапырағын ұстаған жас жігіт түрінде бейнеленеді, кейде құлан мен арыстанмен бірге, себебі аңыз бойынша ол қайнап жатқан шайыр мен балқыған қорғасынға тасталған, бірақ керемет түрде зардап шекпеген. 11-шы ғасырда Модест және Кресценцияның есімдері Рим күнтізбесіне қосылды, сол кезден бастап 1969 жылға дейін олардың мерекесі күнтізбеден алынып тасталғанға дейін бірге тойланды. Вит әлі де католик шіркеуінің қасиеттісі ретінде танылады, ол 15 маусымда Римдік мартирологияға енгізілген, және Рим ритуалы қолданылатын жерлерде оның құрметіне сол күні дұға оқылуы мүмкін, ал Витпен байланысты Модест пен Кресценция аңызға жататын кейіпкерлер болғандықтан, олар тізімнен алынып тасталған.

The veneration of the martyrs spread rapidly in Southern Italy and Sicily, as is shown by the note in the "Martyrologium Hieronymianum". Pope Gregory the Great mentions a monastery dedicated to Vitus in Sicily ("Epist. ", I, xlviii, P. L., LXXXVII, 511). The veneration of Vitus, the chief saint of the group, also appeared very early at Rome. Pope Gelasius I (492–496) mentions a shrine dedicated to him (Jaffé, "Reg. Rom. Pont. ", 2nd ed., I, 6 79), and at Rome in the seventh century the chapel of a deaconry was dedicated to him ("Liber Pont. ", ed. Duchesne, I, 470 sq.). In AD 756, Abbot Fulrad is said to have brought the relics of St. Vitus to the monastery of St Denis. They were later presented to Abbot Warin of Corvey in Germany, who solemnly transferred some of them to this abbey in AD 836. From Corvey the veneration of St Vitus spread throughout Westphalia and in the districts of eastern and northern Germany. His popularity grew in Prague, Bohemia when, in AD 925, king Henry I of Germany presented as a gift the bones of one hand of St. Vitus to Wenceslaus, Duke of Bohemia. Since then, this relic has been a sacred treasure in the St. Vitus Cathedral in Prague. Other relics of Saint Vitus were taken in Pavia (they were kept in the church of San Marino) by the emperor Charles IV in 1355 and were brought to Prague. The veneration of St. Vitus became very popular in Slavic lands, where his name (Sveti Vid) may have replaced more ancient worship of the god of light Svetovid. In Serbia his feast day, known as Vidovdan, is of particular historical importance. The day is part of the Kosovo Myth — the Battle of Kosovo occurred on that day; several events have symbolically occurred on that day, such as the 1914 assassination of the Austrian royal couple; Vitus was the patron saint of the Kingdom of Serbia. In Hungary he has been venerated as Szent Vid since the early Middle Ages. In Bulgaria, it is called Vidovden (Видовден) or Vidov Den (Видов ден) and is particularly well known among the Shopi, in the western part of the country. In Croatia, 123 churches are dedicated to St. Vitus. In the Netherlands, Vitus is the patron saint of Winschoten, as well as of the region of the Gooi, where in each of the three largest towns (Hilversum, Bussum and Naarden), the main Catholic Church is dedicated to St Vitus. Vitus is one of the Fourteen Martyrs who give aid in times of trouble. He is specifically invoked against chorea, which is called St. Vitus Dance. He is represented as a young man with a palm leaf, in a cauldron, sometimes with a raven and a lion, his iconographic attribute because according to the legend he was thrown into a cauldron of boiling tar and molten lead, but miraculously escaped unscathed. The names of Saints Modestus and Crescentia were added in the 11th century to the Roman Calendar, so that from then on all three names were celebrated together until 1969, when their feast was removed from the General Roman Calendar. Vitus is still recognized as a saint of the Catholic Church, being included in the Roman Martyrology under 15 June, and Mass may be celebrated in his honor on that day wherever the Roman Rite is celebrated, while Modestus and Crescentia, who are associated with Vitus in legend, have been omitted, because they appear to be merely fictitious personages.