Кіріспе

Алауиттер, сондай-ақ нусейриттер деп аталады, араб этно-діндік тобы, олар негізінен Левант аймағында тұрады және алавизмді ұстанады – діни секта, ол тоғызыншы ғасырда ерте шииттік исламнан глут тармағы ретінде бөлініп шықты. Алауиттер Әли ибн Әби Талибты, он екі имамдық мектепте алғашқы имам ретінде құрметтелгендігі үшін, Алланың физикалық көрінісі ретінде қастерлейді. Топты Ібн Нүсейр 9-шы ғасырда құрған. Ібн Нүсейр он екінші имам Әли әл-Хади мен он бірінші имам Хасан әл-Аскаридің шәкірті болған. Осы себепті алавиттерді нусейриттер деп те атайды. Сауалнамалар көрсеткендей, алавиттер Сирия халқының маңызды бөлігін құрайды және Түркияның Хатай провинциясында, сондай-ақ Ливанның солтүстігінде елеулі азшылық болып табылады. Голан биіктіктеріндегі Гаджар ауылында да олардың өкілдері тұрады. Алауиттер Сирия жағалауындағы және жағалауға жақын қалалардағы басым діни топты құрайды, онда сүнниттер, христиандар және исмаилилер де тұрады. Оларды көбінесе Түркиядағы ерекше діни секта – алевистермен шатастырады. Алауиттер өздерін жеке этно-діндік топ ретінде қарастырады. Құран – олардың қасиетті кітаптарының бірі ғана, ал оның түсіндірмесі шиит мұсылмандарының түсіндірмесімен көп ортақ емес, бірақ ерте Батиния және басқа да глут секталарымен сәйкес келеді. Алауит теологиясы мен ритуалдары шиит исламынан бірнеше маңызды жағынан ерекшеленеді. Мысалы, нусейриттік ритуалдардың кейбіреулері шарап ішуді қамтиды және секта өзінің жақтастарына алкогольді ішімдіктерді ішуге тыйым салмайды. Құран аяттарын символдық/эзотерикалық тұрғыдан түсіндіретін діни сенім ретінде нусейриттік теология реинкарнацияға сенімді негіздейді және Әлиді Алланың құдайлық бейнесі ретінде қарастырады. Сонымен қатар, алавит дінбасылары мен ғалымдары олардың діні шииттік исламнан теологиялық жағынан да ерекше екенін мәлімдейді. Алауиттер тарихи түрде өз сенімдерін сырттан келгендерден және дініне бейім емес алавиттерден жасырып келген, сондықтан олар туралы әртүрлі әңгімелер тараған. Араб тіліндегі олардың сенімдері туралы мәліметтер көбінесе жақтастық көзқарасқа ие (оң немесе теріс). Алайда, 2000-шы жылдардың басынан бастап, нусейриттік дін туралы батыстық зерттеулер елеулі прогресс жасады. Алауит сенімінің ядросында бір Құдайдың үш жағынан тұратын үштікке сенім бар. Үштіктің жақтары – Мана (мағына), Изм (аты) және Баб (есік). Нусейриттік сенімдерге сәйкес, осы жақтар тарих бойында жеті рет адам түрінде қайта туған. Алауиттердің айтуынша, үштіктің жетінші бейнесі – Әли, Мұхаммед және Салман әл-Фариси. Классикалық сүнниттік және шииттік теологтар тарапынан сенімсіздер саналған алавиттер Осман, Аббасид, Мамлюк және басқа да мұсылман империяларының билігінде бағындыруға немесе қуғын-сүргінге ұшыраған. 1920 жылы Сирияға француз мандатын орнату алавиттер тарихындағы маңызды беткесу болды. Осыған дейін қауым өздерін «нусейриттер» деп атаған, осылайша Ибн Нүсейрмен байланыстарын көрсеткен. Француз әкімшілігі ресми құжаттарда сектаны шииттік исламмен қатар жіктеу үшін «алавит» деген атауды бекітті. Француздар көптеген азшылық өкілдерін қарулы күштеріне тартты және азшылықтар үшін, соның ішінде алавит мемлекеті үшін де ерекше аймақтар құрды. Алауит мемлекеті кейіннен таратылды, бірақ алавиттер Сирия армиясында және кейін Баас партиясында маңызды рөл атқара берді. 1970 жылы Хафиз әл-Асад билікті басып алғаннан бері Баас мемлекеті алавиттер арасында әсадистік идеологияны олардың дәстүрлі жеке басын ығыстыру үшін күштеп енгізді. Сирия революциясы кезінде қауымдық шиеленістер одан әрі күшейді, ел толыққанды азаматтық соғысқа ұшырады.

Этимология

Көне дереккөздерде алауилерді жиі "ансарилер" деп атайды. XIX ғасырдың ортасында алавиттер арасында өмір сүрген Самуэль Лайдтың айтуынша, олар өздерінің арасында осы терминді қолданған. Басқа дереккөздер "Ансари" сөзінің "Нусейри" сөзін жазбаға түсірудегі батыстық қате екенін көрсетеді. Алауиттер тарихи түрде діни негізін қалаушысы Ибн Нусейр әл-Нумайридің атымен нусейриттер деп танымал болған. Олар бұл ескі атауды ("ерекше этникалық және діни сәйкестікті білдіретін") "сектаның жауларының ойлап тапқан туындысы" деп сипаттап, "басты ислам ағымымен байланыстылығына" баса назар аударған. Француздар оларды "алавиттер" деп ресми түрде жіктеу арқылы жаңа терминді кеңінен таратты. Сондықтан "Нусейри" термині қазір ескірген, тіпті оны қорлау және қаралау мағынасында қолдануға дейін жетті. Бұл терминді Сирия азаматтық соғысында Башар Асад үкіметіне қарсы күресіп жатқан суннит фундаменталистері жиі жеккөрушілік сөз ретінде пайдаланады, олардың пікірінше, Аллауи сенімдері "адамның туындысы" және құдайдан емес. Некати Алкан мақаласында "алави" атауы 11-шы ғасырдағы нусейри кітабында қолданылғанын, ол 20-шы ғасырдың өнертабысы емес екенін дәлелдеді. Осы мақаладағы келесі цитата оның ойын көрсетеді: "«Нусейриден» «Алауиге» ауысу туралы: көптеген зерттеулер «Алауи» термині Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана пайда болғанын және оны, мүмкін, Мұхаммед Әмин Ғалиб әл-Тауил, Османдық шенеунігі және әйгілі «Тарих әл-Алауиин» (1924) кітабының авторы ойлап тапқан және таратуға көмектескен. Шындығында, «Алауи» атауы 11-шы ғасырдағы нусейри трактатында сенушілердің бірінің аты ретінде кездеседі. Сонымен қатар, «алави» термині 20-шы ғасырдың басында да қолданылған. 1903 жылы бельгиялық иезуит және шығыстанушы Анри Ламменс (1937 жылы қайтыс болған) Антакияға жақын ауылдағы Хайдари нусейри шейхы Абдуллаға барды және ол өз халқы үшін «Алауи» атауын артық көретінін айтты. Сонымен қатар, 1892 және 1909 жылғы арыздарда нусейрилер өздерін «Араб алауилері» (ʿArab ʿAlevī ṭāʾifesi), «біздің ʿAlawī Nuṣayrī халқымыз» (ṭāʾifatunā al Nuṣayriyya al ʿAlawiyya) немесе «Алауи халқымен қол қойылған» (ʿAlevī ṭāʾifesi imżāsıyla) деп атағандары қызықты. Менің ойымша, мұндай ертерек өзін-өзі анықтау үш есе маңызды. Біріншіден, бұл сөзді «Алауи» осы адамдар әрқашан қолданғанын көрсетеді, өйткені «Алауи» авторлары баса назар аударады; екіншіден, бұл 19-шы ғасырдағы кейбір шейхтар бастаған нусейрилердің реформасын және олардың исламның бір бөлігі ретінде қабылдануға тырысуын көрсетеді; үшіншіден, ол «Нусейриден» «Алауиге» сәйкестік пен атаудың өзгеруі 1920 жылы, Сириядағы француз мандатының басында (1919–1938) болды деген мәлімдемелерге қарсы тұрады». Алауиттер Түркиядағы алевиттік діни сектадан ерекшеленеді, дегенмен терминдер ортақ этимология мен айтылуға ие.

Тарих

Ибн Нүсейр мен оның ізбасарлары діннің негізін қалаушылар деп есептеледі. Он бірінші имам әл-Аскари қайтыс болғаннан кейін шиит қауымында оның орнына кім келеді деген мәселе туындады, сосын Ибн Нүсейр, қайтыс болған имамның Бабы және аты екенін, оның құпия білімдерін алғанын мәлімдеді. Ибн Нүсейр мен оның ізбасарларының дамуы көптеген басқа ертедегі ғаламатшыл, мистикалық ислам секталарының бірі сияқты көрінеді және олар 12-ші жасырын имамның шиит өкілдерімен діннен шығарылған. Алауиттер кейіннен Хамданидтер билігі тұсында Солтүстік Сирияда (947–1008) Мұхаммед ибн Нүсейрдің ізбасары әл-Хасиби арқылы ұйымдастырылды, ол 969 жылы Алеппода қайтыс болды. Бұл, Ибн Нүсейрдің ілімін демеуші екендігін мәлімдеген Ишақия сектасымен бәсекелестікке түскеннен кейін болды. Винтердің пікірінше, Латакияда алауиттердің болуы Табарнидің өмір сүрген кезіне дейін жетеді, бірақ олардың ілімі қаланың таулы аймағына тарады ма, жоқ па, белгісіз. Ғасырдың басында Джабал әл-Руадиф (Латакия маңындағы Сирия жағалау тауларының бір бөлігі) жергілікті араб басшысы Наср ибн Мушраф әл-Рудафидың бақылауында болды, ол Византиямен одақтасу мен қақтығыс арасында теріс-теріс болып тұрды. Әдеби көздерде әл-Рудафидің алауиттерді қолдағандығы туралы ешқандай мәлімет жоқ. Джабал әл-Руадифтің оңтүстігінде, Джабал Бахрада, XIII ғасырға жататын алауит трактатында сектаның 11 және 12 ғасырларда аймақтағы бекіністерді басқарған үш жергілікті әулет – Бану'л Ахмар, Бану'л Арид және Бану Мухриз қолдауымен қамтамасыз етілгені айтылады. Сирияның жағалау тауларының оңтүстік бөлігінен Мамлюк кезеңінде (1260-шы жылдар) Латакия мен Джаблехтің шығысындағы тауларда алауиттердің маңызды өкілдігі қалыптасты. Бар Хебрейусқа сәйкес, 1097 жылы крестшілер Сирияға алғаш кірген кезде көптеген алауиттер өлтірілді; бірақ олар олардың толыққанды ислам сектасы емес екенін түсінгеннен кейін оларға төзімділік танытты. Олар оларды марониттер мен түркополиялықтармен бірге өздерінің қатарына қосты. Келесі ғасырларда топты көтерумен танымал болған екі көрнекті алауит көшбасшысы – Шейх әл-Макзун (1240 жылы қайтыс болған) және әл-Түбани (1300 жылы қайтыс болған), екеуі де қазіргі Ирактағы Синджар тауынан шыққан.

Осман империясы

Осман империясының сұлтан Селім I билігі кезінде алавиттер қайтадан ауыр қуғын-сүргінге ұшырады; әсіресе Алеппода, 1517 жылдың 24 сәуірінде Алеппоның Ұлы мешітінде болған қырғын кезінде. Бұл қырғын «Телал қырғыны» (مجزرة التلل) деп белгілі болды, онда мыңдаған құрбандардың мәйіттері қамалдың батысындағы tell ретінде жиналды. Сенімді емес дереккөз: датасы=2022 жылғы маусым. Қырғынның қорқынышты оқиғалары және одан аман қалғандардың жағалау аймағына көшіп кетуі Страсбургтағы Ұлттық және Университет кітапханасында сақталған. Осман империясы алавиттерге қарсы агрессивті шаралар қолданды, оларды «қиянаткерлік әрекеттерімен» айыптап, «сүнниттерге деген сенімсіздіктеріне байланысты мұсылман үкіметтерін жиі сатып кеткендерінің тарихы бар» деп мәлімдеді. Алауиттер Осман империясына қарсы бірнеше рет көтеріліс ұйымдастырып, тауларында дербестігін сақтап келді. Т. Э. Лоуренс «Даналықтың жеті тірегі» кітабында былай деп жазды: «Бұл дін өзінің маңыздылығымен қатар, рулық сезімдерге және саясатқа байланысты еді. Бір нозаир екіншісін ешқашан сатпайды, тіпті сенбеген адамға да сатқындық жасай қоймайды. Олардың ауылдары Триполи аңғарына дейінгі төбелерге шашырап орналасқан. Олар араб тілінде сөйлейді, бірақ Сирияда грек әріптері пайда болғаннан бері осы жерде өмір сүріп келеді. Көбінесе олар мемлекеттік істерден шетте қалып, түрік үкіметімен өзара сыйластыққа үміттене отырып, тыныш өмір сүрді. 18 ғасырда Осман империясы бірнеше алавит басшыларын ильтизам жүйесі бойынша салық жинаушылар ретінде жұмысқа алды. 1809-1813 жылдары Триполи губернаторы Мустафа Аға Барбар Калбия алавиттеріне «көрсетілген қатыгездікпен» шабуыл жасады. Кейбір алавиттер 1831-1833 және 1839-1841 жылдардағы Египет-Осман соғыстарында Осман империясын қолдады және Осман армиясында немесе Осман губернаторлары ретінде қызмет етті. Сонымен қатар, олар 1834-1835 жылдардағы алауит көтерілісін бастады, ол аймақтың египеттік билігіне қарсы болды, бірақ кейіннен Хомс губернаторы тарапынан басылды. 19 ғасырдың ортасында ағылшын миссионері Сэмюэл Лайд алавит халқының тұрмыс-тіршілігі мен әдет-ғұрыптарын тек қана қараңғы жағдаймен байланыстырды. 19 ғасырдың тарихшысы Элиас Салех алавиттерді «білімсіздік» күйінде өмір сүріп жатқандарымен және «жалқаулық, өтірік, алдамшылық, тонауға және қан төгуге бейімділік, ардан шабуыл жасау» сияқты жағымсыз қасиеттерімен сипаттады. 1870 жылдары тарихшы Джошуа Лэндис мәлімдегендей, алавит қарақшылары тікенектерге тігіліп, ескерту ретінде жол тоғысында қалдырылды. 20 ғасырдың басында, негізінен сүннит Осман басшылары банкротқа ұшырап, саяси билігін жоғалтты; алавиттер кедей шаруалар еді.

Француз мандатының кезеңі

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Осман империясының құлауынан соң, Сирия мен Ливан Ұлттар Лигасы тарапынан Сирия мен Ливанға арналған француз мандатына берілді. 1918 жылдың 15 желтоқсанында алауиттердің көшбасшысы Салех әл-Али Әл-Шейх Бадр қаласында алауиттер басшыларының кездесуін шақырып, оларды көтеріліс жасауға және француздарды Сириядан қууға шақырды. Француз билігі бұл кездесу туралы естіген соң, Салех әл-Алиді тұтқындау үшін күш жіберді. Ол және оның жауынгерлері Әл-Шейх Бадр маңында француздарға шабуыл жасап, жеңіске жетті, оларға 35-тен астам адам шығын келтірді. Осы жеңістен кейін әл-Али алауиттер көтерілісшілерін ұйымдастырып, басқару және әскери шендері бар тәртіпті күшке айналдырды. Әл-Шейх Бадр шайқасы 1919 жылғы Сирия көтерілісінің бастауы болды. Әл-Али француз шабуылдарына, оған қарсы әскери операциялар жүргізген әл-Қадмус қаласын қоршау арқылы (және басып алу арқылы) жауап берді. Алауит мемлекеті құрылды, оның мақсаты алауиттерді сүннилер сияқты күшті көпшіліктен қорғау болды. Француздар маронит христиандары үшін Ұлы Ливан және друздар үшін Джабал әл-Друз сияқты шағын мемлекеттер құрды. Алеппо мен Дамаск та жеке мемлекеттер болып табылды. Мандат кезінде көптеген алауиттер әміршілері жеке алауит ұлтын қолдады және өздерінің автономиясын тәуелсіздікке айналдыруға тырысты. Француз мандаты әкімшілігі алауиттерді өздерінің әскери күштеріне қосылуға ынталандырды, бұл сүнниттер көпшілігіне (олар олардың үкімшілігіне қарсы болды) қарсы салмақ ретінде болды. 1935 жылғы француз соғыс министрінің хатына сәйкес, француздар алауиттер мен друздарды мандат аймақтарындағы жалғыз "соғысқа дайын халықтар" деп есептеді. 1926-1939 жылдар аралығында алауиттер мен басқа да азшылық топтары Сирия мен Ливанды күзеткен француз әскери күштеріне берілген атау – Левант армиясының жергілікті жұмылдырылған бөлігінің көп бөлігін құрады. Аймақта негізінен ауылдық, әртүрлі халық тұрды. Латакия портының жер иелері мен халқының 80 пайызы сүнниттер еді, бірақ ауылдық аймақтарда халықтың 62 пайызы алауиттерді құрады. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, аймақта алауиттердің сепаратистік көңілі едәуір болды. Алайда, профессор Стефан Винтердің пікірінше, бұл хат – жалған. Алауиттердің құқықтарының артқан кезінде де, жағдай олар үшін нашар болды, сондықтан көптеген әйелдер қалалық сүнниттер үшін жұмыс істеу үшін үйлерін тастауға мәжбүр болды. 1930 жылдың мамырында алауит мемлекеті Латакия үкіметі болып қайта аталды, бұл француздың 1936 жылға дейін араб ұлтшылдарына жасаған аз ғана жеңілдіктерінің бірі болды. 1939 жылы Александрет (қазіргі Хатай) санджағында көптеген алауиттер тұрды. Хатай жерін Франция Ұлттар Лигасының провинцияда өткізген референдумының нәтижесінде Түркияға берді. Бұл оқиғалар көптеген сириялықтарды ашуландырды. Алауиттердің наразылығын арттыру үшін 1938 жылы түрік әскері Ысқандерұнға кіріп, араб және армян халқының көпшілігін қуды. Бұрын провинция халқының көп бөлігін алауиттер мен армяндар құраған. Роберт Каплан Хафез әл-Асадтың билікке келуін «Индияда қол тигізбейтін адам махараджаға айналуымен немесе Ресейде еврей патшаға айналуымен» салыстырды, бұл көптеген ғасырлар бойы билікті монополияда ұстаған сүннит көпшілігін дүр сілкіндіретін бұрын-соңды болмаған оқиға болды. 1974 жылы осы конституциялық талапты орындау үшін Муса ас-Садр (Ливанның он екіліктерінің басшысы және Амаль қозғалысын құрған, Ливанның алауиттері мен шииттерін Жоғарғы ислам шиит кеңесі аясында біріктіруге тырысқан) алауиттер он екілік шиит мұсылмандарының қауымы екендігі туралы фәтуа шығарды. 1970 жылдары Мұсылман бауырластығы Баасқа қарсы исламдық көтерілістерді басқарды, бұл 1982 жылғы Хама қырғынымен аяқталды.

Сириядағы азаматтық соғыс

Сирияда азамат соғысы басталғаннан кейін Баас үкіметі еңбекке жарамды ер адамдарды, көбінесе жастарды міндетті түрде әскери қызметке шақырды. Әсад үкіметі әскери қатардағы жаппай дезертирліктерден қорқып, майданға Алауиттерді жіберуді қалағандықтан, әскерге шақырулар негізінен Алауит аймақтарына бағытталды. Бұл көптеген Алауиттердің қаза болуына әкеп соқты, ал жағалаудағы Алауит ауылдары Әсад үкіметін қолдағандары үшін ауыр зардаптар шекті. Көптеген Алауиттер, әсіресе Баасшылдар өздерінің қауымдастығын кепілге алды деп санайтын жас ұрпақ, Әсад үкіметінің жемқорлығына зор ашумен қарап, дағдарысқа үкіметті жауапты деп есептейді. Алауит аймақтарында Сириялық оппозициямен келісімге келу арқылы қақтығысты тоқтату және олардың қауымдастығының Әсад үкіметімен байланысты деп есептелмеуі үшін талаптар күшейді. Кейбір Алауиттер үкімет үшін жағдай нашарласа, олардың қауымдастығына экзистенциалдық қауіп төнуі мүмкін деп қорқады. 2013 жылдың мамырында оппозициялық SOHR ұйымы Сириялық үкімет әскерлерінің соғыста қаза болған 94 000 сарбазының кем дегенде 41 000-ы Алауиттер екенін мәлімдеді. 2015 жылға дейін соғысқа жарамды 250 000 Алауит жігітінің үштен бірі майданға пропорционалды түрде жіберілгендіктен қаза тапқан. 2017 жылдың сәуірінде оппозициялық дереккөз 150 000 жас Алауиттің қаза болғанын мәлімдеді. Тағы бір есеп бойынша 2020 жылға дейін шамамен 100 000 Алауит жасы қаза тапқан. Көптеген Алауиттер Сирия азамат соғысы кезінде қатты қауіп сезінді, әсіресе оппозицияның бір бөлігі болған ислами топтардан, бірақ бұл туралы секулярлық оппозициялық топтар мойындамады. Алауиттер Сирия азамат соғысы басталғаннан бері Сириядағы Иранның ықпалының күшеюіне де алаңдады, оны Алауит жағалау аймақтарындағы Хомейнишілдік дінге өту науқандарының нәтижесінде олардың ұзақ мерзімді өмір сүруіне қауіп ретінде қарады. Көптеген Алауиттер, тіпті Әсадтың жақтастары да, мұндай әрекеттерді Иранның шиит ағымына олардың этникалық-діни сәйкестігін сіңіру және елде діни экстремизмді тарату үшін жасалған қастандық деп сынады.

Нанымдар

Алауиттер мен олардың сенімдері "сырлы" деп сипатталған; олардың кейбір қағидалары көптеген алавитерден жасырынып, тек таңдалған аз ғана адамдарға белгілі, сондықтан олар мистикалық секта ретінде сипатталған. Алауит доктриналары Ирак дін қызметкері Мұхаммед ибн Нұсайрдың ілімдерінен бастау алады, ол пайғамбарлыққа таласып, өзін "Имамдардың Есігі" деп жариялап, Хасан әл-Аскариге құдайлық сипаттарды жатқызған. Әл-Аскари Ибн Нұсайрды жақтырмады, ал ислами билік оның шәкірттерін қуды, олардың көпшілігі Сирияның жағалау тауларына көшіп, онда ерекше қауым құрды. Нүсейри сенімі Әлиді "жоғары, мәңгілік Құдай" деп қарастырады және түрлі гностикалық сенімдерден тұрады. Нүсейрит доктринасы алавитердің жандарын "Құдайға қарсы көтерілген нұрлардың" қайта тууы ретінде қарастырады. Алауит сенімдері олардың заманауи діни билігімен ешқашан расталмаған. Өте сырлы және эзотерикалық секта болғандықтан, Нүсейри дін қызметкерлері өздерінің негізгі доктриналарын жасыруға бейім, олар сектаның таңдалған азшылық өкілдеріне ғана таныстырылады. Алауиттер де қудалаудан сақтану үшін тақия амалын қабылдады.

Теология және практика

Алауит ілімі финикиялық мифология, гностицизм, неоплатонизм және христиандық Троицалық элементтерін қамтиды (мысалы, олар нан мен шарапты қасиеттеп, Месса өткізеді); бұл элементтер мұсылмандық символикамен үйлесіп, осылайша синкретикалық дін ретінде танылған. Олардың құпиялы эзотерикалық ілімдеріне байланысты, олардың қауымға мүше болуға жол берілмейді және дінге кіруге тыйым салынған. Алауиттер мұсылманның күнделікті намазына (салаһ) сенбейді. Нүсейрит дінінің негізгі қағидасы – Әли ибн Әбу Талибтің Құдайдың бойын бітіруіне сенім. Нүсейриттік иман сөзі "Алидан басқа ешқандай құдай жоқ" деп аударылады.

Басқа наным-сенімдер

Басқа да нанымдар мен тәжірибелерге мыналар жатады: шарапты құпия түрде, тек ер адамдар ғана орындайтын арнайы миссада қасиеттеу; жиі христиандық есімдер қою; өлгендерді жер бетіндегі саркофагтарға жерлеу; Епифания, Рождество және Иоанн Хризостом мен Мария Магдалина мерекелерін сақтау; олардың жалғыз діни құрылыстары – қабірлердің зиярат қадалары; «Китаб аль-Маджму» кітабы, бұл алауит дінінің негізгі көзі болып саналады, онда олардың өз үштігі – Мұхаммед, Әли және парсы Салманнан тұрады. «Акиту» сөзі сирия тілінде «отты жағу» деген мағынаны білдіреді. Питер Тео Кертистің сөзіне сәйкес, Хафез әл-Асадтың билігі тұсында алауиттер «сүннитендіру» процесінен өтті, нәтижесінде алауиттер шииттер емес, іс жүзінде сүнниттерге айналды. Алауит діни қызметтерінің кез келген түрде көрсетілуіне, тіпті олар туралы айтуға да тыйым салынды, сондай-ақ кез келген алауит діни ұйымдарына немесе «біртұтас діни кеңес құруға» немесе жоғары алауит діни билігіне тыйым салынды. Әр алауит ауылында «сүннит үлгісіндегі» мешіттер салынды және алауиттерді қажылыққа баруға ынталандырды. Сондай-ақ, Асад әулетінің туған жері Кердахадағы үлкен мешіт сүнниттер құрметтейтін, бірақ шииттер құрметтемейтін Әбу Бәкір әс-Сиддиққа арналғанын атап өту қажет.

Голан биіктіктері

Сонымен қатар, Ливан мен Израиль басып алған Голан биіктіктерінің шекарасында орналасқан Гаджар ауылында шамамен 3900 алавит тұрады. 1932 жылы Гаджар тұрғындарына ұлттығын таңдау мүмкіндігі берілді, және көпшілігі алавиттердің көптеп қоныстанған Сирияның құрамына кіруді жөн көрді. 1967 жылғы Араб-Израиль соғысына дейін Гаджар тұрғындары 1960 жылғы Сирия халық санағына енгізілген. "Жошуа жобасы" мәліметінше, Израиль Сириядан Голан биіктіктерін басып алғаннан кейін және 1981 жылы Израиль азаматтық заңын қолданғаннан кейін, алавит қауымы Израиль азаматтығын қабылдады. Дегенмен, "Аль Марсад" мәліметі бойынша, алавиттерді күштеп азаматтандыру процесінен өтуге мәжбүр еткен. 1967 жылғы соғысқа дейін Голан биіктігіндегі алавиттер негізінен үш солтүстік ауылда – 'Айн Фит, За'ура және Гаджарда тұрған.

Түркия

Түрік және күрд әлеуілерімен шатасудан сақтану үшін алавиттер түрік тілінде өздерін Arap Alevileri ("Араб әлеуілері") деп атайды. Бұрын діни мәтіндерде қолданылған Нусайри термині соңғы зерттеулерде қайта жаңартылды. 1930 жылдары түрік билігі олардың араб тегін жасыру мақсатымен "Eti Türkleri" ("Хетт түркілері") деген жартылай ресми атауды қолданды. Бұл термин қолданыстан шыққанмен, кейбір егде жастағы адамдар оны әлі де эвфемизм ретінде пайдаланады. 1939 жылы алавиттер Искендерун провинциясы халқының шамамен 40 пайызын құрады. Француз географы Фабрис Баланштің сөзіне сүйенсек, Түркия мен Сирия алавиттері арасындағы қарым-қатынас шектеулі. Түркілендіру саясаты және ондаған жылдар бойы Сирия-Түркия шекарасының жабылуы олардың байланысын үзіп жіберді. Түркиядағы алавиттердің нақты саны белгісіз, 1970 жылы олардың саны 185 000 болды. Мұсылмандар ретінде олар сүнниттерден бөлек есепке алынбайды. 1965 жылғы халық санағында (Түркияда ана тілі туралы сұрақ қойылған соңғы санақ) үш провинциядағы 185 000 адам ана тілін араб тілі деп көрсеткен, бірақ бұл санға араб тілінде сөйлейтін сүнниттер мен христиандар да кірді. Түрік алавиттері дәстүрлі түрде сириялық алавиттермен бірдей Левант арабшасының диалектісінде сөйлейді. Араб тілі ауылдық жерлерде және Самандағда сақталған. Чукурова мен Искендерун қалаларындағы жастар көбінесе түрік тілінде сөйлейді. Алавиттердің сөйлейтін түрік тілінің айтылуы мен сөздік қоры ерекшеленеді. Араб әліпбиін білу дін қызметкерлерімен және араб елдерінде жұмыс істеген немесе оқыған адамдармен шектеледі. Алавиттер жоғары әлеуметтік мобильділікті көрсетеді. 1960 жылға дейін олар Антакия маңындағы сүннит ағаларға (жер иелеріне) тәуелді болып, кедейлікте өмір сүрді. Алавиттер көлік және сауда салаларында көзге түсіп, үлкен кәсіби орта тап қалыптасты. Әйелдермен аралас некелер көбейді, әсіресе университет студенттері мен Түркияның басқа аймақтарында тұратындар арасында. Мұндай некелерге рұқсат беріледі, бірақ әйелдердің аралас некесі (басқа патрилинеарлық топтардағыдай) ұсынылмайды. Алавиттер, алевиттер сияқты, солшыл саяси көзқарастарға ие. Дегенмен, ауылдық жерлердегі кейбір адамдар (әдетте танымал алавит отбасыларының мүшелері) Демократ партиясы сияқты зайырлы, консервативті партияларды қолдауы мүмкін. Көптеген алавиттер Түркиядағы дін істері басқармасының (Diyanet İşleri Başkanlığı) саясатынан қысым сезінеді.

Ливан

Ливанда шамамен 150 000 алавит тұрады, олар кем дегенде 16 ғасырдан бері осы жерде өмір сүріп келеді. Олар Ливанның 18 ресми діни тобының бірі болып табылады; олардың басшысы Әли Идтің күш-жігерінің арқасында 1989 жылғы Тайф келісімі оларға Парламентте екі орын берді. Ливандық алавиттер негізінен Триполи қаласының Джабал Мохсен ауданында және Аккар ауданының 10 ауылында қоныстанған, ал оларды Араб Демократиялық Партиясы ұсынады. Олардың муфтиі – шейх Асад Асси. Сирияны қолдайтын алавиттер мен Сирияға қарсы сунниттер арасындағы Баб аль-Таббанех – Джабал Мохсен қақтығысы Триполиде ондаған жылдар бойы жалғасып келеді.

Тіл

Сириядағы әләуиттер ерекше диалектіде (левант араб тілінің бір бөлігі) сөйлейді, ол (қаф) әрпін қолдануымен белгілі, бірақ бұл ерекшелік көршілес әләуит емес ауылдармен, мысалы, Идлибпен де ортақ. Сирияның шетелдік оккупациясына байланысты, осы диалектіде түрік және француз тілдерінен, әсіресе теледидар, радио, лифт (асансёр) сияқты импортталған жаңалықтарды атау үшін қолданылатын көптеген сөздер қарыз сөздер ретінде кездеседі.