Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қанды басқа біреуге трансфузия үшін алу
Blood withdrawal for use by another person via transfusion
Қан донациясы – адамның өз еркімен қан беруі және оның трансфузия үшін қолданылуы және/немесе фракциялау (толық қан компоненттерін бөлу) процесі арқылы биофармацевтикалық препараттарға айналдырылуы. Донация толық қаннан немесе тікелей белгілі бір компоненттерден (аферез) болуы мүмкін. Қан орталықтары жинау процесінде де, одан кейінгі процедураларда да қатысады. Қазіргі дамыған елдерде қан донорының көп бөлігі – қоғамдық қорға қан беруге дайын, ақы алмайтын еріктілер. Кейбір елдерде қан қоры шектеулі болғандықтан, донорлар көбінесе туыстары немесе жақындарына қан құю қажет болғанда қан береді (тікелей донация). Көптеген донорлар түрлі себептермен қан береді, мысалы, қайырымдылық, қанға деген қажеттілік туралы хабардар болу, өзіне сенімділікті арттыру, жақын туысына немесе досына көмектесу және әлеуметтік ықпал. Адамдардың көптеген себептері болғанына қарамастан, қан беруге болатын потенциалды донорлардың саны жеткіліксіз. Дегенмен, төтенше жағдайларда қан донациясы артады, көбінесе кейін тастауға тура келетін артық қан пайда болады. Ақылы донацияға рұқсат етілген елдерде кейбір адамдарға ақы төленеді, ал кейбір жағдайларда ақшадан басқа да ынталандырулар бар, мысалы, жұмыстан демалыс. Адамдар өздерінің болашақта пайдалануы үшін де қан бере алады (автологтық донация). Қан беру салыстырмалы түрде қауіпсіз, бірақ кейбір донорларда ине салынған жерде көгеру пайда болуы мүмкін немесе олардың бас айнуы мүмкін. Потенциалды донорлардың қанының пайдалануға қауіпсіз еместігіне себеп болатын жағдайлар тексеріледі. Тексеруге қан құю арқылы жұғатын ауруларды тексеру кіреді, соның ішінде ЖИТС және вирустық гепатит. Донор медициналық тарихы туралы сұрақтарға жауап беруі керек және оның денсаулығына қауіп төндірмейтініне көз жеткізу үшін қысқаша медициналық тексеруден өтуі керек. Донор қанды қанша жиі тапсыра алатыны, қан компонентіне және донация жасалатын елдің заңдарына байланысты күндерден айларға дейін өзгеруі мүмкін. Мысалы, АҚШ-та донорлар толық қан донациясы арасында 56 күн (сегіз апта) күтуі керек, ал тромбоциттер аферезі арасында – жеті күн, ал плазмаферезде – жеті күндік кезеңде екі рет күтуге болады. Алынған қан мөлшері мен әдістері әртүрлі болуы мүмкін. Қанды алу қолмен немесе тек белгілі бір қан компоненттерін алатын автоматтандырылған жабдықпен жүргізілуі мүмкін. Трансфузия үшін қолданылатын қан компоненттерінің көп бөлігінің сақталу мерзімі қысқа, сондықтан тұрақты қорды сақтау үнемі туындайтын мәселе. Бұл кейбір жағдайларда автотрансфузияға қызығушылықтың артуына әкелді, онда пациенттің қаны операция кезінде үнемі қайта құю үшін сақталады немесе қажет болған кезде алдын ала өздігінен донацияланады. Әдетте, донация ұғымы өзіне беруді білдірмейді, бірақ бұл контексте ол біршама қабылданатын идиомалық мәнге ие.
A blood donation occurs when a person voluntarily has blood drawn and used for transfusions and/or made into biopharmaceutical medications by a process called fractionation (separation of whole blood components). Donation may be of whole blood, or of specific components directly (apheresis). Blood banks often participate in the collection process as well as the procedures that follow it. Today in the developed world, most blood donors are unpaid volunteers who donate blood for a community supply. In some countries, established supplies are limited and donors usually give blood when family or friends need a transfusion (directed donation). Many donors donate for several reasons, such as a form of charity, general awareness regarding the demand for blood, increased confidence in oneself, helping a personal friend or relative, and social pressure. Despite the many reasons that people donate, not enough potential donors actively donate. However, this is reversed during disasters when blood donations increase, often creating an excess supply that will have to be later discarded. In countries that allow paid donation some people are paid, and in some cases there are incentives other than money such as paid time off from work. People can also have blood drawn for their own future use (autologous donation). Donating is relatively safe, but some donors have bruising where the needle is inserted or may feel faint. Potential donors are evaluated for anything that might make their blood unsafe to use. The screening includes testing for diseases that can be transmitted by a blood transfusion, including HIV and viral hepatitis. The donor must also answer questions about medical history and take a short physical examination to make sure the donation is not hazardous to their health. How often a donor can donate varies from days to months based on what component they donate and the laws of the country where the donation takes place. For example, in the United States, donors must wait 56 days (eight weeks) between whole blood donations but only seven days between platelet apheresis donations and twice per seven day period in plasmapheresis. The amount of blood drawn and the methods vary. The collection can be done manually or with automated equipment that takes only specific components of the blood. Most of the components of blood used for transfusions have a short shelf life, and maintaining a constant supply is a persistent problem. This has led to some increased interest in autotransfusion, whereby a patient's blood is salvaged during surgery for continuous reinfusion—or alternatively, is self donated prior to when it will be needed. Generally, the notion of donation does not refer to giving to one's self, though in this context it has become somewhat acceptably idiomatic.
Тарих
Чарльз Ричард Дрю (1904–1950) – американдық хирург және медициналық зерттеуші. Ол қан құю саласында зерттеулер жүргізіп, қан сақтаудың жақсартылған әдістерін әзірледі және Екінші дүниежүзілік соғыстың басында ірі қан банктерін құруға өз білімін қолданды. Бұл одақтас күштерінің мыңдаған өмірін сақтауға мүмкіндік берді. Аталған саладағы ең белгілі афроамерикандық ғалым ретінде Дрю қан донорындағы нәсілдік бөліске қарсы наразылық білдірді, себебі мұның ғылыми негізі болмады және 1950 жылға дейін осы саясатты сақтап қалған Америка Қызыл Кресінен қызметтен кетті.
Charles Richard Drew (1904–1950) was an American surgeon and medical researcher. He researched in the field of blood transfusions, developing improved techniques for blood storage, and applied his expert knowledge to developing large scale blood banks early in World War II. This allowed medics to save thousands of lives of the Allied forces. As the most prominent African American in the field, Drew protested against the practice of racial segregation in the donation of blood, as it lacked scientific foundation, and resigned his position with the American Red Cross, which maintained the policy until 1950.
Қамқорлықтың түрлері
Қан тапсырушылар қанды кімге арналатынына қарай топтарға бөлінеді. "Аллогендік" (сонымен қатар "гомологтық") донорлық – донор қанды бейтаныс реципиентке құю үшін қан банкіне сақтауға береді. "Бағытталған" донорлық – бұл белгілі бір адамға, көбінесе отбасы мүшесіне, қан тапсыру. Қан жеткізілімі толық болған кезде бағытталған донорлық салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Мұндай жағдайда реципиенттің досы немесе туысы, қан құю кезінде қолданылған сақталған қанның орнына қан тапсырады, осылайша үнемі қан қорының болуын қамтамасыз етеді. Егер адамның қаны кейін, әдетте операциядан кейін, донорға қайта құйылса, онда бұл "автологтық донорлық" деп аталады. Дәрі-дәрмектер жасау үшін қолданылатын қан аллогендік донорлардан алынуы немесе тек өндіріс үшін ғана пайдаланылатын қаннан жасалуы мүмкін. Қан кейде емдік флеботомия үшін ұқсас әдістермен алынады, бұл тұқым қуалайтын гемохроматоз немесе полицитемия вера сияқты ауруларды емдеу үшін қолданылатын қанықтырудың ежелгі тәжірибесіне ұқсас. Бұл қан кейде қан доноры ретінде қарастырылады, бірақ егер оны құю немесе одан әрі өндіру үшін пайдалану мүмкін болмаса, дереу жойылуы мүмкін. Нақты процесс елдердің заңдарына сәйкес өзгереді, ал донорларға берілетін ұсыныстар қан жинау ұйымына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы қан тапсыру саясаты бойынша ұсыныстар береді, бірақ дамып келе жатқан елдерде осы ұсыныстардың көп бөлігі орындалмайды. Мысалы, ұсынылатын тестілерге зертханалық жабдықтар, оқытылған персонал және арнайы реагенттер қажет, олардың барлығы дамып келе жатқан елдерде қолжетімсіз немесе тым қымбат болуы мүмкін. Донорлардың аллогендік қан тапсыруға жиналатын шараны кейде "қан тарту" немесе "қан донорлық сессиясы" деп атайды. Мұндай шаралар қан банкінде өткізілуі мүмкін, бірақ көбінесе олар қоғамдық орындарда, мысалы, сауда орталықтарында, жұмыс орындарында, мектептерде немесе құдай үйлерінде ұйымдастырылады.
Blood donations are divided into groups based on who will receive the collected blood. An 'allogeneic' (also called 'homologous') donation is when a donor gives blood for storage at a blood bank for transfusion to an unknown recipient. A 'directed' donation is when a person, often a family member, donates blood for transfusion to a specific individual. Directed donations are relatively rare when an established supply exists. A 'replacement donor' donation is a hybrid of the two and is common in developing countries. In this case, a friend or family member of the recipient donates blood to replace the stored blood used in a transfusion, ensuring a consistent supply. When a person has blood stored that will be transfused back to the donor at a later date, usually after surgery, that is called an 'autologous donation'. Blood that is used to make medications can be made from allogeneic donations or from donations exclusively used for manufacturing. Blood is sometimes collected using similar methods for therapeutic phlebotomy, similar to the ancient practice of bloodletting, which is used to treat conditions such as hereditary hemochromatosis or polycythemia vera. This blood is sometimes treated as a blood donation, but may be immediately discarded if it cannot be used for transfusion or further manufacturing. The actual process varies according to the laws of the country, and recommendations to donors vary according to the collecting organization. The World Health Organization gives recommendations for blood donation policies, but in developing countries many of these are not followed. For example, the recommended testing requires laboratory facilities, trained staff, and specialized reagents, all of which may not be available or too expensive in developing countries. An event where donors come to donate allogeneic blood is sometimes called a 'blood drive' or a 'blood donor session'. These can occur at a blood bank, but they are often set up at a location in the community such as a shopping center, workplace, school, or house of worship.
Скрининг
Донорлар әдетте процедураға келісім беруі керек және салмақ, гемоглобин деңгейі сияқты белгілі бір критерийлерге сай болуы тиіс. Бұл талап кәмелетке толмағандардың ата-анасының немесе қамқоршысының рұқсатынсыз донор бола алмайтынын білдіреді. Кейбір елдерде донордың анонимділігін сақтау үшін оның қанымен байланысты жауаптар беріледі, ал АҚШ сияқты елдерде жарамсыз донорлардың тізімін жасау үшін есімдер тіркеледі. Егер әлеуетті донор бұл критерийлерге сай келмесе, ол "уақытша тоқтатылады". Бұл термин қолданылу себебі, талаптарға сай келмейтін көптеген донорлар кейінірек донор бола алуы мүмкін. АҚШ-тағы қан банктері емдеу мақсатындағы донордың қанын таңбалауға міндетті болуы мүмкін, сондықтан кейбір қан орталықтары қан аурулары бар донорлардан қан қабылдамайды. Ал Австралия Қызыл Крест қан қызметі сияқты басқалары гемохроматозбен ауыратын донорлардан қан қабылдайды, себебі бұл қанның қауіпсіздігіне әсер етпейтін генетикалық ауру. Донордың нәсілі немесе этникалық тегі кейде маңызды, өйткені қанның белгілі бір түрлері, әсіресе сирек кездесетіндері, белгілі бір этникалық топтарда жиі кездеседі. Тарихи тұрғыдан АҚШ-та донорлар нәсіл, дін немесе этникалық тегі бойынша бөлініп, шеттетілген, бірақ қазір бұл практика қолданылмайды.
Donors are typically required to give consent for the process, and meet a certain criteria such as weight and hemoglobin levels, and this requirement means minors cannot donate without permission from a parent or guardian. In some countries, answers are associated with the donor's blood, but not name, to provide anonymity; in others, such as the United States, names are kept to create lists of ineligible donors. If a potential donor does not meet these criteria, they are 'deferred'. This term is used because many donors who are ineligible may be allowed to donate later. Blood banks in the United States may be required to label the blood if it is from a therapeutic donor, so some do not accept donations from donors with any blood disease. Others, such as the Australian Red Cross Blood Service, accept blood from donors with hemochromatosis. It is a genetic disorder that does not affect the safety of the blood. The donor's race or ethnic background is sometimes important since certain blood types, especially rare ones, are more common in certain ethnic groups. Historically, in the United States donors were segregated or excluded on race, religion, or ethnicity, but this is no longer a standard practice.
Алушының қауіпсіздігі
Донорлар денсаулыққа қауіп келтіретін факторларға тексеріледі, бұл факторлар донорлық қанды алушы үшін қауіпті болуы мүмкін. Мұндай шектеулердің кейбіреуі даулы, мысалы, гомосексуалды қатынасқа түсетін ерлерден (ГҚЕ) донорлықты шектеу, себебі олардың арасында ВИЧ жұқтыру қаупі жоғары. 2011 жылы Ұлыбритания (Солтүстік Ирландияны қоспағанда) ГҚЕ донорларға қатысты толық тыйымды алып тастап, соңғы бір жылда басқа ер адаммен жыныстық қатынасқа түскен жағдайда ғана қан тапсыруға тыйым салатын шектеуге өтті. 2015 жылдың соңында АҚШ-тың Азық-дәрі басқармасы (FDA) да осындай өзгеріс жасады. 2017 жылы Ұлыбритания мен АҚШ бұл шектеуді үш айға дейін қысқартты. 2023 жылы FDA гей және бисексуалды ерлердің қан тапсыруына қатысты шектеулерді жеңілдететін жаңа саясат жариялады. Жаңа нұсқаулықта, басқа еркектермен тұрақты қарым-қатынаста болған немесе соңғы кезде жыныстық қатынасқа түспеген ерлердің де донор бола алатыны көрсетілген. Донорлық қан жүкті әйелдерге немесе бала тудыру жасындағы әйелдерге берілуі мүмкін болғандықтан, туа пайда болған кемшіліктерге (тератогендік) әкелуі мүмкін дәрілерді қабылдап жатқан донорлар донорлыққа жіберілмейді. Бұл дәрілерге ацитретин, этретинат, изотретиноин, финастерид және дутастерид жатады. Донорлар қан құю арқылы жұғатын аурулардың (ВИЧ, безгек, вирустық гепатит) белгілері мен симптомдарына тексеріледі. Тексеру кезінде түрлі ауруларға қатысты тәуекел факторлары туралы сұрақтар қойылуы мүмкін, мысалы, безгек немесе Крейцфельдт-Якоб ауруының (vCJD) қауіпті түрі бар елдерге сапарлаған жағдайлар. Бұл сұрақтар елден елге өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, Квебек және Канаданың қалған бөлігіндегі, Польшадағы және тағы да басқа көптеген елдердегі қан орталықтары Ұлыбританияда тұрған донорларды vCJD қаупіне байланысты донорлыққа жібермейді, ал Ұлыбританиядағы донорлар тек Ұлыбританияда қан құйған жағдайда ғана vCJD қаупіне байланысты шектеледі.
Donors are screened for health risks that could make the donation unsafe for the recipient. Some of these restrictions are controversial, such as restricting donations from men who have sex with men (MSM) because of the risk of transmitting HIV. In 2011, the UK (excluding Northern Ireland) reduced its blanket ban on MSM donors to a narrower restriction which only prevents MSM from donating blood if they have had sex with other men within the past year. A similar change was made in the US in late 2015 by the Food and Drug Administration (FDA). In 2017, the UK and US further reduced their restrictions to three months. In 2023, the FDA announced new policies easing restrictions on gay and bisexual men donating blood. These updated guidelines stipulate that men in monogamous relationships with other men, or who have not recently had sex, can donate. Since the donated blood may be given to pregnant women or women of child bearing age, donors taking teratogenic (birth defect causing) medications are deferred. These medications include acitretin, etretinate, isotretinoin, finasteride, and dutasteride. Donors are examined for signs and symptoms of diseases that can be transmitted in a blood transfusion, such as HIV, malaria, and viral hepatitis. Screening may include questions about risk factors for various diseases, such as travel to countries at risk for malaria or variant Creutzfeldt–Jakob disease (vCJD). These questions vary from country to country. For example, while blood centers in Québec and the rest of Canada, Poland, and many other places defer donors who lived in the United Kingdom for risk of vCJD, donors in the United Kingdom are only restricted for vCJD risk if they have had a blood transfusion in the United Kingdom.
Донордың қауіпсіздігі
Донордың денсаулығына зиян келтірмейтінін анықтау үшін оның медициналық тарихы туралы нақты сұрақтар қойылып, тексеруден өтеді. Қан жоғалтудан қан тапшылдығының алдын алу үшін донордың гематокрит немесе гемоглобин деңгейі тексеріледі, және осы тексеру донордың қабылдамауының ең көп кездесетін себебі болып табылады. Американдық Қызыл Крест бойынша, қан тапсыруға қабылданатын гемоглобин деңгейі әйелдер үшін 12,5 г/дл, ал ерлер үшін 13,0 г/дл-ден 20,0 г/дл-ге дейін болуы керек, гемоглобин деңгейі одан жоғары немесе төмен болған адам донор бола алмайды. Сонымен қатар, пульс, қан қысымы және дене температурасы да бағаланады. Денсаулық сақтау мақсатында кейде егде жастағы донорлар жасы бойынша ғана қабылдаудан шеттетіледі. Донордың жасына қоса, салмағы мен бойы да маңызды факторлар болып табылады. Мысалы, Американдық Қызыл Крест толық қан және тромбоциттер тапсыру үшін донордың салмағы кемінде (еркектер үшін) және кемінде (әйелдер үшін) болуын талап етеді, ал күшті қызыл донорлыққа (қосарлы қызыл эритроцитаферез) еркектер үшін кемінде, ал әйелдер үшін кемінде салмақта болу керек. Жүктілік кезінде қан тапсырудың қауіпсіздігі толыққанды зерттелмеген, сондықтан жүкті әйелдер жүктіліктен кейін алты аптаға дейін қан тапсырудан бас тартады.
The donor is also examined and asked specific questions about their medical history to make sure that donating blood is not hazardous to their health. The donor's hematocrit or hemoglobin level is tested to make sure that the loss of blood will not make them anemic, and this check is the most common reason that a donor is ineligible. Accepted hemoglobin levels for blood donations, by the American Red Cross, is 12.5g/dL (for females) and 13.0g/dL (for males) to 20.0g/dL, anyone with a higher or lower hemoglobin level cannot donate. Pulse, blood pressure, and body temperature are also evaluated. Elderly donors are sometimes also deferred on age alone because of health concerns. In addition to age, weight and height are important factors when considering the eligibility for donors. For example, the American Red Cross requires a donor to be or more for whole blood and platelet donation and at least (males) and at least (females) for power red donations (double red erythrocytapheresis). The safety of donating blood during pregnancy has not been studied thoroughly, and pregnant women are usually deferred until six weeks after the pregnancy.
Аумақты дайындау және қан алу
Қан әдетте шынтақтың ішкі жағындағы ортаңғы жамбас тамыры сияқты теріге жақын орналасқан үлкен қол тамырынан алынады. Жиналған қанды тері бактерияларының ластауына жол бермеу үшін қан тамырының үстіндегі тері иод немесе хлоргексидин сияқты антисептикпен тазартылады.
The blood is drawn from a large arm vein close to the skin, usually the median cubital vein on the inside of the elbow. The skin over the blood vessel is cleaned with an antiseptic such as iodine or chlorhexidine to prevent skin bacteria from contaminating the collected blood
Қан қызыл қан жасушаларына физикалық зақым келтірмеу үшін, олар тікелей ине арқылы өтетін кезде қысымды азайту мақсатында үлкен ине (16-17 калибр) қолданылады. Қол тамырларындағы қан қысымын арттырып, процесті жылдамдату үшін кейде қолдың жоғарғы бөлігіне турникет салынады. Донорға қан ағынын арттыру үшін бір затты ұстап, қайта-қайта қысып тұру ұсынылуы мүмкін.
A large needle (16 to 17 gauge) is used to minimize shearing forces that may physically damage red blood cells as they flow through the needle. A tourniquet is sometimes wrapped around the upper arm to increase the pressure of the blood in the arm veins and speed up the process. The donor may also be prompted to hold an object and squeeze it repeatedly to increase the blood flow through the vein.
Толық қан
Ең көп таралған әдіс – донордың тамырынан қанды контейнерге алу. Алынған қанның мөлшері елге қарай 200 миллилитрден 550 миллилитрге дейін өзгеріп отырады, бірақ көбінесе 450 миллилитр жиналады. Өңдеу барысында кейде басқа химиялық заттар қосылады. Толық қан плазмасын трансфузия үшін пайдалануға болады, немесе оны фракциялау деп аталатын процесте басқа да дәрілік препараттарға айналдыруға болады. Бұл екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жараланғандарды емдеу үшін қолданылған кептірілген плазманың жетілдірілген түрі, және осы процестің түрлері әлі де түрлі дәрі-дәрмектерді жасау үшін қолданылады.
The most common method is collecting the blood from the donor's vein into a container. The amount of blood drawn varies from 200 millilitres to 550 millilitres depending on the country, but 450 millilitres is typical. Other chemicals are sometimes added during processing. The plasma from whole blood can be used to make plasma for transfusions or it can also be processed into other medications using a process called fractionation. This was a development of the dried plasma used to treat the wounded during World War II and variants on the process are still used to make a variety of other medications.
Аферез
Аферез – қан тапсыру әдісі, онда қан бір компонентін бөліп алып, қалған бөлігін донорға қайтаратын аппарат арқылы өтеді. Әдетте қайтарылатын компонент – қызыл қан жасушалары, қанның жаңаруы үшін ең көп уақыт талап ететін бөлігі. Осы әдіс арқылы адам плазманы немесе тромбоциттерді толық қаннан гөрі жиірек тапсыра алады. Донор бір рет тапсыру кезінде плазма мен тромбоциттерді бірге беруге болады. Тромбоциттерді толық қаннан да бөліп алуға болады, бірақ оларды бірнеше донордан жинау қажет. Емдік доза үшін үштен он бірлікке дейін толық қан қажет. Тромбоциттер ферезі әрбір тапсырудан кем дегенде бір толық дозаны қамтамасыз етеді. Тромбоциттерді тапсыру кезінде пациенттен қан алынып, тромбоциттер қанның басқа компоненттерінен бөлінеді. Қанның қалған бөлігі – қызыл қан жасушалары, плазма және ақ қан жасушалары – пациентке қайтарылады. Бір тапсыруды алу үшін бұл процесс бірнеше рет, екі сағатқа дейін созылуы мүмкін. Плазмаферез көбінесе дәрі-дәрмек жасау үшін қолданылатын плазманы жинау үшін қолданылады, бұл толық қаннан алынған плазма сияқты. Тромбоциттер ферезімен бір уақытта жиналған плазма кейде бір мезгілде алынған плазма деп аталады. Аферез сонымен қатар бір тапсыру кезінде әдеттегіден көп қызыл қан жасушаларын (әдетте "қос қызыл" деп аталады) және трансфузия үшін ақ қан жасушаларын жинау үшін де қолданылады.
Apheresis is a blood donation method where the blood is passed through an apparatus that separates out one particular constituent and returns the remainder to the donor. Usually the component returned is the red blood cells, the portion of the blood that takes the longest to replace. Using this method an individual can donate plasma or platelets much more frequently than they can safely donate whole blood. These can be combined, with a donor giving both plasma and platelets in the same donation. Platelets can also be separated from whole blood, but they must be pooled from multiple donations. From three to ten units of whole blood are required for a therapeutic dose. Plateletpheresis provides at least one full dose from each donation. During a platelet donation, the blood is drawn from the patient and the platelets are separated from the other blood components. The remainder of the blood, red blood cells, plasma, and white blood cells are returned to the patient. This process is completed several times for a period of up to two hours to collect a single donation. Plasmapheresis is frequently used to collect source plasma that is used for manufacturing into medications much like the plasma from whole blood. Plasma collected at the same time as plateletpheresis is sometimes called concurrent plasma. Apheresis is also used to collect more red blood cells than usual in a single donation (commonly known as "double reds") and to collect white blood cells for transfusion.
Қалпына келтіру және донорлық аралық
Донорлар көбінесе донорлық жасағаннан кейін 10–15 минут бойы донорлық орталығында қалады, себебі көптеген жағымсыз әсерлер донорлық жасау кезінде немесе одан кейін пайда болады. Қан орталықтары әдетте донорларға апельсин шырыны және печенье сияқты жеңіл тағамдар немесе қалпына келуге көмектесу үшін түскі асқа арналған қаражат ұсынады. Қан алынған жер бинтпен жабылады және донорға бірнеше сағат бойы бинтті сақтап тұру ұсынылады. Қызыл қан клеткалары сүйек косымен алмастырылады, бұл процесс қан айналымы жүйесіне орташа есеппен сау ересек еркектерде 36 күнде жүреді. Бір зерттеуде қалпына келу мерзімі 20-ден 59 күнге дейін болған. Бұл алмасу жылдамдығы донордың қан тапсыру жиілігін анықтайды. Плазмаферез және тромбоциттер донорлары қызыл қан клеткаларының көп мөлшерін жоғалтпағандықтан, олар жиірек донорлық жасай алады. Донор қанды қанша жиі тапсыра алатыны елден елге өзгеше. Мысалы, АҚШ-та плазмаферез донорлары аптасына екі рет үлкен көлемде плазма тапсыруға рұқсат алады және олар бір жылда 83 литрге (шамамен 22 галлон) дейін плазма тапсыра алады, ал Жапониядағы сол донор екі аптада бір рет ғана плазма тапсыра алады және жылына шамамен 16 литрге (шамамен 4 галлон) дейін плазма тапсыра алады. Темірге қосымша тағайындау гемоглобин деңгейінің төмендігіне байланысты донорларды кейінге қалдыру көрсеткіштерін азайтады, бұл алғашқы және келесі донорлық келулерде де орын алады. Темірге қосымша тағайындалған донорларда гемоглобин және темір қоры жоғары болады. Алайда, темірге қосымша тағайындау жиі диарея, іш қату және асқазанның жоғарғы бөлігінде дискомфортты тудырады. Темір қорын өлшемей темірге қосымша тағайындаудың ұзақ мерзімді әсері белгісіз.
Donors are usually kept at the donation site for 10–15 minutes after donating since most adverse reactions take place during or immediately after the donation. Blood centers typically provide light refreshments, such as orange juice and cookies, or a lunch allowance to help the donor recover. The needle site is covered with a bandage and the donor is directed to keep the bandage on for several hours. Red blood cells are replaced by bone marrow into the circulatory system at a slower rate, on average 36 days in healthy adult males. In one study, the range was 20 to 59 days for recovery. These replacement rates are the basis of how frequently a donor can donate blood. Plasmapheresis and plateletpheresis donors can donate much more frequently because they do not lose significant amounts of red cells. The exact rate of how often a donor can donate differs from country to country. For example, plasmapheresis donors in the United States are allowed to donate large volumes twice a week and could nominally donate 83 litres (about 22 gallons) in a year, whereas the same donor in Japan may only donate every other week and could only donate about 16 litres (about 4 gallons) in a year. Iron supplementation decreases the rates of donor deferral due to low hemoglobin, both at the first donation visit and at subsequent donations. Iron supplemented donors have higher hemoglobin and iron stores. On the other hand, iron supplementation frequently causes diarrhea, constipation and epigastric abdominal discomfort. The long term effects of iron supplementation without measurement of iron stores are unknown.
Асқынулар
Донорлар қан беруден туындауы мүмкін денсаулық проблемаларына қарайды, себебі бұл олардың денсаулығына қауіп төндіруі мүмкін. Алғаш рет қан беретіндер, жасөспірімдер және әйелдерге жағымсыз реакция тууының қаупі жоғары. Бір зерттеу көрсеткендей, донорлардың 2%-ы қан беруден жағымсыз әсер көреді. Бұл реакциялардың көпшілігі жеңіл болады. 194 000 донорды зерттеуде тек бір донордың ғана ұзақ мерзімді асқынулары анықталды. АҚШ-та қан банкі қан берумен байланысты болуы мүмкін кез келген өлім туралы хабарлауға міндетті. 2008 жылдың қазанынан 2009 жылдың қыркүйегіне дейінгі барлық хабарламаларды талдау алты жағдайды қарастырды, соның ішінде бес өлімнің қан берумен байланысы жоқ екені анықталды, ал қалған жағдайда өлімнің себебі ретінде қан беруді дәлелдеу мүмкін болмады. Гиповолемиялық реакциялар қан қысымының күрт өзгеруінен туындауы мүмкін. Әдеттегі ең үлкен проблема – естен тану. Бұл процедураның қауіптері флеботомияның басқа түрлеріне ұқсас. Ине енгізген жерде қолдың көгеруі ең көп кездесетін мәселе. Бір зерттеу көрсеткендей, донорлардың 1%-дан азы осы мәселеге тап болады. Қан беру кезінде сирек кездесетін бірқатар асқынулар бар. Оларға артериялық пункция, кешіккен қан кету, жүйке тітіркенуі, жүйке зақымдануы, шеміршек зақымдануы, тромбофлебит және аллергиялық реакциялар жатады. Донорлар кейде аферез процедурасында қанды ұюға жол бермес үшін қолданылатын натрий цитратына жағымсыз реакция жасайды. Антикоагулянт донорға алынбаған қан компоненттерімен бірге қайтарылады, ол донордың қанындағы кальцийді байланыстырып, гипокальциемияға әкелуі мүмкін. Бұл реакциялар көбінесе еріндердің ұюына себеп болады, бірақ құрысулар, ұстамалар, гипертония немесе одан да ауыр проблемалар тудыруы мүмкін. Мұндай жағымсыз әсерлердің алдын алу үшін донорларға қан беру кезінде кальций қосымшасы берілуі мүмкін. Аферез процедурасында қызыл қан жасушалары қайтарылады. Егер бұл қолмен жасалса және донор басқа донордан қан алса, трансфузиялық реакция тууы мүмкін. Дамыған елдерде қолмен аферез жасау өте сирек, себебі автоматтандырылған процедуралар толыққанды қан беру сияқты қауіпсіз. Қан донорларына қауіп төндіретін соңғы фактор – дұрыс стерильденбеген жабдықтар. Көбінесе қанмен тікелей жанасатын жабдықтар бір рет қолданыстан кейін тасталады. Қайта пайдаланылатын жабдықтар 1990 жылдары Қытайда үлкен проблема болды, нәтижесінде 250 000-ға жуық қан плазмасын донорлар ортақ жабдықтар арқылы ЖИТС-ке ұшырауы мүмкін.
Donors are screened for health problems that would put them at risk for serious complications from donating. First time donors, teenagers, and women are at a higher risk of a reaction. One study showed that 2% of donors had an adverse reaction to donation. Most of these reactions are minor. A study of 194,000 donations found only one donor with long term complications. In the United States, a blood bank is required to report any death that might possibly be linked to a blood donation. An analysis of all reports from October 2008 to September 2009 evaluated six events and found that five of the deaths were clearly unrelated to donation, and in the remaining case they found no evidence that the donation was the cause of death. Hypovolemic reactions can occur because of a rapid change in blood pressure. Fainting is generally the worst problem encountered. The process has similar risks to other forms of phlebotomy. Bruising of the arm from the needle insertion is the most common concern. One study found that less than 1% of donors had this problem. A number of less common complications of blood donation are known to occur. These include arterial puncture, delayed bleeding, nerve irritation, nerve injury, tendon injury, thrombophlebitis, and allergic reactions. Donors sometimes have adverse reactions to the sodium citrate used in apheresis collection procedures to keep the blood from clotting. Since the anticoagulant is returned to the donor along with blood components that are not being collected, it can bind the calcium in the donor's blood and cause hypocalcemia. These reactions tend to cause tingling in the lips, but may cause convulsions, seizure, hypertension, or more serious problems. Donors are sometimes given calcium supplements during the donation to prevent these side effects. In apheresis procedures, the red blood cells are returned. If this is done manually and the donor receives the blood from a different donor, a transfusion reaction can take place. Manual apheresis is extremely rare in the developed world because of this risk and automated procedures are as safe as whole blood donations. The final risk to blood donors is from equipment that has not been properly sterilized. In most cases, the equipment that comes in direct contact with blood is discarded after use. Re used equipment was a significant problem in China in the 1990s, and up to 250,000 blood plasma donors may have been exposed to HIV from shared equipment.
Қанды сақтау және сақтау мерзімі
Жиналған қан әдетте қан банкісінде жеке компоненттер ретінде сақталады, ал олардың кейбіреулерінің сақталу мерзімі қысқа. Тромбоциттерді ұзақ мерзімге сақтаудың қауіпсіз әдістері жоқ, бірақ 2008 жылға дейін кейбір зерттеулер жүргізіліп жатты. Тромбоциттердің ең ұзақ сақталу мерзімі жеті күнге дейін. Қызыл қан жасушалары (ҚҚЖ) – ең көп қолданылатын компонент, олар суытылған температурада 35–42 күн сақталады. Сирек кездесетін ұзақ мерзімді сақтау үшін, қанды глицерин қоспасымен мұздату арқылы сақтау мерзімін ұзартуға болады, бірақ бұл процесс қымбатқа түседі және сақтау үшін өте төмен температурада мұздату қажет.
The collected blood is usually stored in a blood bank as separate components, and some of these have short shelf lives. There are no storage methods to keep platelets for extended periods of time, though some were being studied as of 2008. The longest shelf life used for platelets is seven days. Red blood cells (RBC), the most frequently used component, have a shelf life of 35–42 days at refrigerated temperatures. For (relatively rare) long term storage applications, this can be extended by freezing the blood with a mixture of glycerol, but this process is expensive and requires an extremely cold freezer for storage.
Қанға деген сұраныс
Американың Қызыл Кресті ұйымының мәліметінше, АҚШ-та әр екі секунд сайын біреу қанға, ал әр отыз секунд сайын біреу қан тромбоциттеріне мұқтаж болады. Қанның әр тобының сұранысы бірдей емес. Қанның бір тобы қоймада болуы, екінші бір тобының да болуына кепілдік бермейді. Қан банктерінде кейбір түрлері жеткілікті болса, басқалары жетіспеуі мүмкін, нәтижесінде нақты қан тобына мұқтаж пациенттердің емделуі кейінге шегерілуі немесе тоқтатылуы мүмкін. Сонымен қатар, жыл сайын трансфузиялардың саны шамамен 5-7%-ға артып келеді, бірақ донорлардың саны осы өсімді теңестіре алмайды. Сонымен қатар, егде жастағы адамдардың саны артып, олар болашақта көбірек трансфузияға мұқтаж болады, ал донорлардың санының өсуі бұл өсімді қамтамасыз етпейді. Бұл 1998 жылы расталды, онда Қызыл Крестке қан тапсыру 8%-ға өсіп, 500 000 бірлікке жетті, бірақ ауруханалардың донорлық қанға деген қажеттілігі 11%-ға артты. Қан тапсыруға деген сұраныс әрқашан жоғары болып келеді, және ондаған жылдар бойы қан тапшылығы туралы көптеген хабарламалар жарияланды. Дегенмен, бұл тенденция ұлттық апаттар кезінде бұзылады. Көрсетілгендей, адамдар апаттар кезінде көбірек қан тапсырады, бірақ бұл кезде қанға мұқтаждық апатсыз кездерге қарағанда аз болуы мүмкін. Бұл үрдістің ең айқын мысалы – 11 қыркүйектегі шабуылдар. Зерттеу көрсетті, 11 қыркүйекке дейінгі төрт аптамен салыстырғанда, шабуылдан кейінгі алғашқы аптада бірінші рет қан тапсырғандардың саны 18 700-ге өсті: шабуылға дейін бірінші рет қан тапсырғандардың орташа саны 4 000 болса, шабуылдан кейін ол 22 700-ге жетті; ал қайта тапсырушылардың саны апта сайын 10 000-ға артты: бастапқыда донорлардың саны шамамен 16 400 болды, ал 11 қыркүйектен кейін 26 400-ге дейін өсті. Осылайша, 9/11 шабуылынан кейінгі алғашқы аптада донорлардың саны шабуылға дейінгі төрт аптадағы орташа көрсеткішпен салыстырғанда жалпы сомада 28 700-ге өсті. Қан тапсыру орталықтарындағы донорлардың санының өсуі шабуыл болған күнінен бастап байқалды. АҚШ-тағы қан орталықтары әдеттегі трансфузияларға қажетті үш күндік қорды сақтауда қиындықтарға тап болады.
The American Red Cross states that in the United States, someone needs blood every two seconds, and someone needs platelets every thirty seconds. There is not a consistent demand for each blood type. One type of blood being in stock does not guarantee that another type is. Blood banks may have some units in stock but lack others, ultimately causing the patients that need units for specific blood types to have delayed or canceled procedures. Additionally, every year there is an increase of around 5 7% for transfusions without an increase of donors to balance it as well as a growing population of elderly people that will need more transfusions in the future without a predicted increase in donations to reflect those growing numbers. This was supported in 1998 where blood donations to the Red Cross increased to 8%, totaling 500,000 units but hospitals' need for donations increased by 11%. Blood donations tend to always be high in demand with numerous accounts repeatedly stating periodic shortages over the decades. However, this trend is disrupted during national disasters. The trend demonstrates that people are donating the most during catastrophes when, arguably, donations are not as needed compared to periods without disasters. One of the most notable examples of this pattern was the September 11th attacks. A study observed that compared to the four weeks before September 11, there was an estimated increase of 18,700 donations from first time donors for the first week after the attack: 4,000 was the average of donations from first time donors before the attack which increased to about 22,700 donations; while repeat donors increased their donations by 10,000 per week: initially, donations were estimated to be around 16,400 which increased to 26,400 donations after September 11. Therefore, in the first week after the attack on 9/11, there was an overall estimated 28,700 increase in donations compared to the average weekly donations made four weeks prior to the attack. Increases in donations were observed in all blood donation centers, beginning on the day of the attack. Blood centers in the U. S. often have difficulty maintaining even a three day supply for routine transfusion demands.
Қамқорлық деңгейлері
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) қан тапсыруды насихаттау мақсатында жыл сайын 14 маусымда Дүниежүзілік қан донорлары күнін тойлайды. Бұл күн АВО қан тобын ашқан Карл Ландштейнердің туған күнімен сәйкес келеді. 2012 жылғы Дүниежүзілік қан донорлары күнінің тақырыбы – "Кез келген қан доноры – батыр", ол қан тапсыру арқылы әр адамның батыр бола алатынын көрсетеді. ДДҰ 2011-2013 жылдар аралығында 180 елден алынған деректер бойынша, жыл сайын шамамен 112,5 миллион бірлік қан жиналатынын есептеді. АҚШ-та 111 миллион азамат қан тапсыруға жарамды, бұл халықтың 37%-ын құрайды. Дегенмен, қан тапсыруға жарамды азаматтардың 37%-ының 10%-дан азы ғана жыл сайын қан тапсырады, ал Канадада бұл көрсеткіш 3,5% құрайды.
The World Health Organization (WHO) recognizes World Blood Donor Day on 14 June each year to promote blood donation. This is the birthday of Karl Landsteiner, the scientist who discovered the ABO blood group system. The theme of the 2012 World Blood Donor Day campaign, "Every blood donor is a hero" focuses on the idea that everyone can become a hero by giving blood. Based on data reported by 180 countries between 2011 and 2013, the WHO estimated that approximately 112.5 million units of blood were being collected annually. In the United States it is estimated that 111 million citizens are eligible blood donors, or 37% of the population. However less than 10% of the 37% eligible blood donors donate annually. while in Canada the rate is 3.5%.
Донордың ынталандыруы мен одан бас тартуы
Көптеген зерттеулер адамдардың қан доноры болуының басты себебі – әлеуметтік жігерлілік мотивациялар (мысалы, альтруизм, өзімшілдік, қайырымдылық), қанға қатысты жалпы хабардарлық, өзіне сенімділіктің артуы, жақын досына/туысына көмектесу және әлеуметтік қысым екенін көрсетті. Ал қан тапсырудың жетіспеушілігіне қорқыныш, медициналық қызметкерлерге сенімсіздік, ыңғайсыздық, донорлыққа назар аудармау немесе нәсілдік кемсітушілік себеп болуы мүмкін. Қан тапсыру ерлерде жүрек ауруларының қаупін азайтуы мүмкін, бірақ бұл байланыс толыққанды дәлелденбеген, себебі донорлар денсаулық проблемаларына қарай тексеріледі, бұл іріктеу нәтижесі болуы мүмкін. 2012 жылы жарияланған зерттеулер метаболикалық синдроммен ауыратын науқастарда қайталап қан тапсырудың қан қысымын, қандағы глюкоза деңгейін, HbA1c, төмен және жоғары тығыздықтағы липопротеин арақатынасын және жүрек соғу жиілігін төмендетуге тиімді екенін көрсетті. JAMA Network Open журналында жарияланған зерттеуде клиникалық сынақта PFAS деңгейі бақыланды және жүйелі қан немесе плазма доноры болған қатысушыларда PFAS деңгейінің айтарлықтай төмендегені анықталды.
Multiple studies have shown that the main reason people donate is due to prosocial motivators (e. g., altruism, selflessness, charity), general awareness regarding the demand for blood, increased confidence in oneself, helping a personal friend/relative, and social pressure. On the other hand, lack of blood donations can occur due to fear, lack of faith in the medical professionals, inconvenience, and the lack of consideration for donating, or perceived racial discrimination. Donating blood may reduce the risk of heart disease for men, but the link has not been firmly established and may be from selection bias because donors are screened for health problems. Research published in 2012 demonstrated that in patients with metabolic syndrome, repeated blood donation is effective in reducing blood pressure, blood glucose, HbA1c, low density lipoprotein/high density lipoprotein ratio, and heart rate. A study published in JAMA Network Open tracked PFAS levels in a clinical trial and showed that regular blood or plasma donations resulted in a significant reduction in PFAS levels for the participants.
Донордың өтемі
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 1997 жылы барлық қан донорларын ақысыз ерікті донорлардан алуды мақсат етіп қойды, бірақ 2006 жылы сарапталған 124 елдің ішінде тек 49-ы осыны стандарт ретінде белгіледі. Қазір донорларға бір донация үшін 25-50 доллар төленеді. Кейбір елдерде, мысалы, Бразилия мен Ұлыбританияда қан немесе басқа да тіндерді донорлыққа беру үшін кез келген ақы төлеу – ақшалай болсын, басқаша болсын – заңсыз. Тұрақты донорларға көбінесе ақшалай емес сыйлықтар беріледі. Жұмыстан демалыс алу – жиі кездесетін артықшылық. Мысалы, Италияда қан донорлары донация жасаған күнді жұмыстан ақы төленетін демалыс күні ретінде пайдаланады. 2023 жылы Польшада жұмыс істейтін азаматтарға донация жасаған күні мен одан кейінгі күні екі күн демалыс беруді көздейтін заң қабылданды. Қан орталықтары кейде донорларға тапшылық жағдайында бірінші кезекте қызмет көрсетуді қамтамасыз ету, тегін футболкалар, алғашқы медициналық жәрдем жиынтығы, қысқы сырғытқыштар, қаламдар және осы сияқты ұсақ-түйектер сияқты ынталандыру шараларын ұсынады. Әлеуетті донорларды тарту үшін де ынталандырулар бар, мысалы, донорлар үшін жүлделер ұйымдастыру және табысты акцияларды ұйымдастырушыларға сыйлықтар. Белсенді донорларды мойындау кең таралған. Мысалы, Сингапур Қызыл Крест қоғамы қан донорларын тарту бағдарламасы аясында белгілі бір мөлшерде донация жасаған ерікті донорларға сыйлықтар тартады, 25 донация үшін «қола медаль» беріледі. Ирландияда Ирландия қан құю қызметі 10 донация үшін күміс белгіше немесе медальон, 20 донация үшін алтын белгіше немесе медальон, 50 донация үшін алтын лапель белгішесін табыстайды, ал 100 донация жасағандар IBTS логотипі (пеликан) бейнеленген кішкентай фарфор мүсінмен бірге кешкі асқа шақырылады. Малайзия үкіметі қан донорларына тегін амбулаториялық және стационарлық емдеу ұсынады, мысалы, әр донациядан кейін 4 айға дейін тегін амбулаториялық емдеу және стационарлық емдеуге мүмкіндік береді. Польшада белгілі бір мөлшерде қан донациялаған (еркектер үшін 18 литр, әйелдер үшін 15 литр) адамға «Құрметті қан доноры» атағы және медаль беріледі. Сонымен қатар, Польшаның ірі қалаларында қоғамдық көліктерді тегін пайдалану құқығы танымал, бірақ осы құқықты алу шарттары қалаға байланысты өзгеруі мүмкін. Сондай-ақ, Польшада Познаньдегі Театр Новый театры билеттерге тұрақты жеңілдіктер ұсынады. COVID-19 пандемиясы кезінде көптеген АҚШ қан орталықтары донор болуға ынталандыру ретінде тегін COVID-19 антиденесін тексеруді жарнамалады; алайда, бұл антиденелік тесттер қан орталықтары үшін қай донорларды қалпына келтірілетін плазма донациялауға жіберуге болатынын анықтау үшін де пайдалы болды. Көптеген аллогендік қан донорлары қайырымдылықпен донация жасайды және донациядан тікелей пайда күтпейді. Социолог Ричард Титмусс 1970 жылы жарық көрген «The Gift Relationship: From Human Blood to Social Policy» атты кітабында АҚШ пен Ұлыбританияның коммерциялық және коммерциялық емес қан донациялау жүйелерінің артықшылықтарын салыстырып, соңғысын жақтады. Бұл кітап АҚШ-та бестселлер болды және қанның жеке нарығын реттеу туралы заң қабылдануына әкелді. Кітапқа әлі күнге дейін қанды тауарға айналдыру туралы қазіргі пікірталастарда сілтеме жасалады. Кітап 1997 жылы қайта басылып шықты және бірдей идеялар мен қағидалар мүшелер мен сперма донациясы сияқты ұқсас донорлық бағдарламаларға қолданылады.
The World Health Organization set a goal in 1997 for all blood donations to come from unpaid volunteer donors, but as of 2006, only 49 of 124 countries surveyed had established this as a standard. Donors are now paid between $25 and $50 per donation. In some countries, for example Brazil and the United Kingdom, it is illegal to receive any compensation, monetary or otherwise, for the donation of blood or other human tissues. Regular donors are often given some sort of non monetary recognition. Time off from work is a common benefit. For example, in Italy, blood donors receive the donation day as a paid holiday from work. In 2023, Poland introduced legislation that secured two days off work for employed persons when they donate the donation day and the subsequent next day. Blood centers will also sometimes add incentives such as assurances that donors would have priority during shortages, free T shirts, first aid kits, windshield scrapers, pens, and similar trinkets. There are also incentives for the people who recruit potential donors, such as prize drawings for donors and rewards for organizers of successful drives. Recognition of dedicated donors is common. For example, the Singapore Red Cross Society presents awards for voluntary donors who have made a certain number of donations under the Blood Donor Recruitment Programme starting with a "bronze award" for 25 donations. In Ireland the Irish Blood Transfusion Service awards a silver pin or pendant for 10 donations, a gold pin or pendant for 20 donations, a gold lapel pin for 50 donations while those reaching 100 donations attend a dinner ceremony where they are presented with a small porcelain statue depicting the logo of the IBTS (a pelican). The government of Malaysia also offers free outpatient and hospitalization benefits for blood donors, for example, 4 months of free outpatient treatment and hospitalization benefits after every donation. In Poland, after donating a specific amount of blood (18 litres for men and 15 for women), a person is gifted with the title of "Distinguished Honorary Blood Donor" as well as a medal. In addition, a popular privilege in larger Polish cities is the right to free use of public transport, but the conditions for obtaining a privilege may vary depending on the city. Also in Poland, Poznań's theatre Teatr Nowy offers theatregoers standing discounts on theatre tickets. During the COVID 19 pandemic, many US blood centers advertised free COVID 19 antibody testing as an incentive to donate; however, these antibody tests were also useful for blood centers in determining which donors could be flagged for convalescent plasma donations. Most allogeneic blood donors donate as an act of charity and do not expect to receive any direct benefit from the donation. The sociologist Richard Titmuss, in his 1970 book The Gift Relationship: From Human Blood to Social Policy, compared the merits of the commercial and non commercial blood donation systems of the US and the UK, coming down in favor of the latter. The book became a bestseller in the US, resulting in legislation to regulate the private market in blood. The book is still referenced in modern debates about turning blood into a commodity. The book was republished in 1997 and the same ideas and principles are applied to analogous donation programs, such as organ donation and sperm donation.