Кіріспе
Алжирдің соңхай тілі Корандже (Korandje: kwạṛa n dzyəy; البلبالية) – соңхай тілдерінің ең солтүстігіндегі тілі. Ол Алжирдің Табелбала оазисі маңында шамамен 3000 адамға жуық тұрғынмен сөйленіп, атауының мағынасы тікелей "ауыл тілі" дегенді білдіреді. Негізінен соңхай тілінің құрылымын сақтай отырып, бербер және араб тілдерінен күшті ықпал алады; 100 сөздік Swadesh тізіміндегі сөздердің 20 пайызы араб немесе бербер тілдерінен алынған қарыз сөздерден тұрады, ал жалпы лексикадағы осы үлесі одан да жоғары. Корандже тіліне қатысты жарияланған алғашқы зерттеулер: Cancel (1908) – француз лейтенантының негізгі грамматика мен сөздік және бірнеше үлгі мәтіндерді қамтитын 45 беттік мақаласы; Champault (1969) – сөйлемдер мен ұйқастар сияқты тілдік маңызы бар материалдарды қамтитын антропологиялық зерттеу; Tilmatine (1991, 1996) – Cancel және Champault жұмыстарын қайта қарап, автордың жаңа деректерінен бір беттік қосымша ақпарат ұсынған мақала (алғаш неміс тілінде, кейін француз тілінде қайта өңделді); және Souag (2010a, 2010b) – біріншісі лексикадағы батыс бербер тілінен алынған қарыз сөздерді, екіншісі бербер және араб тілдерімен байланыстың грамматикаға тигізген әсерін зерттейді.
Korandje (Korandje: kwạṛa n dzyəy; البلبالية) is a Northern Songhay language which is by far the most northerly of the Songhay languages. It is spoken around the Algerian oasis of Tabelbala by about 3,000 people; its name literally means "village's language". While retaining a basically Songhay structure, it is extremely heavily influenced by Berber and Arabic; about 20% of the 100 word Swadesh list of basic vocabulary consists of loanwords from Arabic or Berber, and the proportion of the lexicon as a whole is considerably higher. The only published studies of Korandje based on first hand data are Cancel (1908), a 45 page article by a French lieutenant covering basic grammar and vocabulary and a couple of sample texts; Champault (1969), an anthropological study containing some incidental linguistically relevant materials such as sentences and rhymes; Tilmatine (1991, 1996), an article (published in German, then reworked in French) revisiting Cancel and Champault and adding about a page of new data recorded by the author; and Souag (2010a, 2010b), the former arguing the case for Western Berber loans in the lexicon, the latter studying the effect of contact with Berber and Arabic on its grammar.
Өтірік сөздер
Ал есімдіктер: aγəy, мен; ni, сен; ana, ол (ер/әйел/бейтарап); yayu, біз; ndzyu, сіздер; ini, олар. Мүліктік формалар: ʕan, менікі; nən, сенікі; an, оның; yan, біздікі; ndzən, сіздердікі; in, олардікі. Етістіктегі түбірге қосылатын жекпе-жүлдемелер: ʕa мен; n, сен; a, ол (ер/әйел/бейтарап); ya, біз; ndz, сіздер; i, олар.
Іс-әрекеттер
Инфинитив пен жекеше императивтер түбірінен жасалады (мысалы, kani "ұйықта"); көпше императив wə префиксін қабылдайды (wə kkani "ұйықта! (көпше)"). Cancel жұпталымдарды былайша сипаттайды (xani үшін де осылай):
Ағылшынша өткен шақ Ағылшынша қазіргі шақ Мен ұйықтадым a xani Мен ұйықтаймын a (ba) am xani Сен ұйықтадың n(e) xani Сен ұйықтайсың n ba am xani Ол/Ол кісі/Ол (зат) ұйықтады a xani Ол/Ол кісі/Ол (зат) ұйықтайды a âm xani Біз ұйықтадық ia xani Біз ұйықтаймыз ia âm xani Сендер (көпше) ұйықтадыңдар nd'(a) xani Сендер (көпше) ұйықтайсыздар nd'ba âm xani Олар ұйықтады ia xan Олар ұйықтайды iba am xani
Тильматиннің сөзінше, етістіктер `as hé/hi арқылы жосықталмайды, мысалы, ni `as ba enγa hé > n`esbanγa hé "жеме!". "Жоқ" деген сөз hoho не хо: n'd'xani bînu, willa ho? "Кеше ұйықтадың ба, жоқ па?".
Сандар
Қолданыстағы араб сандарынан басқа, ffu "бір", inka "екі" және inẓa "үш" сандары ғана бар. Сондай-ақ, "жасырын" (жаргон) және балалардың санау жүйелері де кездеседі. Атау фразаларындағы сандардың синтаксисі күрделі.