Кіріспе
Жүректің әр соғуында қарыншадан шығарылған қанның үлесі – бұл әрбір жиырылу (немесе жүрек соғуы) кезінде камерадан (әдетте жүрек) шығарылатын сұйықтықтың көлемдік үлесі (немесе жалпы көлемнің бір бөлігі). Ол жүрек атриумдарына, қарыншаларға немесе аяқ тамырларына қатысты болуы мүмкін, бірақ егер нақтыланбаса, әдетте жүректің сол қарыншасына қатысты. EF жүректің сорғылау тиімділігін өлшеу үшін кеңінен қолданылады және жүрек жеткіліксіздігінің түрлерін жіктеуге пайдаланылады. Ол сондай-ақ жүрек жеткіліксіздігінің ауырлығын көрсететін индикатор болып табылады, бірақ оның шектеулері бар. Сол жүректің EF, сол қарыншаның эжекциялық фракциясы (LVEF) деп аталады, ол сол қарыншадан бір соққыда сорылатын қан көлемін (соққы көлемі) диастолалық толтырудың соңында сол қарыншадағы қан көлеміне (диастолалық соңғы көлем) бөлу арқылы есептеледі. LVEF – жүйелік қан айналымына сорғылаудың тиімділігінің көрсеткіші. Оң жүректің EF, немесе оң қарыншаның эжекциялық фракциясы (RVEF) – өкпе қан айналымына сорғылау тиімділігінің өлшемі. Дене талаптарын қанағаттандыру үшін жеткілікті қанды сора алмайтын жүрек (яғни, жүрек жеткіліксіздігі) көбінесе, бірақ әрдайым емес, төмендетілген қарыншалық эжекциялық фракцияға ие болады. Жүрек жеткіліксіздігінде, эжекциялық фракциясы төмен жүрек жеткіліксіздігі мен эжекциялық фракциясы сақталған жүрек жеткіліксіздігі арасындағы айырмашылық маңызды, себебі екі түрі де әртүрлі емделеді.
An ejection fraction (EF) is the volumetric fraction (or portion of the total) of fluid (usually blood) ejected from a chamber (usually the heart) with each contraction (or heartbeat). It can refer to the cardiac atrium, ventricle, or leg veins, although if unspecified it usually refers to the left ventricle of the heart. EF is widely used as a measure of the pumping efficiency of the heart and is used to classify heart failure types. It is also used as an indicator of the severity of heart failure, although it has recognized limitations. The EF of the left heart, known as the left ventricular ejection fraction (LVEF), is calculated by dividing the volume of blood pumped from the left ventricle per beat (stroke volume) by the volume of blood present in the left ventricle at the end of diastolic filling (end diastolic volume). LVEF is an indicator of the effectiveness of pumping into the systemic circulation. The EF of the right heart, or right ventricular ejection fraction (RVEF), is a measure of the efficiency of pumping into the pulmonary circulation. A heart which cannot pump sufficient blood to meet the body's requirements (i. e., heart failure) will often, but not invariably, have a reduced ventricular ejection fraction. In heart failure, the difference between heart failure with a reduced ejection fraction, and heart failure with a preserved ejection fraction, is significant, because the two types are treated differently.
Өлшем
Эжекциялық фракцияны өлшеуге қолданылатын әдістер – медициналық математиканың және одан кейінгі есептеулік қолданбалардың дамып келе жатқан саласы. Ең көп қолданылатын өлшеу әдісі – эхокардиография, алайда жүрек магниттік-резонанстық томографиясы (МРТ), жүректің компьютерлік томографиясы және сканерлеулер де қолданылуы мүмкін. Әр түрлі әдістермен алынған өлшемдерді бір-бірімен алмастыру қиын. Тарихи тұрғыдан, эжекциялық фракцияны өлшеудің «алтын стандарты» – желудография болған, бірақ қазір жүрек МРТ ең жақсы әдіс деп есептеледі. Бұл озық техникалар пайда болуына дейін, электрокардиография және фонокардиографияның үйлесімі эжекциялық фракцияны дәл бағалау үшін қолданылған.
Қалыпты мәндер
Дені сау ер адамда соққы көлемі шамамен 70 мл, ал сол қарыншаның диастолалық соңғы көлемі (EDV) шамамен 120 мл құрайды, бұл шамамен 70/120, яғни 0,58 (58%) шығарылу фракциясын береді. Дені сау адамдардың шығарылу фракциясы әдетте 50% және 65% аралығында болады, бірақ қалыптылықтың төменгі шегін сенімді түрде анықтау қиын.
Тарих
Уильям Харви 1628 жылы жариялаған "De motu cordis" еңбегінде жүйелік қан айналымының негізгі механизмын сипаттады. Бастапқыда, жүректің систола кезінде толығымен босатылатыны болжалды. Алайда, 1856 жылы Шово мен Фейвр жүректің жирылуынан кейін ішінде сұйықтық қалғанын байқады. Бұл фактіні 1888 жылы Рой мен Адами растады. 1906 жылы Хендерсон систола кезінде шығарылған көлемнің сол жақ қарыншаның жалпы көлеміне қатынасын шамамен 2/3 деп бағалады. 1933 жылы Густав Найлин жүрек көлемі мен соққы көлемінің арақатынасын (эжекциялық фракцияның кері шамасы) жүрек функциясын бағалау үшін пайдалануға болатынын ұсынды. 1952 жылы Бинг және әріптестері Найлиннің ұсынысын (EDV/SV) сәл өзгертті және бояуды сұйылту әдісін қолдана отырып, оң қарыншаның функциясын бағалады. Диастолалық көлем мен соққы көлемінің арақатынасы қашан қазіргі түріне келгені нақты емес. Холт SV/EDV қатынасын есептеп, "Қарынша өзінің көлемін "бөлшекті" түрде босатады, әр соққымен оның диастолалық көлемінің шамамен 46% шығарылады және 54% систола аяқталғанда қарыншада қалады" деп атап өтті. 1962 жылы Фолзе мен Браунвальд соққы көлемінің/EDV қатынасын пайдаланып, "әрбір жүрек циклында аортаға шығарылатын сол жақ қарыншаның диастолалық көлемінің үлесі, сондай-ақ қарыншаның диастолалық және қалдық көлемдерін бағалау, сол жақ қарынша функциясының гемодинамикалық талдауы үшін маңызды ақпарат береді" деп байқады. Эллиот, Лейн және Горлин 1964 жылғы қаңтарда жарияланған конференция есебінің тұжырымдамасында "эжекциялық фракция" терминін қолданды. 1965 жылы Бартл және басқалар SV/EDV қатынасы үшін "шығарылған үлес" терминін қолданды, ал 1968 жылы жарияланған екі шолу мақаласында "эжекциялық фракция" термині қолданылды, бұл сол кезде кеңінен қолданылғанын көрсетеді.