Франсиско де Ульоа: Мексика мен Калифорния жағалауларын зерттеушісі

Кіріспе

зерттеуші Франсиско де Улоа (fɾanˈθisko ðe wˈʎoa) (1540 жылы қайтыс болды) – қазіргі Мексиканың батыс жағалауын және Баха-Калифорния түбегін Эрнан Кортестің тапсырмасымен зерттеген испан саяхатшысы. Улоаның саяхаты Калифорния аралының бар екендігі туралы картадағы бұрыс ұғымды жоққа шығарған алғашқы экспедициялардың бірі болды.

Іздеу мансабы

Ол Кортестің Жаңа Испанияға алғашқы экспедициясына Улоаның еріп барғаны белгісіз. Тарихшы Берналь Диас дель Кастильоның айтуынша, ол Мексикаға әйелінен Кортеске хаттар алып бара жатқанда келген. Кейбір ерте заманғы тарихшылардың пікірінше, Улоа теңіз күші арқылы ацтектердің астанасы Теночтитланды бағындыруға көмектескен. 1539 жылы Кортестің жеке қаржатында үш шағын кемемен экспедицияға шықты, олар Тынық мұхитының жағалауын зерттеу үшін Акапулькодан солтүстікке қарай жүзіп, Солтүстік Америка құрлығы арқылы теңіз жолын іздеді, ол Сент-Лоуренс шығанағына алып баратыны болжанатын, соның арқасында солтүстікке қарай өтудің бар екені дәлелденер еді. Экспедиция 8 шілдеде шығып, жағалау бойымен солтүстікке қарай жүзіп, алты аптадан кейін Калифорния шығанағына жетті. Ол өз демеушісінің құрметіне оны «Кортес теңізі» деп атады. Кемелерінің бірі дауылда жоғалып кеткен кезде, Улоа қалған екі кемені жөндеу үшін тоқтап, 12 қыркүйекте сапарын жалғастырды. Құрлық арқылы өтетін жолды таба алмағаннан кейін, Улоа оңтүстікке бұрылып, Баха-Калифорния түбегінің шығыс жағалауымен жүзіп, Ла-Пас шығанағына жетті. Ағаш пен суды толықтырғаннан кейін, Улоа түбектің ұшын үлкен қиындықпен айналып өтіп, Тынық мұхитының батыс жағалауымен солтүстікке қарай жүзіп кетті. Саяхаттың соңында Седрос аралының жанында 28 градусқа жетті. Кездескен қатты жел мен үлкен толқындар оның жолын тоқтатты. Ол солтүстікке қарай жалғасты ма, әлде Жаңа Испанияға қайтып келді ме, туралы әртүрлі мәліметтер бар. 5 сәуірде Кортеске жазған жеке хатында ол солтүстікке қарай сапарды жалғастыруды ниеттенгенін көрсеткен, сол кезде оның кемесі жоғалып кетті. Дегенмен, оның сапары жоғалғаны туралы ешқандай жазбалар жоқ, ал Хуан Родригес Кабрильоның сапарынан кейінгі карталарда түбектің осы бөлігі туралы толық мәліметтер болғаны Улоаның Жаңа Испанияға оралғанын және картографтармен кеңескенін көрсетеді. Диас дель Кастильо Улоаның портқа оралғанын және 1540 жылы оның экипажының әскери қызметкерінен қаза тапқанын айтады. Алайда, 1543 жылы Кортес өзінің бұрынғы ұшқыштарының бірінің қызының қайда екендігін анықтауға қатысты заңдық тергеу аясында Улоаның тірі деп есептейтінін мәлімдеді, «Улоа оны алып кеткен және одан жақсырақ ақпарат бере алады» деді, бұл Улоаның соңғы тағдырына күмән тудырды. Оның жаңалықтары Баха-Калифорнияның түбек екенін көрсеткенімен, Калифорнияны арал ретінде бейнелейтін аңыздар мен карталар 18 ғасырға дейін ара-арасында сақталды, бұл Улоаның барлаушыларды немесе картографтарды өз жаңалығына көндіре алмағанын көрсетеді.

It is not known whether Ulloa accompanied Cortés on his first expedition to the New Spain. By the account of historian Bernal Díaz del Castillo, he came to Mexico later while transporting letters to Cortés from his wife. According to some early historians, Ulloa was influential in helping subdue the Aztec capital Tenochtitlan by naval power. In 1539, at the private expense of Cortés, he embarked on an expedition in three small vessels, sailing north from Acapulco to explore the Pacific Coast, and to seek a sea route through the North American continent that supposedly led to the Gulf of St. Lawrence, proving the existence of a northern passage. The expedition left on July 8 sailing northwards along the coast and reaching the Gulf of California six weeks later. Ulloa named it the "Sea of Cortés" in honor of his patron. When one of his ships was lost in a storm Ulloa paused to repair the other two ships, and then resumed his voyage on September 12, eventually reaching the head of the Gulf. Unable to find the through continent route, Ulloa turned south and sailed along the eastern coast of the Baja California Peninsula, landing at the Bay of La Paz. After taking on supplies of wood and water Ulloa rounded the tip of the peninsula with great difficulty and sailed northward along the western shore in the Pacific Ocean. The voyage eventually reached 28 degrees north near the Isla de Cedros. The fierce winds and high seas he encountered eventually stalled his progress. Accounts differ if Ulloa continued northward or if he turned around to return to New Spain. A personal letter to Cortes on April 5 seemed to indicate that he intended to continue northward, at which point his ship was lost. However, no records note the loss of his voyage, and the fact that later maps from the voyage of Juan Rodríguez Cabrillo included detail of this part of the peninsula indicate that Ulloa returned to New Spain and was able to confer with cartographers. Díaz del Castillo maintains that Ulloa was able to return to port, and was stabbed to death by a soldier from his crew in 1540. However, in 1543, Cortes indicated that he believed Ulloa was alive as part of a legal investigation as to the whereabouts of the daughter of one of his former pilots, stating that "Ulloa had carried her off and could give the information better than he," casting further doubt on Ulloa's ultimate fate. Although his discoveries showed that Baja California is a peninsula, legends and maps depicting California as an island persisted intermittently into the 18th century, indicating that Ulloa was unable to convince explorers or cartographers of his discovery.