Кеңес беру психологиясының даму тарихы мен теориясы

Кіріспе

Кеңес беру теориясы

Кеңес беру психологиясы – бастапқыда кәсіби бағдар беруге баса назар аударған психологиялық мамандық, бірақ кейін бейімделу кеңестеріне көшті, содан кейін барлық қалыпты психологиялық психотерапияны қамтыды. Кеңес беру психологиясының көптеген кіші салалары бар, мысалы, неке және отбасылық кеңес беру, оңалту кеңес беру, клиникалық психикалық денсаулық кеңес беру, білім беру кеңес беру және т.б. Әр жағдайда олардың барлығы бірдей нұсқауларды сақтауға міндетті. АҚШ-тағы Кеңес беру психологиясы қоғамы былай дейді: Кеңес беру психологиясы – кәсіби психологиядағы жалпылама денсаулық сақтау қызметі (HSP) мамандығы, адамдарға өмір сапасын жақсартуға, қиындықтар мен бейімдемеушіліктің алдын алуға және жеңілдетуге, дағдарыстарды шешуге және өмірде жақсырақ жұмыс істеу қабілетін арттыруға көмектесу үшін мәдени контекст ескеретін және мәдени сезімтал тәсілдердің кең ауқымын қолданады. Ол ерекше, бірақ тек қана нормативтік өмірлік дамуға ғана емес, сонымен қатар алдын алу мен білім беруге, жақсартуға да ерекше назар аударады, жеке тұлғаларға және олардың қызмет ететін жүйелерге немесе жағдайларға да қарайды. Оның еңбек және мансап мәселелерінде ерекше тәжірибесі бар.

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын білікті психологтар пациенттерді тікелей емдеудің орнына ғылыммен айналысты. Бұл міндет медициналық білімі мен психологиялық дайындығы бар психиатрлардың құзырында болды. 1896 жылы Пенсильвания университетінде психолог Лайтнер Витмер алғашқы психологиялық клиниканы ашты. Ол өзінің жұмысын сипаттау үшін «клиникалық психология» терминін енгізді. 20-шы ғасырдың бірінші жартысында клиникалық психология балалардың психологиялық бағалауына баса назар аударды, ал емдеуге немесе ересектерге көңіл аз бөлінді. Парсонстың ықпалды «Кәсіп таңдау» кітабы 1909 жылы жарық көрді. Бостон YMCA алғашқы кәсіби бағдар беру оқуын ұсынды. Абрахам мен Ханна Стоун 1929 жылы Нью-Йоркте некеге кеңес беру орталығын ашты. Пол Попеное 1930 жылы Лос-Анджелесте Американдық отбасылық қатынастар институтын (AIFR) құрды. Мұндай ұйым алғаш рет Германияда пайда болды және Еуропаның бір бөлігінде өсті. 1942 жылы Роджерс «Кеңес беру және психотерапия» кітабын жариялады. Кітаптың кіріспесінде ол «кеңес беру» және «психотерапия» терминдерінің мағынасы бірдей екенін, басты айырмашылық – әртүрлі мамандықтардың бірін немесе екіншісін қолдануға бейімділігінде екенін айтты. Ол осы жұмысты атқаратын адамдар өздерін «психолог, колледж кеңесшісі, неке кеңесшісі, психиатр, әлеуметтік жұмыскер, мектептегі бағдар беруші, өнеркәсіптік персонал қызметкері немесе басқа да атаулармен» атайтынын атап өтті. 1942 жылы Америка неке кеңесшілерінің қауымдастығы (AAMC) құрылды. Стоун мен Мадд «Кадрлар және бағдар беру психологтары» бөлімі ретінде оған қатысты. 1946 жылы Коннектикут психологтарды лицензиялауды талап еткен алғашқы АҚШ штаты болды. Соңғы штат Миссури болды, ол 1977 жылы осы талапты енгізді. 1947 жылы Роджерс АПА президенті болып сайланды. Филадельфиядағы Неке кеңесі 1948 жылы АҚШ-тағы алғашқы неке кеңесшілерін даярлау бағдарламасын бастады, ол әскери-теңіз капелландарын оқытты. 1949 жылы 17-ші дивизияға 500-ден астам адам қосылды. Олардың шамамен жартысы білім беру орталығында кеңес берумен (немесе оны бақылаумен) айналысты. VA-да шамамен 20% кеңес берді. 17-ші дивизия мүшелерінің 40% NVGA мүшелері болды. Бұл ұйым психологтарды, студенттерді және кеңес беру психологиясы саласындағы білім беруді, практиканы, ғылыми зерттеуді, әртүрлілікті және қоғамдық мүдделерді дамытуға арналған мамандарды біріктірді. (Ол кейін «Кеңес беру психологиясы қоғамы» деп аталды). 1952 жылы Америка кадрлық және бағдар беру қауымдастығы (APGA) құрылды, ол NVGA, Ұлттық бағдар беру және кеңесшілер тренерлерінің қауымдастығы (NAGCT), мұғалімдерді даярлау үшін студенттік персонал қауымдастығы (SPATE) және Америка колледждер персонал қауымдастығы (ACPA) біріктірілді. 1950-ші жылдардың басында кеңес беру психологиясы бойынша PhD бағдарламалары алғаш рет Миннесота университетінде, Огайо мемлекеттік университетінде, Мэриленд университетінде (Колледж Парк), Миссури университетінде, Колумбия университетінің мұғалімдер колледжінде және Остиндегі Техас университетінде ашылды. Кейде университеттердегі білім беру бөлімдерінен біліктілігі бар кеңес беру психологтарын АҚШ штаттары психолог ретінде тіркеуге қиындықтар туды, себебі олардың оқуы психологиялық сипатта екенін дәлелдеу қиын болды. 1955 жылы Ұлттық әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы Американдық әлеуметтік жұмыскерлер қауымдастығы және Мектеп әлеуметтік жұмыскерлерінің ұлттық қауымдастығы сияқты жеті ұйымды біріктіру арқылы құрылды. 1960 жылы Лос-Анджелестегі AIFR «әлемдегі ең ірі және ең танымал неке кеңес беру орталығы» деп сипатталды, онда жетпіс адам жұмыс істеді. Сол жылы институт 300-ден астам неке кеңесшілерін және АҚШ-тағы 1500-ден астам адамды қысқа курстарда оқытты. АҚШ-тың мектеп психологтарының ұлттық қауымдастығы (NASP) 1969 жылы құрылды. AAMC 1974 жылы Америка неке және отбасылық терапия қауымдастығы (AAMFT) болып өзгерді. 1976 жылы Американдық психикалық денсаулық кеңесшілері қауымдастығы (AMHCA) АПА мүшелігіне жарамсыз және колледжге бағытталған кеңес беруге сәйкес келмейтін психикалық денсаулық кеңесшілерін ұсыну үшін құрылды. AMHCA 1978 жылы соңғысының құрамына кірді. АҚШ-тың жекелеген штаттары кеңесшілерді лицензиялауды 1970-ші жылдары бастады. 1981 жылы APGA кеңес беру және оған байланысты білім беру бағдарламаларын аккредиттеу жөніндегі кеңес құрды. 1982 жылы APGA кеңесшілерді ұлттық деңгейде сертификаттау жүйесін қамтамасыз ету үшін Ұлттық сертификатталған кеңесшілер кеңесін (NBCC) құрды. APGA 1983 жылы өзінің атын «Американдық кеңес беру және даму қауымдастығы» (AACD) деп өзгертті, ал 1992 жылы «Американдық кеңес беру қауымдастығы» (ACA) деп өзгертті. (Сонымен қатар 1992 жылы ACPA ұйымнан шықты). AIFR 1980-ші жылдары жұмысын тоқтатты. 1986 жылғы зерттеу көрсетті, ACA 17-ші дивизиясының мүшелерінің 80% жеке бейімделу кеңесін, 71% кәсіби бағдар беруді, 69% ұзақ мерзімді психотерапияны және 58% отбасылық кеңес беруді жүргізеді. Зерттеуде «кеңес беру психологтары мен клиникалық психологтар арасында айырмашылықты анықтауға, егер бар болса, эмпириялық негіздер аз» деген қорытынды жасалды. 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдарында АҚШ штаттары отбасылық кеңесшілерді лицензиялауды көбірек талап етті. Ұлттық деңгейде үйлесімді аккредиттеуді қамтамасыз ету үшін Отбасылық терапияны реттеу кеңестерінің қауымдастығы құрылды. ACA 2010 жылы «кеңес беруді» «әр түрлі жеке тұлғаларды, отбасыларды және топтарды психикалық денсаулық, денсаулық, білім және мансап мақсаттарына жетуге мүмкіндік беретін кәсіби қарым-қатынас» деп анықтады. 2019 жылы Американдық психикалық денсаулық кеңесшілері қауымдастығы (AMHCA) ACA-дан бөлінді. Клиникалық психологияның мамандары көптеген осы мәселелермен айналысса да, клиникалық психология абнормальды психологиялық мәселелерді емдеуге, ал кеңес беру психологиясы қалыпты психологиялық мәселелерді шешуге баса назар аударды. ACA және AMHCA бақылауындағы кеңес беру 1942 жылы Роджерс тізімдеген, психология немесе психиатрия біліміне ие болуды талап етпейтін, соның ішінде «басқа атаулармен» айналысатын барлық тақырыптарды қамтыды. Алайда, отбасылық кеңес беру және әлеуметтік жұмысқа арналған бөлімдері болғанымен, басқа ұйымдарда осы салалардан көбірек мүшелер болды. Көптеген АҚШ штаттары кеңесші деп өзін таныстыратын адамдардың NBCC лицензиясын алуын талап етеді, мұндай кеңесшілер Ұлттық сертификатталған кеңесші болады. Халықаралық деңгейдегі саланың қазіргі жағдайын сипаттайтын кітаптарға «Халықаралық контекстте кеңес беру және психотерапия туралы нұсқаулық», «Көпмәдени кеңес беру туралы халықаралық нұсқаулық» және «Әлемде кеңес беру: Халықаралық нұсқаулық» кіретін болады. Біріктірілген бұл томдар саланың жаһандық тарихын, әртүрлі елдердегі философиялық ұстанымдардың, кеңес беру теорияларының, процестерінің және тенденцияларының айырмашылықтарын көрсетеді, сондай-ақ кеңес беру психологиясы саласындағы жаһандық білім беру бағдарламаларын қарастырады. Сонымен қатар, қазіргі кеңес беру әдістерінен жүзделген жылдар бұрын пайда болған дәстүрлі және жергілікті емдеу және емдеу әдістері көптеген батыс емес және батыс елдерінде маңызды болып табылады.

Before World War II, qualified psychologists typically pursued science, rather than the direct treatment of patients. This task was the domain of psychiatrists who had both a medical degree and psychological training. In 1896, the first psychological patient clinic was opened at the University of Pennsylvania by psychologist Lightner Witmer. He coined the term clinical psychology to describe his work. In the first half of the 20th century, clinical psychology focused on children's psychological assessment, with little attention given to treatment or adults. Parson's influential book Choosing a Vocation was published in 1909. The Boston YMCA offered the first vocational guidance training. Abraham and Hannah Stone began a marriage consultation centre in New York in 1929. The American Institute for Family Relations (AIFR) was established by Paul Popenoe in Los Angeles in 1930. This kind of organisation was first found in Germany, and had grown through parts of Europe. In 1942, Rogers published the book Counseling and Psychotherapy. In that book's introduction he said the terms "counselling" and "psychotherapy" were equivalents, the main difference being that different professions tended to use one term or the other. He noted that people who did this work might call themselves "a psychologist, a college counselor, a marital adviser, a psychiatrist, a social worker, a high school guidance counselor, an industrial personnel worker, or [use] some other name." 1942 also saw the establishment of the American Association of Marriage Counselors (AAMC). The Stones and Mudd took part in this. as the "Division of Personnel and Guidance Psychologists". Also in 1946, Connecticut became the first US state to require psychologists to be licensed. The last to do so was Missouri in 1977. In 1947, Rogers was elected president of the APA. The Marriage Council of Philadelphia started the first US marriage counsellor training program in 1948, training Navy chaplains. More than 500 people had joined Division 17 in 1949. Around half of these provided guidance (or supervised it) in an educational setting. Approximately 20% guided people in the VA. 40% of Division 17 members were also members of the NVGA. This body united psychologists, students and professionals who were dedicated to promote education and training, practice, scientific investigation, diversity and public interest in the field of counseling psychology. (It would later become known as the "Society for Counseling Psychology"). In 1952 the American Personnel and Guidance Association (APGA) was founded, merging the NVGA, the National Association of Guidance and Counselor Trainers (NAGCT), the Student Personnel Association for Teacher Education (SPATE), and the American College Personnel Association (ACPA). Starting in the early 1950s, the first counseling psychology PhD programs were at the University of Minnesota; Ohio State University; University of Maryland, College Park; University of Missouri; Teachers College, Columbia University; and University of Texas at Austin. At times, counseling psychologists with qualifications from university education departments had difficulty being registered as psychologists by US states, due to difficulty proving that their study was sufficiently psychological in nature. In 1955, the National Association of Social Workers was established through the consolidation of seven groups including the American Association of Social Workers and the National Association of School Social Workers. In 1960, the AIFR in Los Angeles was described "the world's largest and best known marriage counseling center," with a staff of seventy. By that year, the institute had given training to over 300 marriage counselors and shorter courses around the US to over 1500 other people. The US National Association of School Psychologists (NASP) began in 1969. The AAMC became the American Association for Marriage and Family Therapy (AAMFT) in 1974. In 1976, the American Mental Health Counselors Association (AMHCA) was founded to represent mental health counselors who did not qualify for APA membership, and didn't fit in the college counseling focused APGA. The AMHCA became a part of the latter in 1978. Individual US states began to license counselors in the 1970s. In 1981, the APGA established The Council for Accreditation of Counseling and Related Educational Programs to standardise counseling education. In 1982, the APGA established an independent body, the National Board for Certified Counselors (NBCC), to provide a national certification system for counselors who were not qualified psychologists. The APGA changed its name in 1983 to the "American Association of Counseling and Development" (AACD), and then in 1992 to the "American Counseling Association" (ACA). (Also in 1992, the ACPA left the organisation.) The AIFR ceased operating in the 1980s. A 1986 study found that of APA Division 17 members, 80% did personal adjustment counseling, 71% did vocational counseling, 69% did long term psychotherapy and 58% did family counseling. It found that "there appear to be few, if any, empirical bases on which to distinguish counseling psychologists from their colleagues in clinical psychology." In the late 1980s and 1990s, US states increasingly required the licensing of family councilors. The Association of Marital & Family Therapy Regulatory Boards was established to allow for nationally harmonised accreditation. The ACA defined "counseling" in 2010 as "a professional relationship that empowers diverse individuals, families, and groups to accomplish mental health, wellness, education, and career goals." In 2019, the American Mental Health Counselors Association (AMHCA) separated from the ACA. As much as their practitioners did many of the same things, clinical psychology came to focus on treating abnormal psychology issues, while counseling psychology came to focus on addressing normal psychology matters. Counseling, as overseen by the ACA and AMHCA, came to include all the subject areas listed by Rogers in 1942 that didn't require its practitioners to have psychology or psychiatry qualifications, including those that use "some other name". However, while it had Divisions for family counseling and social work, other bodies would have many more members from those fields. Many US states now require people describing themselves as counselors to be licensed by the NBCC, such counselors becoming a National Certified Counselor. Books describing the present international state of the field include the Handbook of Counseling and Psychotherapy in an International Context; the International Handbook of Cross Cultural Counseling; and Counseling Around the World: An International Handbook. Taken together these volumes trace the global history of the field, explore divergent philosophical assumptions, counseling theories, processes, and trends in different countries, and review a variety of global counselor education programs. Moreover, traditional and indigenous treatment and healing methods that may predate modern counseling methods by hundreds of years remain of significance in many non Western and Western countries.

Білім беру талаптары

АҚШ-та кеңес беру психологы болу үшін, ең алдымен төрт жылдық университеттен психология, социология, антропология немесе адамға көмек көрсету саласындағы басқа мамандық бойынша бакалавр дәрежесін алу қажет. Бакалавр дәрежесін алғаннан кейін, келесі қадам – магистр дәрежесін алу. Магистрлік бағдарламаларға қабылдану шарттары әр түрлі болғанымен, адам магистр дәрежесін алғаннан кейін кеңесші болып жұмыс істей бастауы мүмкін. Бірақ, сіз оқып жатқан бағдарламада мүмкіндік болса, магистрлік және докторантураны бірден алуға болады. Докторлық дәреже – PhD-нің тағы бір атауы. Дегенмен, психология және кеңес беру саласында PsyD де бар. PsyD – бұл психология докторы, ол күнделікті практикалық жұмыстар мен клиникалық тәжірибеге баса назар аударады. Сондай-ақ, ол түлектерді пациенттерге тікелей көмек көрсетуге дайындайды. PhD – бұл зерттеуге негізделген және статистикаға бағытталған философия докторы. Докторлық дәреже алу үшін аккредиттелген бағдарламада оқу қажет. Аккредиттелген бағдарлама дегеніміз – ол Американдық Психологиялық Ассоциация (APA) бекіткенін білдіреді. АҚШ-тағы APA бағдарламаның кәсіби және ғылыми талаптарға сай, психологияны оқытудың нақты мақсаттарын анықтағанын қамтамасыз етеді.