Кіріспе

3 ғасырдағы Рим христиан дінінің әулиесі (католик, англикан және лютеран шіркеулері) 6 шілде және 30 шілде (шығыс православие)
| құрметтеледі = Католик шіркеуі, Англикандық қауымдастық, Шығыс православие, Лютерандық дін
| сурет = Valentine Epilepsy.jpg
| сурет өлшемі = 300
| сурет сипаттамасы = Әулие Валентин эпилепсияны емдеуде, суреттің авторы доктор Франтишек Эрманн, шамамен 1899 жыл.
| туған жері = Терни, Италия, Рим империясы
| қайтыс болған жері = Рим, Италия, Рим империясы
| лауазымдары = Терни епископы және шейіт
| қасиеттілік күні =
| қасиеттілік орны =
| қасиеттілік берген =
| қанондау күні =
| қанондау орны =
| қанондау берген =
| атрибуттары = Құстар; раушан гүлдері; кемістігі бар адаммен немесе эпилепсиясы бар баламен бірге епископ; қасынан әулеек бар епископ; құдайға табынудан бас тартатын епископ; басы кесілген епископ; қылыш ұстаған дін қызметшісі; күн ұстаған дін қызметшісі; соқыр қызға көру қабілетін қайтарушы дін қызметшісі
| қамқорлығы = Жұбы барлар, естен тануға қарсы, балешілер, бақытты неке, махаббат, оба, эпилепсия
Әулие Валентин – Рим империясында қуғынға ұшыраған христиандарға қызмет еткен дін қызметшісі (қаһар немесе епископ). Ол шейіт болды және оның денесі 14 ақпанда Фламиния жолында жерленді, осы күннен бастап кем дегенде сегізінші ғасырдан бері Әулие Валентин мерекесі (Валентин күні) аталып келеді. Оның реліквиялары Римдегі Сан-Валентино шіркеуі мен катакомбаларында сақталған, ол "орта ғасырлар бойы маңызды паломниктік орын болып келді, бірақ Николай IV папалығы кезінде Әулие Валентиннің реликвиялары Санта-Прасседе шіркеуіне ауыстырылды". Оның гүлдермен безенген бас сүйегі Римдегі Санта-Мария базиликасында көрсетіледі. Оның басқа реликвиялары Ирландиядағы Дублин қаласындағы Уайтфрайр көшесіндегі кармелиттер шіркеуінде сақталған, ол әсіресе Валентин күні махаббат іздеушілер үшін танымал паломниктік орын. Ерте мартирологияларда кем дегенде екі түрлі Әулие Валентин туралы айтылады. Әулие Валентин Англикандық қауымдастықта және Лютерандық шіркеулерде 14 ақпанда еске алынады. Шығыс православие шіркеуінде ол 6 шілдеде танылады; сонымен қатар, Шығыс православие шіркеуі 30 шілдеде Интерамна епискобы, шейіт Валентиннің мерекесін тойлайды. 1969 жылы Католик шіркеуі оның есімін Жалпы Рим күнтізбесінен алып тастады, оның литургиялық мерекесін жергілікті күнтізбелерге қалдырды, бірақ 1970 жылға дейінгі литургиялық күнтізбені қолдану 2007 жылғы Summorum Pontificum motu proprio-да көрсетілген шарттармен рұқсат етілді. Католик шіркеуі оны әлі де қасиетті деп мойындайды, оны 14 ақпандағы Римдік мартирологияға енгізді және 14 ақпанда оны литургиялық түрде құрметтеуге рұқсат береді, егер бұл күн басқа міндетті мерекеге арналмаса, онда Мартирологияда сол күні тізімделген кез келген қасиеттінің құрметіне арналған мисса өткізілуі мүмкін.

Сәйкестендіру

Святой Валентин ең ерте римдік шейіттер тізімінде, 354 жылғы Хронографияда кездеспейді, бірақ Хронографияның құрастырушысының қамқоршысы Валентин есімді бай римдік христиан болды. 14 ақпандағы оның мерекесі туралы 9 ғасырлық Мартирологиум Иеронимианумның бір данасында айтылған, ол бастапқыда 460 және 544 жылдар аралығында ертерек жергілікті дереккөздерден жинастырылған болуы мүмкін, бірақ жазба кейінірек болуы да мүмкін. Қазіргі кезде кең таралған аңыз бойынша, 14 ақпандағы әулие Валентин мерекесін алғаш рет 496 жылы Папа Геласий I орнатқан, ол Валентинді «адамдар арасында лайықты құрметке ие болған, бірақ істері тек Құдайға ғана белгілі» деп санағандардың қатарына қосты. Алайда, бұл Геласиан Декретіндегі Георгий туралы мәлімдемеге негізделген, Валентин туралы ештеңе айтылмаған, және Геласийдің өзінің еңбегі емес. Католик энциклопедиясы және басқа да агиографиялық дереккөздер 14 ақпанмен байланысты үш Валентин туралы айтады. Олардың бірі – римдік дін қызметкері, екіншісі – Интерамна (қазіргі Терни, Италия) епископы, екеуі де Римнен тыс, Фламиния жолы бойында, қаладан әртүрлі қашықтықта жерленген. Үшіншісі – Африка провинциясындағы римдік провинциясында бірнеше серіктерімен бірге шейіт болған әулие, оның басқа ештеңесі белгісіз. Алғашқы екі әулиенің шейіттік жағдайлары туралы есептер кеш жазылған және аңызға толы болғанымен, «оқиғаның ортақ ядросы» екі есептің түбінде жатуы мүмкін, және олар «бір адамға» сілтеме жасауы мүмкін. Терни диоцезінің ресми өмірбаяндық мәліметтеріне сәйкес, епископ Валентин Интерамнада туып, өмір сүрген, ал Римде уақытша болып тұрғанда 269 жылдың 14 ақпанында тұтқындалып, азапталған және шейіт болған. Оның денесі жақын жердегі зиратқа асығысқан түрде жерленді, ал бірнеше күннен кейін оның шәкірттері денесін алып, үйлеріне қайтарды. Римдік мартирология, католик шіркеуінің ресми әулиелер тізімі, 14 ақпанға тек бір ғана Валентин туралы мәлімдейді: Фламиния жолында шейіт болған. «Валентин» есімі (valens – лайықты, күшті, қуатты) кейінгі антик дәуірде танымал болды. Католик шіркеуінде Валентин есімді тағы он бір әулие еске алынады. Кейбір шығыс шіркеулері батыс обрядындағы әртүрлі тізімдерді ұсынуы мүмкін. Римдік мартирология 14 ақпаннан басқа күндері қайтыс болған жеті әулиені тізімдейді: Витербодан келген дін қызметкері (3 қараша); Пасаудан Валентин, Раетиядағы папалық миссионерлік епископ, Пасаудың алғашқы қамқоршыларының бірі, кейіннен Италияның Оңтүстік Тирольдегі Мейске жақын Зенобургте шөлге кетіп, 475 жылы (7 қаңтарда) қайтыс болды; 5 ғасырлық дін қызметкері және шөлге кеткен (4 шілдеде); шамамен 715 жылы (25 қазанда) қайтыс болған испан шөлге кеткені; Валентин Беррио Очоа, 1861 жылы (24 қарашада) шейіт болды; және Валентин Jaunzarás Гомес, 1936 жылы (18 қыркүйекте) шейіт болды. Сондай-ақ, онда 308 жылы (25 шілдеде) Палестинаның Кесария қаласында шейіт болған Валентина есімді әйел де еске алынады.

Хагиография және куәлік

Қасиеттіге қатысты анықтамалардағы сәйкессіздік оған қатысты әртүрлі өмірбаяндарда қайталанады. Көптеген агиографияларда Валентин Римнің діни қызметкері немесе Италияның орталық бөлігіндегі Умбрияның маңызды қаласы Тернидің бұрынғы епискобы ретінде сипатталады. Валентин (латынша аты) Астерийдің үй қамауында тұрғанда, онымен сенімін бөлісіп, Исаның дұрыстығын талқылады. Судья Валентинді сынап, соқыр қызын әкелді. Егер Валентин қыздың көру қабілетін қайта келтірсе, Астерий оның тілегін орындайтынын айтты. Валентин Құдайға дұға етіп, қыздың көзіне қолын тигізді, сонда баланың көзі ашылды. Судья дереу мойынсұнып, Валентиннен не істеу керектігін сұрады. Валентин судьяның үйінің маңындағы барлық бейілдерді қиратып, судья үш күн ораза ұстап, содан кейін христиандық крещение рәсімінен өтуі керектігін жауап берді. Судья бұйрыққа бағынып, ораза ұстап, дұға еткеннен кейін өзінің билігіндегі барлық христиан тұтқындарын босатты. Судья, оның отбасы және қырық төрт адамнан тұратын үлкен отбасы мен қызметшілері крещение рәсімінен өтті. Кейін Валентин уағыздауын тоқтатпағаны үшін қайтадан тұтқындалды. Ол Рим префектіне, император Клавдий Готикусқа (Клавдий II) жіберілді. Клавдий оны жақсы көріп, Валентин оны христиандыққа көндіруге тырысқанға дейін. Клавдий Валентинді өлімге кесті, оған сенімінен бас тартуды немесе таяқпен ұрып, басын шабуды бұйырды. Валентин бас тартты және 269 жылдың 14 ақпанында Фламиниан қақпасының сыртында өлімге қиылды. [[Файл: Жан Леон Жером Христиандық шейіттердің соңғы дұғасы Уолтерс 37113.jpg|thumb|276x276px|Святой Валентиннің Рим империясында христиандарды қудалау кезінде адалдарға көмектескені айтылады. Якоб де Ворагиннің шамамен 1260 жылы құрастырылған Legenda Aurea кітабы, жоғары орта ғасырлардағы ең көп оқылған кітаптардың бірі болып табылады және литургиялық жылдың әр күніне арналған әулиелер туралы жеткілікті мәліметтер береді, осы оқиғаға байланысты уағыз айтуға шабыттандырады. Әулие Валентиннің өте қысқа өмірбаянында ол 269 жылы «Император Клавдийдің» бұйрығымен Мәсіхтен бас тартудан бас тартқаны үшін өлім жазасына кесілгені айтылады. Басы кесілгенге дейін Валентин түрме бастығының қызына көру және есту қабілетін қайтарды. Якоб «Валентин» сөзінің этимологиясымен ойнап, оны «батылдыққа» байланысты етеді. Көптеген агиографиялық айқындамалардың бірі Нюрнберг хроникасында (1493) кездеседі. Валентиннің ағаштан ойылған суретімен бірге мәтінде ол ерекше білімді римдік діни қызметкер болғаны, Клавдий Готикус тұсында шейіт болғанға дейін Астерийдің қызын және тағы қырық тоғыз адамды христиандыққа өткізгені айтылады. Әулие Валентин туралы көптеген аңыздар бар. Бірінде, біздің заманымыздың 3 ғасырында Валентин, діни қызметкер болып, император Клавдийдің бұйрығына бағынбай, жасырын түрде жұбайлардың некелерін қиып, олардың әскерге шақырылуынан құтылуына көмектескені айтылады. Бұл аңыз бойынша, сол кезде сарбаздар жетіспегендіктен, император үшін бұл үлкен проблема болды. Бұл оқиғада «Бұл адамдарға олардың анттары мен Құдайдың сүйіспеншілігін еске түсіру үшін, Әулие Валентин күнінде жүректерді қағаздан кесіп, оларды махаббаттың символы ретінде таратқан делінеді», бұл Әулие Валентин күнінде жүректерді кеңінен қолданудың бастауы болуы мүмкін.

Валентин есімімен аталған шіркеулер

Италия сияқты елдерде Әулие Валентинге арналған көптеген шіркеулер бар. Әулие Валентин басқа христиан шейіттері мен әулиелерге қарағанда артық құрметтелмеген. V немесе VI ғасырда жазылған Passio Marii et Marthae атты еңбекте Римдегі Әулие Валентин базиликасына арналған аңыз құрастырылған. Кейінірек жазылған Passio аңызды қайталап, Папа Юлий I (357–352) оның қабірінің үстіне, Фламиниа жолында ежелгі S. Valentini extra Portam базиликасын салғандығы туралы қосымша мәлімет берген. Шейіттің қабірлері 13 ғасырға дейін осы жерде сақталды, содан кейін Санта-Прасседеге көшірілді, ал ежелгі базилика уақыт өте келе қирады. Римдегі Әулие Валентин шіркеуі 1960 жылы Олимпиада ауылының қажеттіліктері үшін салынды және қазіргі таңда көп келетін, заманауи приход шіркеуі болып табылады.