Аға Хан IV: Исмаилилердің 49-шы имамы

Кіріспе

49-шы Исмаилилер имамы (1936 жылы туған)

Шах Карим әл-Хусейни (شاه كريم الحسيني; 1936 жылдың 13 желтоқсанында туған; IV Ага Хан (آقا خان چهارم) ретінде танымал, Низари Исмаилилердің 49-шы және қазіргі имамы. Ол 1957 жылдың 11 шілдесінен бастап имамдық лауазымын және Ага Хан атағын иеленді, 20 жасында әкесінің әкесі, ІІІ Ага Ханның орнын басты. Ага Хан ислам пайғамбары Мұхаммедтен, Низари Исмаилилері имам деп санайтын Мұхаммедтің туысы және күйеу баласы Әли арқылы, сондай-ақ Әлидің әйелі Фатима, Мұхаммедтің бірінші некесінен туған қызы арқылы тікелей ұрпақ екенін мәлімдейді. Исмаилилер Ага Хан IV-ті Мавлана Хазар Имам деген діни лақап атымен де атайды. Исмаилилер Әли мен олардың имамдарына дерлік құдайлық мәртебе берді. Оның әкесінің әкесі, ІІІ Ага Хан, өзінің естеліктерінде Ислам пайғамбарының қайтыс болғаннан кейін шииттердің "құдайлық басшылыққа мұқтаждығы" болғанын, ал бұл қажеттілікті имамат қанағаттандырғанын айтады. ІІІ Ага Ханның естеліктерінде айтылғандай, оның "нағыз құдайлық күші, басшылығы және билік өкілеттігі" бар. Имамат институты бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді, Ага Хан IV Исмаили қауымының 49-шы имамы ретінде танылады. Ага Хан британдық және португалдық азаматтығы бар бизнес-магнат, сондай-ақ жарыс аттарының иесі және шаруашылық жүргізушісі. Ага Ханның жеке байлығы 13,3 миллиард доллардан асып кеткені бағаланады. Forbes журналы Ага Ханды әлемдегі ең бай 15 патшаның бірі деп сипаттайды. Ол әлемдегі ең ірі жеке даму желілерінің бірі – Ага Хан даму желісінің негізін қалаушысы және төрағасы. 1957 жылы Низари Исмаилилерінің имаматына көтерілгеннен бері Ага Хан өзінің ізбасарларына әсер еткен күрделі саяси және экономикалық өзгерістерге қатысты, оның ішінде Африка елдерінің отаршылдықтан тәуелсіздігі, Угандадан азиялықтарды қуу, Тәжікстан сияқты Орталық Азия елдерінің бұрынғы Кеңес Одағынан тәуелсіздігі және Ауғанстан мен Пәкістандағы үнемі болатын аласапырандар. Ага Хан IV 2014 жылдың 27 ақпанында Канада Парламентінің бірлескен отырысында сөз сөйлеген алғашқы дін өкілі болды.

Shah Karim al Husayni (شاه كريم الحسيني; born 13 December 1936; known as Aga Khan IV (آقا خان چهارم), is the 49th and current imam of Nizari Isma'ilis. He has held the position of Imam and the title of Aga Khan since 11 July, 1957, when, at the age of 20, he succeeded his grandfather, Aga Khan III. The Aga Khan claims direct lineal descent from the Islamic prophet Muhammad through Muhammad's cousin and son in law, Ali, who is considered an Imam by Nizari Isma'ilis, and Ali's wife Fatima, Muhammad's daughter from his first marriage. Aga Khan IV is also known by the religious title Mawlānā Hazar Imam by his Isma'ili followers. Ismailis gave Ali and their Imams a near divine status. His grandfather, Aga Khan III, states in his memoirs that the Shias had a "need (for) Divine guidance" after the Prophet of Islam's death, this need being fulfilled by the Imamate. According to the Aga Khan III as mentioned in his memoirs, he has actual "Divine power, guidance, and leadership (authority)." The Institution of Imamate has continued to present day with the Aga Khan IV as the 49th Imam of the Ismaili Community. The Aga Khan is a business magnate with British and Portuguese citizenship, as well as a racehorse owner and breeder. Aga Khan's net worth has been estimated over $13.3 billion. Forbes describes the Aga Khan as one of the world's fifteen richest royals. He is the founder and chairman of the Aga Khan Development Network, one of the largest private development networks in the world. Since his ascension to the Imamate of the Nizari Ismailis in 1957, the Aga Khan has been involved in complex political and economic changes which have affected his followers, including the independence of African countries from colonial rule, the expulsion of Asians from Uganda, the independence of Central Asian countries such as Tajikistan from the former Soviet Union and the continuous turmoil in Afghanistan and Pakistan. Aga Khan IV became the first faith leader to address the Joint Session of the Parliament of Canada on 27 February 2014.

Ерте өмір және білім

Аға Хан IV – ханзада Әли Ханның (1911–1960) және оның бірінші әйелі, ханшайым Таджуддавла Аға Ханның (1908–1997) тұңғыш ұлы, бұл ханшайым бұрын Джоан Ярд Буллер аталған, британдық пэр Джон Ярд Буллердің, 3-ші барон Чёрстонның тұңғыш қызы. 1936 жылдың 13 желтоқсанында Швейцарияның Женева қаласында туған Кәрім ханзадасы мерзімінен бұрын дүниеге келгеніне қарамастан, дені сау деп танылды. Оның інісі Амин Аға Хан бір жылдан кейін дүниеге келді. 1949 жылы оның ата-анасы ханзада Әли Ханның некеден тыс қатынастарына байланысты ажырасып, жақын арада ханзада Әли Хан американдық актриса Рита Хейвортқа үйленді – олардың қызы, ханшайым Ясмин Аға Хан, Аға Хан IV-нің жартылай қарындасы болды. Аға Хан IV-нің анасының алғашқы некесінен Патрик Бенджамин Гиннес (1931–1965) атты жартылай ағасы да болды, себебі Джоан Ярд Буллер бұрын банктік Гиннестерден Лоэль Гиннеске үйленген. Принц Карим балалық шағын Кенияның Найроби қаласында өткізді, онда оның алғашқы білімі жеке репетиторлар арқылы алынды. Кейін принц Карим Швейцариядағы Institut Le Rosey мектебінде, әлемдегі ең қымбат пансиондық мектепте тоғыз жыл оқыды, онда ол өзінің айтуынша, "жақсы бағалар" алды. Әжесі қайтыс болғаннан кейін, жас ханзада Аға Хан (IV) лауазымына ие болды. Курстастарының кішіпейілділігімен танылған студент жаңа Низари имамы болды. Ол осылай деді: "Бір түндік уақытта өмірім толығымен өзгерді. Мен миллиондаған адамдарға жауапкершілікпен ояндым. Тарих ғылымында докторлық диссертация қорғау үмітімнен бас тартуым керек екенін түсіндім".

Исмаили Конституциясы

Аға хан IV 1998 жылғы 13 шілдеде Лиссабонда Исмаили Конституциясын қабылдады. Аға хан IV әдетте өзін исмаилилердің рухани әкесі деп атайды. Аға хан IV рухани балаларын сенімдерін, құндылықтары мен қағидаларын білу және түсіну үшін сұрақ қоюға ынталандырса да, ресми саясат ретінде "өз дінінің мағынасына қатысты туындайтын барлық мәселелерді шешуге жалғыз құқығын" сақтайды. Исмаили Конституциясының Бірінші бабы.

Низари исмаили имаматы

Аға Хан III қайтыс болғаннан кейін, 20 жасында Кәрім ханзада Низари исмаилилерінің 49-шы имамы және Аға Хан IV атанды. Ол әкесі, ханзада Әли Хан мен оның інісі, ханзада Садруддин Аға Ханды, тікелей мұрагерлік құқығына ие болса да, айналып өтті. Өз өсиетімен Аға Хан III немересін мұрагер етіп таңдауының себебін түсіндірді (бұл Низари Исмаили имамат тізбегінің тарихында алдыңғы имамның ұлының орнына немересінің келесі имам атанған екінші жағдай еді):

Әлемдегі түбегейлі өзгерген жағдайлар, соның ішінде атом ғылымының жаңалықтары көптеген өзгерістерге әкелді. Мен Низари Исмаили қауымының мүддесі үшін, жақында өсіп, дамыған және жаңа дәуірдің ортасында болған жас адамның маған мұрагер болуы керек деп сенемін. Ол лауазымына өмірге жаңа көзқарас әкеледі. Аға Хан III-нің өсиетіне сәйкес, Низари исмаилилері IV Аға Ханды кейде "Атом дәуірінің имамы" деп атайды. Аға Хан III-нің өсиетінде келесі Аға Ханның имаматының алғашқы жылдарында имаматқа қатысты жалпы мәселелер бойынша Аға Хан III-нің жесірінен басшылық алуы керектігі айтылған:

Мен мұрагерімнің имаматының алғашқы жеті жылында жалпы имамат саясаты мәселелері бойынша менің әйелім, Иветт Бланш Лабрусс Ом Хабибе, Бегүм Аға Ханнан басшылық алсын деп қалаймын. Ол көп жылдар бойы ізбасарларымның алдында тұрған қиындықтармен жақсы таныс және оның дана шешімдеріне мен үлкен сенім артамын.

Низари исмаилизміндегі имамның мәртебесі

Исмаилилер – шииттер қауымы, олардың діни ілімі шиит имамдарының үйретіктеріне негізделген. Ертедегі шиит исмаили діни іліміне сәйкес, Құдай немесе Алла толығымен трансцендентті және бірегей. Алланың мәні мәңгілік қасиеттермен біріктірілген сүнни діни ілімінен айырмашылығы, ертедегі шиит имамдары Құдайдың мәні барлық аттар мен қасиеттерден биік екенін баса көрсетті. Құдайдың алғашқы жаратылысы – рухани мән (рухани) немесе нұр (жарық) – Ақыл (‘ақл), Мұхаммедтің нұры (нур Мұхаммед) немесе Әлидің нұры деп аталады. Бұл ғаламдық Ақыл немесе нұр физикалық әлемнің жаратылуына дейін бар болды және жаратылыстардың ең жоғарысы – Мәңгілік Имам немесе Мұхаммед пайғамбар мен шиит имамдарының рухани мәнімен теңестіріледі. Жер бетіндегі тарихи имамдар – нұрдың немесе Ақылдың көрініс алаңы (мажар). Исмаили философтары бұл идеяларды неоплатондық қағидаларды пайдаланып одан әрі дамытты және Плотиннің әмбебап Ақылымен (‘ақл) немесе Имамның нұрымен байланыстырды. Сол сияқты, Имамның адам жаны – Құранның 33:33 аяты негізінде таза деп есептеледі – әмбебап Ақылдың бейнелі айнасы ретінде қарастырылады. 1975 жылғы Исмаилия қауымдастығының конференциясы – Ага Ханның бірнеше елден келген Низари Исмаили кеңесінің жетекшілерімен өткен кездесуі – Имамның мәртебесі мәселесін талқылады. Онда мынадай мәлімдеме жасалды: «Имам Құдайдың ‘мажар’ [көрініс алаңы] ретінде түсіндірілуі керек, ал Құдай мен Имам арақатынасы Құдайдың адам баласына әртүрлі деңгейдегі шабыт пен хабар беруімен байланысты болуы керек». Париж конференциясының баяндамасы Мажар терминін Ибн Араби («Даналықтар жинағы»), Насир әд-Дин әт-Туси («Тәфәккур мен амал», «Бағыну жұмағы») және тағы да басқалар суфи әдебиетінде қолданды. Мажар сөзінің мағынасы – айна идеясын білдіреді, онда зат бейне ретінде көрінеді, бірақ оның ішінде болмайды. Сол сияқты, Имамның мажар (көрініс алаңы, айна) ретінде болуы – құдайлықтың денеге кіруі (хулул) немесе оның материалдық денеде мекендеуі идеясынан мүлдем өзгеше. Имам құдайлықтың жанында болуы ретінде қарастырылмайды. Имам – Низари исмаилизміндегі Пир (суфизм), бұл Низари исмаили тарихының суфи мұрасынан шыққан атақ.

The Ismailis are a community of Shi'ism, and their theology is derived from the teachings of the Shi'i Imams – 'Ali ibn Abi Talib, Muhammad al Baqir and Ja'far al Sadiq. According to early Shi'i Ismaili theology, God or Allah is absolutely transcendent and unique. Unlike Sunni theology where God's Essence is conjoined to eternal attributes, the early Shi'i Imams emphasized a theology according to which God's Essence is beyond all names and attributes. The first creation of God is a spiritual entity (Ruhani) or light (nur) called the Intellect ('Aql), the Light of Muhammad (nur Muhammad) or the Light of Ali. This cosmic Intellect or Light exists prior to the creation of the physical world and is the highest of created beings is identified with the Eternal Imam or the spiritual essence of the Prophet Muhammad and the Shi'i Imams. The historical Imams on earth are the locus of manifestation (mazhar) of the Light (nur) or Intellect (aql). Ismaili philosophers developed these ideas further using Neoplatonic frameworks and identified the Intellect ('Aql) or Light of the Imam with the Universal Intellect (Nous) of Plotinus. Similarly, the Imam's human soul – revered as pure based on Qur'an 33:33 – is regarded as the reflective mirror of the Universal Intellect. The 1975 Ismailia Association Conference – a meeting of the Aga Khan with senior Nizari Ismaili council leaders from several countries – addressed the question of the status of the Imam. It mentioned:

"The Imam to be explained as the 'mazhar' ["locus of manifestation"] of God, and the relationship between God and the Imam to be related to varying levels of inspiration and communication from God to man." Paris Conference Report

The term mazhar is also used in Sufi literature by Ibn 'Arabi ("Bezels of Wisdom"), Nasir al Din al Tusi ("Contemplation and Action", "The Paradise of Submission") and many others. The meaning of the word mazhar denotes the idea of a mirror in which an object is reflected as an image but not incarnate. Similarly, the Imam as mazhar (locus of manifestation, mirror) 'differs greatly' from the idea of incarnation or indwelling (hulul) in which the Divine dwells inside a material body. The Imam is not seen as an incarnation of divinity. The Imam is also the Pir (Sufism) within Nizari Ismailism denoting a title from the Sufi heritage of Nizari Ismaili history.

Имаматтың күміс мерейтойы

1982 жылдың 11 шілдесінен 1983 жылдың 11 шілдесіне дейін – қазіргі Ага Ханның күміс юбилейін, оның Имаматқа тағайындалған күнінің 25 жылдығын атап өту мақсатында – көптеген жаңа әлеуметтік және экономикалық даму жобалары бастау алды. Олардың қатарында 450 миллион АҚШ доллары көлеміндегі Халықаралық Ага Хан университетінің құрылысы, оның Денсаулық сақтау факультеті және Карачидегі оқу-әдістемелік ауруханасы, Қытай мен Ауғанстанмен шектесетін Солтүстік Пәкістанның шалқары Низари исмаилистері тұратын алыс Ханза аймағындағы қыздар мектептері мен медициналық орталықтардың кеңейтілуі, сондай-ақ Үндістанның Гуджарат штатында Ага Хан ауылдық қолдау бағдарламасын құру, Танзания мен Кениядағы қалалық ауруханалар мен бастауыш медициналық көмек орталықтарының жаңаруы бар.

Имаматтың алтын мерейтойы

2007 жылдың 11 шілдесінен 2008 жылдың 13 желтоқсанына дейін Принц Карим Ага Ханның Имаматтағы 50 жылдығы (Алтын мерейтой) тойланды. Осы мерекеде әлемнің түрлі аймақтарынан келген Низари исмаилиттерінің басшылары Имамға құрмет көрсету үшін Ага Ханның резиденциясына жиналды. Алтын мерейтой аясында Ага Хан әртүрлі елдерге ресми сапар жасады. Бұл сапарлардың мақсаты – Ага Хан мен оның Низари исмаили қауымына достық және ұзақ жылдар бойы қолдау көрсеткен мемлекет, үкімет басшыларының және басқа да тұлғалардың еңбегін мойындау, сондай-ақ болашақ жобалар мен бағдарламалардың негізін қалау болды. Сапарлар Америка, Еуропа, Азия және Африка құрлықтарындағы елдерге жүзеге асырылды. АҚШ-тың Хьюстон қаласына жасаған сапары барысында ол Хьюстон қаласында Исмаили орталығының ашылатынын жариялады. Ага Хан Кенияда Низари исмаилиттері арасында спорттық жарыс ұйымдастырды, онда әлемнің әртүрлі аймақтарынан келген Низари исмаилиттерінің командалары бақ сынасты. Алтын мерейтойдың бастамаларының бірі – Юбилейлік ойындар, бастапқыда Алтын мерейтойлық ойындар деп аталған, бірақ кейін Юбилейлік ойындар деп жалғасты. Алғашқы ойындар 2008 жылы Кенияда өткізілді. Екінші Юбилейлік ойындар 2016 жылдың шілде айында БАӘ-нің Дубай қаласында ұйымдастырылды.

Имаматтың алмас мерейтойы

2017 жылдың 11 шілдесі мен 2018 жылдың 11 шілдесі Ага Ханның билігінің 60 жылдығының Алмаз мерейтойы ретінде белгіленді. Ага Хан Алмаз мерейтойы қарсаңында өзінің гуманитарлық мекемелері жұмыс істейтін елдерге сапар шегіп, кедейлікті жеңілдетуге, білім беруге, тұрғын үймен қамтамасыз етуге және балалардың дамуына қолжетімділікті арттыруға бағытталған жаңа бағдарламаларды іске қосты. Ага Ханның Алмаз мерейтойының ресми ашылуы оның Айглемонт резиденциясында өтті. 2018 жылдың 8 наурызында Елизавета II Ага Ханды Виндзор сарайында оның Алмаз мерейтойын атап өту үшін кешкі асқа шақырды. Ол АҚШ, БАӘ, Үндістан, Пәкістан, Канада, Франция, Ұлыбритания, Кения және тағы да басқа елдерді аралады. Алмаз мерейтойы 2018 жылдың 11 шілдесінде және оған жақын күндері Португалияның Лиссабон қаласында әсем мерекелермен аяқталды. Әлемнің түкпір-түкпірінен келген адамдар осы мерекеге қатысып, әлемдік қауымдастықтарымен бірге қуанышты. Он мыңдаған адамға арналған көптеген концерттер, Алмаз мерейтойына арналған өнер фестивалі және басқа да іс-шаралар ұйымдастырылды. 2015 жылы Португалия Республикасымен тарихи келісімге қол қойылғаннан кейін, Оның Ұлылығы Ага Хан 2018 жылдың 11 шілдесінде Лиссабондағы Rua Marquês de Fronteira көшесіндегі – Хенрике де Мендонса сарайы – үй-жайын Исмаили имаматының ресми резиденциясы деп жариялады және оны "Исмаили имаматының Диваны" деп атау керектігін мәлімдеді.

Толыққанды жылқы жарысы

Аға Ханның жарыс аттары бизнесі айтарлықтай табыс әкеледі. Аға Хан Франциядағы ең беделді тұқымдық шаруашылық иесі және «The Prix de Diane» (кейде «French Oaks» деп те аталады) жарысының рекордтық жеңімпазы болып саналады. Аға Хан Ирландияның Килклен қаласының жанындағы Гиллтаун Stud және Францияның Ле-Месниль-Маугердегі Haras de Bonneval тұқымдық шаруашылығына ие. 2005 жылдың наурыз айында ол Calvados тұқымдық фермаларын, Пон-д’Уиллидегі Haras d’Ouilly және Ливароттағы Haras de Val Henry-ді сатып алды. Haras d’Ouilly бұрын герцог Деказ, Франсуа Дюпре және Жан-Люк Лагардер сияқты ат шаруашылығымен айналысқандарға тиесілі болған. 2006 жылы Аға Хан француздық Arqana ат аукционы үйінің басым акционері атанды. 2009 жылдың 27 қазанында көпшілік тарапынан барлық уақыттағы ең ұлы жарыс аттарының бірі деп есептелетін Sea the Stars Ирландиядағы Аға Ханның Гиллтаун Stud-ында тұратыны жарияланды. Оның жеңілмеген, өз шаруашылығында өсірілген биесі Заркава 2008 жылы «Prix de l'Arc de Triomphe» жарысын жеңіп алды. Оның өз шаруашылығында өсірілген тоқтысы Харзанд 2016 жылы «Эпсом Дербисі» мен 2016 жылы «Ирландия Дербисі» жарыстарында жеңіске жетті. Аға Хан 1983 жылы Ирландияның Килдар графтығындағы Балимани ат фермасынан бетперделі адамдар ұрлап кеткен, содан кейін құтқау үшін сыйақы талап еткен ирландтық жарыс аты Шергардың бас иесі болды. Аға Хан және басқа да иелері сыйақы төлеуден бас тартты, ал атты таба алмады. Аға Хан, полиция және жұртшылық ұрлыққа Ұлттық Ирландиялық Республикалық Армияның (ИРА) қатысы болуын күдіктенді, бірақ ИРА барлық қатысын жоққа шығарды. 1999 жылы бұрынғы ИРА мүшесі Шон О’Каллахан өзінің автобиографиясын жариялады, онда ИРА-ны ұрлыққа жауапты деп айыптады. Шергар Ирландияда ұлттық символға айналды, ал ИРА атқа көрсетілген қолдаудың күшін және тіпті тарихи түрде ИРА-ны қолдаған ирланд республикашылдарының арасындағы наразылықты дұрыс бағаламады, нәтижесінде ИРА қатысы бар екенін жоққа шығаруға мәжбүр болды.

Басқа да бизнес-жобалар

Ага Хан көптеген бизнес-жобаларға, оның ішінде коммуникациялық құралдар және сәнді қонақ үйлер салаларына қатысып келді. 1959 жылы ол Кенияда Nation Media Group медиа компаниясын құрды, оның құрамында Daily Nation және Sunday Nation газеттері бар. 1990 жылдары Ага Хан Ciga деп аталатын, түніне 400 доллар тұратын итальяндық сәнді қонақ үйлер тобына ие болды. Қазіргі уақытта Ага Хан өзінің коммерциялық АКФЕД арқылы Serena Hotels желісінің ең ірі акционері болып табылады.

Ага Хан даму желісі

Аға Хан – 200-ден астам агенттіктер мен мекемелердің қызметін үйлестіретін, шамамен 80 000 жалақылы қызметкерді жұмыспен қамтитын, олардың көпшілігі дамушы елдерде орналасқан Аға Хан Даму Желісінің (AKDN) негізін қалаушы және төрағасы. AKDN-ді оның ізбасарлары мен донорлық серіктестері қаржыландырады, олардың қатарында көптеген үкіметтер мен бірнеше халықаралық ұйымдар бар. AKDN агенттіктері денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, ауылдық даму, институт құру және экономикалық дамуды ынталандыру салаларында жұмыс істейді, ерекше назар дамушы елдерге беріледі. Ол кедейлердің өмір сүру жағдайларын жақсартуға және олардың дініне, тегіне немесе жынысына қарамастан мүмкіндіктер ұсынуға бағытталған. AKDN құрамына Аға Хан университеті, Орталық Азия университеті, табысқа жұмыс істейтін Аға Хан экономикалық даму қоры, Аға Хан мәдениет қоры, Аға Хан қоры, Аға Хан денсаулық сақтау қызметтері, Аға Хан білім беру қызметтері, Аға Хан жоспарлау және құрылыс қызметтері және Аға Хан микроқаржы агенттігі кіреді. АКФЕД-тің негізгі акционері болып табылатын компаниялардың бірі – Serena Hotels Group, Африка мен Азияда орналасқан сәнді қонақүйлер мен курорттар желісі. Аға Хан сәулет сыйлығы – әлемдегі ең ірі сәулет сыйлығы. Аға Хан сонымен қатар 1977 жылы өзі құрған Исмаили зерттеулер институтының басқарма төрағасы. Ол сондай-ақ Корольдік Комонвелл қоғамының вице-президенті. Focus Humanitarian Assistance, AKDN-нің еншілес ұйымы, апат жағдайларында жедел әрекет етеді. FOCUS-тың көмегімен шешілген соңғы апаттардың қатарында 2005 жылғы Пәкістандағы жер сілкінісі (AKDN жер сілкінісіне қарсы іс-қимыл) және Оңтүстік Азиядағы цунами бар. Дамумен байланысты және Аға Хан басқаратын маңызды жобаларға Оттавадағы Исмаили имаматының өкілдігі мен Глобалды плюрализм орталығы, Торонтодағы Аға Хан мұражайы, Каирдегі Аль-Азхар паркі, Кабулдағы Баг-э-Бабурді қайта жаңғырту және Аға Хан академиялары деп аталатын толық IB бағдарламасын ұсынатын мектептер желісі кіреді. Аға Хан AKDN жұмысының қайырымдылық ретінде сипатталуына алаңдаушылық білдірді. 2006 жылы Толеранттылық сыйлығын алған кезде Evangelische Akademie Tutzing-ке сөйлеген сөзінде ол осы алаңдаушылықты былай сипаттады:
<blockquote>Батыстың діни емес пен діни аражіктерді бөлуге бейімділігін ескере отырып, олар [AKDN жұмысын] көбінесе қайырымдылық немесе кәсіпкерлік ретінде сипаттайды. Бірақ олар бұл жұмыстың біздің институционалдық жауапкершілігіміздің бір бөлігі екенін түсінбейді – бұл имамның міндетінен туындайды, ол қатысты қоғамдардың тұрмыс сапасын жақсартуға бағытталған. Бұл сыйлық Аға Ханның исламдық қоғамдағы шығармашылықты жандандыру және ғимараттар, құрылыстар мен қоғамдық кеңістіктерге қатысты шығармашылық шешімдерді мойындау ниетінен туындады. Жеңімпазды әр цикл үшін шақырылған тәуелсіз сарапшылар тобы анықтайды. 1979 жылы Гарвард университеті мен Массачусетс технология институты (MIT) Аға Ханның исламдық сәулет бағдарламасын (AKPIA) құрды, ол Аға Ханның қаржылық қолдауымен жүзеге асырылды. Бұл бағдарламалар исламдық сәулет және қала құрылысын зерттеу үшін курстар, қоғамдық лекциялар мен конференцияларды ұсынады. Қазіргі заманғы жағдайларды және даму мәселелерін түсіну академиялық бағдарламаның маңызды бөлігі болып табылады. Бағдарлама екі институтта да зерттеулер жүргізеді және студенттер MIT-дің сәулет факультетінен Аға Хан бағдарламасы бойынша маманданған сәулет зерттеулері магистрі дәрежесін алуға мүмкіндік алады.</blockquote>

The Aga Khan is the founder and chairman of the Aga Khan Development Network, which coordinates the activities of over 200 agencies and institutions, employing approximately 80,000 paid staff, the majority of whom are based in developing countries. AKDN is partly funded by his followers and donor partners that include numerous governments and several international organisations. AKDN agencies operate in the fields of health, education, culture, rural development, institution building and the promotion of economic development, with a special focus on countries of the Developing Nations. It is dedicated to improving living conditions and opportunities for the poor, without regard to their faith, origin or sex. AKDN includes the Aga Khan University, the University of Central Asia, the for profit Aga Khan Fund for Economic Development, the Aga Khan Trust for Culture, the Aga Khan Foundation, the Aga Khan Health Services, the Aga Khan Education Services, the Aga Khan Planning and Building Services, and the Aga Khan Agency for Microfinance. One of the companies that the AKFED is the main shareholder of is the Serena Hotels Group – a chain of luxury hotels and resorts primarily located in Africa and Asia. The Aga Khan Award for Architecture is the largest architectural award in the world. The Aga Khan is also the chairman of the Board of Governors of the Institute of Ismaili Studies, which he founded in 1977. He is also a Vice President of the Royal Commonwealth Society. Focus Humanitarian Assistance, an affiliate of the AKDN, is responsible for emergency response in the face of disaster. Recent disasters that FOCUS was involved in helping address include the 2005 earthquake in Pakistan (AKDN earthquake response) and the South Asian tsunami. Significant recent or current projects that are related to the development and that are being led by the Aga Khan include the Delegation of the Ismaili Imamat and the Global Centre for Pluralism in Ottawa, the Aga Khan Museum in Toronto, the Al Azhar Park in Cairo, the Bagh e Babur restoration in Kabul, and a network of full IB residential schools known as the Aga Khan Academies. The Aga Khan has expressed concern about the work of the AKDN being described as philanthropy. In his address to the Evangelische Akademie Tutzing, when he was awarded their Tolerance Prize in 2006, he described this concern:
<blockquote>Reflecting a certain historical tendency of the West to separate the secular from the religious, they often describe [the work of the AKDN] either as philanthropy or entrepreneurship. What is not understood is that this work is for us a part of our institutional responsibility – it flows from the mandate of the office of Imam to improve the quality of worldly life for the concerned communities. The award grew out of the Aga Khan's desire to revitalise creativity in Islamic societies and acknowledge creative solutions for buildings facilities and public spaces. The prize winner is selected by an independent master jury convened for each cycle. In 1979, Harvard University and the Massachusetts Institute of Technology (MIT) established the Aga Khan Program for Islamic Architecture (AKPIA), which is supported by an endowment from Aga Khan. These programs provide degree courses, public lectures, and conferences for the study of Islamic architecture and urbanism. Understanding contemporary conditions and developmental issues are key components of the academic program. The program engages in research at both institutions and students can graduate with a Master of Science of Architectural Studies specialising in the Aga Khan program from MIT's Department of Architecture.

Жеке өмір

1964 жылы Sports Illustrated басылымы Ага Ханның "аттары, көліктері мен әйелдерінің жылдам болуын қалаған, көшпенді өмір салған" репутациясына қарамастан, ол көптеген кештерден аулақ болды, әлеуметтік хроникаларда көрінбеді және соңғы бес жылда бір ғана әйелмен байланыста болды ("Анучка фон Мехкс есімді әдемі, жарнамадан қашқан сары шашты әйел"). 1969 жылы Ага Хан бұрынғы британдық модель Сара Фрэнсис Крокер Пулге үйленді, ол үйленген соң Бегум Салима Ага Хан атын алды. Сара Фрэнсис бұрын Лорд Джеймс Чарльз Крайтон Стюартпен, Бьюттің 5-ші маркизі Джон Крайтон Стюарттың ұлымен некеде болғандықтан ажырасқан. Неке рәсімдері 1969 жылдың 22 қазанында (азаматтық) және 28 қазанында (діни) Парижде Карим Ага Ханның үйінде өтті. 1984 жылы Ага Хан мен Бегум Салима жеке-жеке өмір сүре бастады. Ага Хан мен Бегум Салиманың бір қызы және екі ұлы болды: Захра Ага Хан (18 қыркүйек 1970 жылы туған), Рахим Ага Хан (12 қазан 1971 жылы туған) және Хусейн Ага Хан (10 сәуір 1974 жылы туған). 1995 жылы олар 11 жылдан кейін ажырасып кетті. 1998 жылдың 30 мамырында Ага Хан Франциядағы Гувье қаласындағы қабырғалы үйі мен шатосында екінші рет үйленді. Келіні Габриэль Ренате Тиссен болды, ол үйленген кезде Бегум Инара Ага Хан атын алды. 1963 жылы католик неміс кәсіпкерінің отбасында туған Габриэль Ага Ханнан жиырма жеті жас кіші болды. Ол бұрын Лейнгеннің ханзадасы Карл Эмихке үйленген, одан Тереза есімді қызы бар, сонымен қатар ол ажырасқан. 2000 жылдың 7 наурызында, үйленуден екі жыл өткен соң, олардың ұлы Али Мұхаммед Ага Хан дүниеге келді. 2004 жылдың 8 қазанында, алты жыл бірге тұрғаннан кейін, жұбайлар ажырасатынын хабарлады. 2011 жылдың қыркүйегінде, жеті жылдан кейін, француз соттарында олардың арасында ажырасу туралы келісімге қол жеткізілді, ал ажырасу сомасы 2014 жылдың наурызында бекітілді. Ага Хан жарыс қайықтарын ұнататын адам. Ол 1967 жылы Сардиниядағы Порто-Черво қаласында "Costa Smeralda" яхта клубын құрды. Сондай-ақ, ол өзінің сүйікті жарыс жылқысының атымен аталған, 164 футтық "Аламшар" яхтасын 200 миллион фунт стерлингке сатып алды. Құны мен күтім шығындары жалдау арқылы өтеледі. Яхтаның ең жоғары жылдамдығы 60 түйінге жететіні, Атлант мұхитындағы жылдамдық рекордын жаңаруға қабілетті екені жарияланды. Ол алғашқы сынақтарда 55 түйінден астам жылдамдыққа жетті, бірақ талаптарға қарамастан, ол Атлант мұхитындағы жылдамдық рекордтарына арналмаған, себебі оның жеткілікті қашықтыққа жүруге мүмкіндігі жоқ. 2021 жылы Ага Хан Global Jet Luxembourg компаниясы басқаратын жаңа Bombardier Global 7500 (LX PAK тіркелген) ұшағын алды. Оның бұрынғы ұшағы, Bombardier Global 6000 (LX ZAK тіркелген), 2020 жылы сатылды.

In 1964 Sports Illustrated wrote that despite the Aga Khan's reputation as "a gallivanting jet setter who wants his horses, cars and women to be fast", he avoided most parties, never appeared in gossip columns, and had been associated with only one woman for the previous five years ("an exquisite, publicity avoiding blonde named Annouchka von Mehks"). In 1969, the Aga Khan married former British model Sarah Frances Croker Poole, who assumed the name Begum Salimah Aga Khan upon marrying him. Sarah Frances was a divorcee, having previously been married to Lord James Charles Crichton Stuart, son of John Crichton Stuart, 5th Marquess of Bute. The wedding ceremonies were held on 22 October 1969 (civil) and 28 October 1969 (religious) at Karim Aga Khan's home in Paris. By 1984, the Aga Khan and Begum Salimah had taken to living separate lives. The Aga Khan and Begum Salimah had one daughter and two sons together, Zahra Aga Khan (born 18 September 1970), Rahim Aga Khan (born 12 October 1971) and Hussain Aga Khan (born 10 April 1974). Eleven years later, in 1995 they divorced. On 30 May 1998, The Aga Khan married for the second time at his walled compound and chateau, Aiglemont, in Gouvieux, France. The bride was Gabriele Renate Thyssen, who assumed the name Begum Inaara Aga Khan at her wedding. Born to Roman Catholic German entrepreneur parents in 1963, Gabriele was twenty seven years younger than the Aga Khan. She was also a divorcee, having previously been married to Prince Karl Emich of Leiningen, by whom she had a daughter, Teresa. On 7 March 2000, two years after the wedding, he had a son, Aly Muhammad Aga Khan. On 8 October 2004, after six years of marriage the couple announced they would be getting divorced. In September 2011, seven years later, a divorce settlement was reached between them in the French courts, and the divorce settlement amount was agreed upon in March 2014. The Aga Khan is an ardent yachtsman. He co founded the Yacht Club Costa Smeralda in Porto Cervo, Sardinia, in 1967. He also commissioned a 164 foot yacht, Alamshar, named after a prized racehorse of his, with a price tag of £200 million. The cost and maintenance are partly covered by chartering. The yacht was advertised as having a top speed of 60 knots, capable of setting a new transatlantic speed record. It reached a speed in excess of 55 knots in its initial trials but despite the claims, it was never intended for transatlantic speed records as it does not have the range. In 2021 Aga Khan took delivery of a new Bombardier Global 7500 registered LX PAK, operated by Global Jet Luxembourg. His previous aircraft, a Bombardier Global 6000, registered LX ZAK, was sold in 2020.

Жеке қаржы

2009 жылы Forbes журналы Ага Ханның жеке капиталы 1 миллиард АҚШ долларын құрайтынын хабарлады. 2013 жылы Vanity Fair журналы оның байлығын 1 миллиард АҚШ долларынан әлдеқайда көп деп бағалады. Forbes Ага Ханды әлемдегі ең бай он бес патшаның қатарындағы бірі деп сипаттайды, ал оның соңғы бағалауынша, оның жеке капиталы 13,3 миллиард долларды құрайды. Багам аралдарындағы Белл аралы, екі Bombardier ұшағы, 100 миллион фунт стерлинг тұратын Alamshar жылдамдықты яхтасы, сондай-ақ әлемнің әртүрлі жерлеріндегі бірнеше жылжымайтын мүліктері, оның негізгі резиденциясы Францияның Говье қаласындағы Aiglemont мүлкінде орналасқан, бұл Париждің солтүстігінде. Ага Ханның қайырымдылықтық коммерциялық емес ұйымдары жылына шамамен 600 миллион АҚШ долларын жұмсайды, көбінесе Африка, Азия және Таяу Шығыс елдерінде.

Атақтар, стильдер және марапаттар

Принц және принцесса атақтарын Ага Хандар мен олардың балалары парсы қажар әулетінің Шах Фатх Али Шахтан тарағандықтары үшін пайдаланады. Бұл атақ 1938 жылы британ үкіметі тарапынан ресми түрде мойындалды. Автор Фархад Дафтари, оның әкесі өлтірілгеннен кейін он үш жасында Ага Хан І-ге (Аға және Хан сөздерінен) құрметті атақ қалай берілгені туралы былай деп жазды: «Сол кезде қажар монархы оған Ага Хан (кейде Ақа Хан деп те жазылады) құрметті атағын (лақаб) берді, яғни «иесі» және «хозяины» деген мағынаны білдіреді». Дафтари сондай-ақ: «Аға Хан атағы оның ұрпақтары арасында мұрагерлікпен сақталды» деп түсіндірді. Алайда, сот процесінде Ага Хан III «Аға Хан» – бұл атақ емес, оның жас кезінде Ага Ханға берілген лақап немесе «қос атау» екенін айтты. «Ең жоғарысы» деген мәртебе Ага Хан IV-ке 1957 жылы оның әкесі Ага Хан III-нің қайтыс болуына байланысты королева Елизавета II ресми түрде берді. Ага Хан IV-ке атақ беруге III Ага Ханның британ монархиясының оның мұрагеріне мұрагерлік емес атақ беруін қалауы себеп болды. Бірақ ол оның орнына «Ең жоғарысы» деген сөзді қолданады. Осы жылдар ішінде Ага Хан көптеген құрметтер, құрметті дипломдар мен наградалар алды.