Кіріспе
Кардиология – жүрекпен айналысатын медицинаның саласы. Кардиология – жүрек және қан айналым жүйесінің ауруларын зерттейтін медициналық мамандық. Бұл салаға туа біткен жүрек ақауларының, жүрек ишемиялық ауруларының, жүрек жеткіліксіздігінің, жүрек клапандарының ауруларының және электрофизиологияның медициналық диагностикасы мен емдеуі кіреді. Осы медицина саласында маманданған дәрігерлер кардиологтар деп аталады, бұл – ішкі медицинаның бір мамандығы. Педиатриялық кардиологтар – кардиология саласында маманданған педиатрлар. Жүрек хирургиясына маманданған дәрігерлер кардиоторакальдық хирургтар немесе кардиохирургтар деп аталады, бұл – жалпы хирургияның бір мамандығы.
the medical speciality
Cardiology is the study of the heart. Cardiology is a branch of medicine that deals with disorders of the heart and the cardiovascular system. The field includes medical diagnosis and treatment of congenital heart defects, coronary artery disease, heart failure, valvular heart disease, and electrophysiology. Physicians who specialize in this field of medicine are called cardiologists, a specialty of internal medicine. Pediatric cardiologists are pediatricians who specialize in cardiology. Physicians who specialize in cardiac surgery are called cardiothoracic surgeons or cardiac surgeons, a specialty of general surgery.
Мамандандыру
Кардиология саласындағы барлық кардиологтар жүрек ауруларын зерттейді, бірақ ересектер мен балалардың жүрек ауруларын зерттеу әрқайсысы үшін бөлек оқу бағдарламалары қажет. Сондықтан, ересектер кардиологы (көбінесе жай ғана "кардиолог" деп аталады) балаларға көмек көрсетуге жеткілікті дайындықтан өтпейді, ал педиатриялық кардиологтар ересектердің жүрек ауруларын емдеуге дайын емес. Жүрек ырғағын реттегіш құрылғыларын орнатудан басқа хирургиялық шаралар кардиологияға жатпайды және кардиоторакалық хирургия саласына жатады. Мысалы, коронарлық артерияны айналып өту (CABG) операциясы, жүрек-өкпелік айналым және шүкіршеңді алмастыру – бұл кардиологтар емес, хирургтар жасатын хирургиялық процедуралар. Дегенмен, жүрек катетеризациясы және кардиостимулятор орнату сияқты кейбір инвазивті процедураларды кардиологтар жүргізеді.
Ересектер кардиологиясы
Кардиология – ішкі медицинаның бір саласы. АҚШ-та кардиолог болу үшін, ішкі медицина бойынша үш жылдық ординатурадан кейін кардиологияда үш жылдық феллоушып (стипендия) тамамдау қажет. Тағы да ерекшеленуге болатын, қосымша мамандықтар бар. АҚШ-дағы Медициналық білім беруді аккредиттеу кеңесі мойындаған мамандықтар: жүрек электрофизиологиясы, эхокардиография, интервенциялық кардиология және ядролық кардиология. АҚШ-тағы Американдық остеопатиялық қауымдастырығының остеопатиялық мамандар бюросы мойындаған мамандықтар: клиникалық жүрек электрофизиологиясы және интервенциялық кардиология. Үндістанда медицина немесе педиатрия бойынша үш жылдық ординатурадан кейін, содан соң кардиологияда үш жылдық ординатураны аяқтау қажет, осылайша D.M. (Медицина докторы) / Ұлттық кеңестің (DNB) дипломы алуға болады. Doximity мәліметтері бойынша, АҚШ-та ересектер кардиологтарының орташа жылдық табысы 436 849 долларды құрайды.
Жүрек электрофизиологиясы
Жүрек электрофизиологиясы – жүректің электрлік белсенділігін анықтау, диагностикалау және емдеу ғылымы. Бұл термин көбінесе инвазивті (ішкі жүрек) катетерлік жазба арқылы спонтанды белсенділікті, сондай-ақ бағдарламаланған электрлік стимуляцияға (БЭС) жүректің реакцияларын зерттеуді сипаттау үшін қолданылады. Бұл зерттеулер күрделі аритмияларды бағалау, симптомдарды түсіндіру, аномальды электрокардиограммаларды бағалау, болашақта аритмия даму қаупін анықтау және емдеу жоспарын жасау үшін жүргізіледі. Бұл процедураларға диагностикалық және болжамдық процедуралармен қатар терапиялық әдістер (әдетте радиожиіліктік абляция немесе криоабляция) кіреді. Бұл салада қолданылатын басқа емдеу әдістеріне антиаритмиялық дәрі-дәрмектермен емдеу және кардиостимуляторларды және автоматты имплантацияланатын кардиовертер-дефибрилляторларды (АИКД) орнату жатады. Жүрек электрофизиологиясы зерттеуі көбінесе болашақта қауіпті, ұзаққа созылған қарыншалық тахикардияны (ҚТ) немесе қарыншалық фибрилляцияны (ҚФ) алдын алу үшін, нақты фармакологиялық схемалар бойынша БЭС-ке зақымданған немесе кардиомиопатиялық миокардтың реакциясын өлшеуге арналған. Кейде кардиологқа ҚТ немесе ҚФ дамуын ең жақсы болдырмайтын немесе баяулататын ұзақ мерзімді емдеу схемасын таңдауға мүмкіндік беру үшін электрофизиологиялық зерттеулер сериясын жүргізу қажет болады. Мұндай зерттеулер жаңадан орнатылған немесе жаңадан ауыстырылған кардиостимулятор немесе АИКД болғанда да жүргізілуі мүмкін. Электрофизиолог болу үшін қажетті оқыту ұзаққа созылады және медициналық институтты бітіргеннен кейін 8 жылға жуық уақытты қажет етеді (АҚШ-та). Оның ішінде – ішкі медицина бойынша 3 жылдық резидентура, кардиология бойынша 3 жылдық феллоушып және клиникалық жүрек электрофизиологиясы бойынша 2 жылдық оқу.
Кардиогериатрия
Кардиогериатрия немесе гериатриялық кардиология – егде жастағы адамдардың жүрек-қан тамырлары ауруларымен айналысатын кардиология және гериатриялық медицинаның бір саласы. Миокард инфарктісі, жүрек жеткіліксіздігі, кардиомиопатия және қарыншалық фибрилляция сияқты аритмиялар, соның ішінде ишемиалық жүрек ауруы егде жастағы адамдарда жиі кездеседі және өлімнің басты себебі болып табылады. Атеросклероз және перифериялық артериялық аурулар сияқты тамырлардың аурулары егде жастағы адамдарда маңызды аурулар мен өлім-жітімге алып келеді.
Суреттеу
Жүрек бейнелеуіне эхокардиография (эхо), жүрек магниттік-резонанстық бейнелеу (ЖМРБ) және жүректің компьютерлік томографиясы кіреді. Жүрек бейнелеуі саласында маманданғандар бейнелеудің барлық түрлері бойынша қосымша оқудан өтуі немесе бір бейнелеу әдісіне қанағаттандырылуы мүмкін. Эхокардиография (немесе "эхо") жүректің суреттерін жасау үшін стандартты екі өлшемді, үш өлшемді және Допплер ультрадыбысын пайдаланады. Эхокардиография мамандары клиникалық уақытының көп бөлігін эхограммаларды қарап шығуға және, әсіресе, сол жақ құлақша қосымшасын жабу құрылғысын орнату сияқты процедуралар кезінде трансезофагеалды эхокардиографияны орындауға жұмсауы мүмкін. Жүрек ЖМРБ-сы жүрек құрылымы мен функциясын бейнелеу үшін арнайы хаттамаларды қолданады, гемохроматоз және амилоидоз сияқты нақты аурулар үшін арнайы тізбектерді пайдаланады. Жүректің компьютерлік томографиясы жүрек құрылымы мен функциясын бейнелеу үшін арнайы хаттамаларды қолданады, әсіресе коронарлық артерияларға баса назар аударады.
Интервенциялық кардиология
Интервенциялық кардиология – кардиологияның жүрек құрылымындағы ауруларды катетер арқылы емдеуге арналған мамандану саласы. Катетеризация арқылы жүрекке көптеген процедуралар жасауға болады, оның ішінде ангиограмма, ангиопластика, атеректомия және стент салу. Бұл процедуралардың барлығына бүйірлік артерияға немесе радиалдық артерияға (бірақ практикалық тұрғыда кез келген ірі перифериялық артерияға немесе венаға) қабықша енгізіліп, рентгендік бақылау (көбінесе флюороскопия) астында жүректі кануляциялау кіреді. Бұл кануляциялау кеуде қуысын хирургиялық түрде ашудан туындайтын жарақаттан сақтауға мүмкіндік береді, жүрекке тікелей емес жолмен қол жеткізеді. Интервенциялық кардиология немесе радиология тәсілін қолданудың басты артықшылықтары – жарақаттар мен ауырсынудың болмауы және операциядан кейінгі ұзақ сауығу қажеттілігінен құтылу. Сонымен қатар, интервенциялық кардиологияның алғашқы ангиопластика процедурасы қазірде жедел миокард инфарктісін емдеудің алтын стандарты болып табылады. Бұл процедура атеросклероз салдарынан қан тамырларының тұйықталуы байқалғанда да профилактикалық түрде жасалуы мүмкін. Кардиолог жүрекке қол жеткізу үшін осы қабықшаны қан тамырлар жүйесі арқылы өткізеді. Бұл қабықшаның ішінде баллон және ұсақ сымдық торша бар. Егер кардиолог бітелу немесе тарылуды анықтаса, ол баллонды қан тамырлары жүйесіндегі бітелу орнында кеңейтіп, плакқа қан тамыр қабырғасына қысым түсіреді. Бұл процедура аяқталғаннан кейін, қан тамырларын тұрақты түрде ашық ұстау үшін мұқтаж болғанда, іргетас ретінде стент орналастырылады.
Кардиомиопатия/ жүрек жетіспеушілігі
Кардиологияның салыстырмалы түрде жаңа мамандығы – жүрек жеткіліксіздігі және жүрек трансплантациясы саласы. Жалпы кардиологияның тек кардиомиопатияға қана мамандануы жүрек трансплантациясы және өкпелік гипертензияға да мамандануға алып келеді. Кардиомиопатия – жүрек бұлшық етінің қабынуы мен қалыңдауымен сипатталатын жүрек ауруы.
Кардиоонкология
Кардиологияның жақында пайда болған бір саласы – кардиоонкология. Бұл сала қатерлі ісікпен ауыратын, әсіресе химиотерапиядан өтуді жоспарлап отырған немесе химиотерапия салдарынан жүрек ауруларына шалдыққан науқастардың жүрек қызметін басқаруға маманданған.
Кардиология және жүректің оңалту қызметі
Соңғы жылдары жүрек-қан тамырлары ауруларының ерте жаста көбейіп бара жатуына байланысты профилактикалық кардиологияға назар аудару артып келеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, барлық мерзімінен бұрын болатын өлім-жітімнің 37% жүрек-қан тамырлары ауруларынан туындайды, ал оның 82% төмен және орташа кірісті елдерде тіркеледі. Клиникалық кардиология – кардиологияның профилактикалық кардиология және жүрек оңалтумен айналысатын мамандығы. Профилактикалық кардиология инвазивті емес тестілер арқылы жүрек-қан тамырлары ауруларын ертерек анықтау үшін жүйелі профилактикалық тексерулерді де жүзеге асырады, атап айтқанда электрокардиография, фазография, жүктеме кезіндегі тестілер, липидтік спектр және жалпы физикалық тексеру. Ал жүрек оңалту – кардиологияның дамып келе жатқан саласы, ол жүрек-қан тамырлары оқиғасынан кейін адамның жалпы күшін қалпына келтіруге және қалыпты өмірге оралуына көмектеседі. Профилактикалық кардиологияның бір тармағы – спорттық кардиология. Жүрек аурулары әлемде, соның ішінде АҚШ-та (cdc.gov) өлімнің басты себебі болғандықтан, жүрек денсаулығын жақсарту мақсатында ұлттық денсаулық сақтау кампаниялары мен рандомизацияланған зерттеулер жүргізілуде.
Балалар кардиологиясы
Хелен Б. Тауссиг педиатриялық кардиологияның негізін қалаушы ретінде танымал. Ол тетрада Фалло туа біткен жүрек ақауымен жұмыстанып, атаққа ие болды. Бұл ақаудың салдарынан қан айналымына оттегі бар және оттегісіз қан бірге еніп, қарыншалар аралық пердеде (ҚАП) – аортаның тікелей астында – тесік пайда болады. Бұл жағдай нәрестелердің терісінің көгілдір түске боялуына (цианоз) және тіндерге оттегінің жетіспеуіне (гипоксемия) алып келеді. Ол Джонс Хопкинс ауруханасында Альфред Блэлок пен Вивьен Томаспен бірге жұмыс істеді, олар "көк нәрестелерді" хирургиялық жолмен емдеудің мүмкіндіктерін зерттеу үшін иттерде тәжірибелер жүргізді. Нәтижеде, олар жүйелік артерияны өкпе артериясына қосып (анастомоз жасау арқылы) бұл мәселені шешуге қол жеткізді, бұл процедура Блэлок-Тауссиг шунты деп аталды. Фалло тетрадасы, өкпе артериясының атризиясы, оң қарыншаның екі шығу жолы, үлкен артериялардың орны ауысуы, тұрақты артериялық қондырғы және Эбштейн аномалиясы – бұл туа біткен цианоздық жүрек ауруларының түрлері, олар нәрестелердің қанына жеткілікті мөлшерде оттегі жеткізілмейтінімен сипатталады.
Ересектердегі туа біткен жүрек ауруы
Туа біткен жүрек ақауларымен туған балалардың көбінесе ересек жасқа жеткеніне байланысты, ересектердің және балалардың кардиологиясының біріккен саласы – ересектердегі туа біткен жүрек ақаулары (ЕТЖА) пайда болды. Бұл салаға ересектердің немесе балалардың кардиологиясы маманы ретінде қабылдануға болады. ЕТЖА ересектерде кездесетін жүрек ауруларымен (мысалы, коронарлық артерия ауруы, СЖСА, диабет) қатар туа біткен аурулармен айналысады, яғни бұл жағдай ересектердің немесе балалар кардиологиясы үшін ерекше жағдай болып саналады.
Жүрек
Кардиологияның басты саласы ретінде жүректе көптеген анатомиялық ерекшеліктер (мысалы, қарыншалар, күрделер, жүрек қақпақшалары) және көптеген физиологиялық ерекшеліктер (мысалы, систола, жүрек үндері, соққыдан кейінгі жүктеме) бар, олар ғасырлар бойы толыққанды сипатталған. Жүрек іш қуысының ортасында орналасқан, ал оның ұшы іш қуысының сол жағына қарай сәл иілген. Жүрек аурулары жүрек және қан тамырлары ауруларына алып келеді және көптеген өлім жағдайларына себеп болуы мүмкін: қан тамырлары аурулары АҚШ-та өлімнің басты себебі болып табылады және 2008 жылы барлық өлімнің 24,95%-ын құрады. Жүректің басты қызметі – қанды бүкіл денеге айдау. Ол денеден қанды – жүйелік айналым деп аталады – өкпе арқылы – өкпелік айналым деп аталады – және содан кейін қайта денеге айдайды. Бұл жүрек бүкіл организммен байланысты және оған әсер етеді дегенді білдіреді. Қысқасы, жүрек – айналымның тізбегі. Сау жүрек туралы көп мәлімет болғанымен, кардиологиядағы зерттеулердің көп бөлігі жүрек ауруларына және оның мүмкіндігінше қызметін қалпына келтіруге бағытталған. Жүрек – қанды қысып, сорғы ретінде жұмыс істейтін бұлшықет. Жүрек жүйелерін электрлік немесе механикалық деп жіктеуге болады, және осы екі жүйе де бұзылуларға ұшырауы мүмкін. Жүректің электрлік жүйесі синоатриалдық түйінде орналасқан жүрек ырғағын жасаушы арқасында бұлшық ет жасушаларының үнемі жиырылуына (қысылуына) негізделген. Электрлік аспектілерді зерттеу – электрофизиологияның бір саласы, жүрек электрофизиологиясы деп аталады және электрокардиограммамен (ЭКГ) бейнеленеді. Жүрекке әсер ететін құрылымда туындаған әрекеттік потенциал жүрек бойында белгілі бір үлгіде таралады. Бұл потенциалды тасымалдайтын жүйе электрлік өткізгіш жүйе деп аталады. Электрлік жүйенің бұзылулары әртүрлі түрде көрінеді және Вольф-Паркинсон-Уайт синдромы, қарыншалық фибрилляциясы және жүрек блокадасын қамтуы мүмкін. Жүректің механикалық жүйесі қанның сұйық қозғалысына және жүректің сорғы ретінде жұмыс істеуіне негізделген. Механикалық бөлік – жүректің басты мақсаты және жүрек ауруларының көптеген түрлері қанды айдау қабілетін бұзады. Жүрек жеткіліксіздігі – жүректің механикалық қасиеттерінің нашарлауы немесе бұзылуы, яғни жеткілікті мөлшерде қан айналымсыздық. Денеде жеткілікті қан айналымсыздық болса, басқа органдар зақымдануы немесе тоқтауы мүмкін, ал ауыр жағдайларда өлімге әкелуі мүмкін.
Коронарлық қан айналымы
Коронарлық қан айналымы – жүрек бұлшық етінің (миокардтың) қан тамырларындағы қан айналымы. Миокардқа оттегіге қаны толы қан жеткізетін тамырлар коронарлық артериялар деп аталады. Жүрек бұлшық етінен оттегісіз қанды алып шығатын тамырлар жүрек тамырлары деп аталады. Олардың ішінде үлкен жүрек тамыры, орта жүрек тамыры, кішкентай жүрек тамыры және алдыңғы жүрек тамырлары бар. Сол және оң коронарлық артериялар жүректің бетімен өтетіндіктен, оларды эпикардтық коронарлық артериялар деп атауға болады. Денсаулы болғанда, бұл артериялар жүрек бұлшық етінің қажеттіліктеріне сәйкес коронарлық қан ағынын сақтап тұру үшін өздігінен реттелуге қабілетті. Бұл салыстырмалы түрде тар тамырлар көбінесе атеросклерозға шалдығады және бітелгенде стенокардия немесе миокард инфаркті (әлде жүрек ұстамасы) тудыруы мүмкін. Миокардтың тереңінен өтетін коронарлық артериялар субэндокардтық деп аталады. Коронарлық артериялар "соңғы қан айналымы" ретінде жіктеледі, себебі олар миокардқа қанмен қамтамасыз етудің жалғыз көзі болып табылады; қосымша қанмен қамтамасыз ету өте аз, сондықтан осы тамырлардың бітелуі өте қауіпті болуы мүмкін.
Жүрек тексеруі
Жүрек тексеруі (кейде "алдын ала тексеру" деп те аталады) физикалық тексерудің бір бөлігі ретінде немесе жүрек-қантамырларының ауруын меңзеген кеуде ауыруымен шағыммен келген пациенттерге жасалады. Тексерудің мақсатына қарай әдетте өзгертіліп, тыныс алу тексеруі сияқты басқа да тексерулермен біріктіріледі. Барлық медициналық тексерулер сияқты, жүрек тексеруі де қарау, соқпалау және тыңдаудың стандартты қағидаларын сақтайды.
Жүрек аурулары
Кардиология жүректің қалыпты қызметін және сау жүректен ауытқуларды зерттейді. Көптеген аурулар жүректің өзіне қатысты, бірақ кейбіреулері жүректен тыс, қан тамырлар жүйесінде болады. Екеуі де бірге жүрек-қан тамыр жүйесі деп аталады, және бір бөлігінің аурулары екіншісіне әсер тигізеді.
Коронарлық артерия ауруы
Коронарлық артерия ауруы, сондай-ақ "ишемиялық жүрек ауруы" деп аталады, бұл аурулар тобы: тұрақты стенокардия, тұрақсыз стенокардия, миокард инфаркты және кенеттен жүрек тоқтауының себептерінің бірі. Ол жүрек-қан тамырлары ауруларының тобында, оның ең көп таралған түрі болып табылады. Алғашқы белгі кейде жүрек шабуы болуы мүмкін. Қауіп факторлары: жоғары қан қысымы, темекі шегу, қант диабеті, дене белсенділігінің жетіспеуі, семіздік, қандағы холестериннің жоғары деңгейі, дұрыс тамақтанудың болмауы және алкогольді шамадан тыс ішу. Басқа қауіптерге депрессия жатады. Аурудың негізгі механизмі – жүрек артерияларының атеросклерозы. Диагноз қоюға көмектесетін бірқатар зерттеулер бар, оның ішінде: электрокардиограмма, жүрек стресс-тестілеуі, коронарлық компьютерлік томографиялық ангиография және коронарлық ангиограмма. Алдын алу шаралары: дұрыс тамақтану, жүйелі дене жаттығулары, салмақты қалыпқа келтіру және темекі шегуден бас тарту. Төмен тәуекел топтарындағы және ешқандай белгілері жоқ адамдарды тексерудің тиімділігі туралы шектеулі мәліметтер бар. Емдеу алдын алу шараларымен ұқсас. Тұрақты коронарлық артерия ауруы бар пациенттерде ПКИ немесе КАБГ басқа емдеулермен қатар өмір сүру ұзақтығын арттыра ма, әлде жүрек шабуының тәуекелін азайта ма, әлі белгісіз. 2013 жылы коронарлық артерия ауруы әлемдегі өлімнің ең көп таралған себебі болып табылды, нәтижесінде 8,14 миллион адам (жалпы өлімнің 16,8%) қайтыс болды, бұл көрсеткіш 1990 жылы 5,74 миллион (12%) құрады. 1980 мен 2010 жылдар аралығында, әсіресе дамыған елдерде, нақты жастағы адамдардың коронарлық артерия ауруынан қайтыс болу тәуекелі азайды. Сондай-ақ, 1990 мен 2010 жылдар аралығында нақты жастағы коронарлық артерия ауруының жағдайларының саны да азайды. АҚШ-та 2010 жылы 65 жастан асқандардың шамамен 20%-ы коронарлық артерия ауруымен ауырды, ал 45-тен 64 жасқа дейінгілердің 7%-ында және 18-ден 45 жасқа дейінгілердің 1,3%-ында осы ауру кездесті.
Кардиомиопатия
Жүрек жеткіліксіздігі немесе ресми түрде кардиомиопатия – жүректің қалыпты жұмыс істеуін бұзу, және жүрек жеткіліксіздігінің көптеген себептері мен түрлері болады.
Жүрек аритмиясы
Жүрек аритмиясы, сондай-ақ "жүрек дизритмиясы" немесе "жүректің қалыптан тыс соғуы" деп те аталады, жүрек соғуының тым жылдам, тым баяу немесе ритмінде бұзықтықтар болатын жағдайлардың жиынтығы. Көптеген аритмияларды тиімді емдеуге болады. Аритмия миллиондаған адамға әсер етеді. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, Еуропа мен Солтүстік Америкада халықтың шамамен 2-3% көкірек қуысының дірілімен (atrial fibrillation) аурады. Көкірек қуысының дірілісі мен қабыршақтануы (atrial flutter) салдарынан 2013 жылы 112 000 адам қайтыс болды, бұл көрсеткіш 1990 жылы 29 000 болған. Кенеттен жүрек тоқтауының 80% жағдайы қарыншалық аритмиялардың (ventricular arrhythmias) нәтижесі болып табылады. Егер бірнеше минут ішінде емделмесе, көбінесе өлімге алып келеді. Жүрек тоқтауының ең көп кездесетін себебі – коронарлық артерия ауруы. АҚШ-та ауруханадан тыс жүрек тоқтауы жылына 10 000 адамның 13-іне (326 000 жағдай) шамасында кездеседі. Ал аурухана ішінде жүрек тоқтауы тағы 209 000 адамда тіркеледі. Жүрек тоқтауы жас өскен сайын жиірек кездеседі. Өмір салтының факторлары гипертония қаупін арттыруы мүмкін. Оларға диетадағы артық тұз, артық салмақ, темекі шегу және алкоголь тұтыну жатады. Қан қысымы екі көрсеткішпен – систолалық және диастолалық қысыммен өлшенетін болып, олар тиісінше максималды және минималды қысымды көрсетеді. Ересектердің көпшілігінде демалыс кезіндегі қан қысымы 140/90 мм рт.ст. немесе одан жоғары болса, онда жоғары қан қысымы бар деп саналады. Жоғары қан қысымын анықтауда 24 сағаттық амбулаторлық қан қысымын бақылау, дәрігерлік кабинетте немесе басқа да қан қысымын тексеру орындарындағы өлшемдерге қарағанда дәлірек болып көрінеді. Өмір салтын өзгерту және дәрілік препараттар қолдану қан қысымын төмендетіп, денсаулыққа қатысты асқынулардың қаупін азайтуға көмектеседі. Өмір салтын өзгертуге салмақ жоғалту, тұз тұтынуды азайту, физикалық жаттығулар жасау және дұрыс тамақтану кіреді. Ауырлығы орташа немесе жоғары артериялық қан қысымын (160/100 мм рт.ст. жоғары) дәрі-дәрмектермен емдеу ұзақ өмір сүруге және аурудың азаюына байланысты. 140/90 мм рт.ст. және 160/100 мм рт.ст. арасындағы қан қысымын емдеудің нәтижесі әлі де нақты емес, кейбір зерттеулер пайдалы екенін көрсетсе, ал басқалары көрсетпейді. Жоғары қан қысымы әлемдегі халықтың 16-37% құрайды.
Негізгі гипертония мен екінші реттік гипертония
Эссенциалды гипертония – гипертонияның себебі анықталмаған түрі. Бұл гипертонияның ең көп кездесетін түрі, гипертониямен ауыратын науқастардың 95% құрайды. Ол отбасылық сипатқа ие және қоршаған орта мен генетикалық факторлардың өзара әрекеттесуі нәтижесі болуы мүмкін. Эссенциалды гипертонияның таралуы жас өскен сайын артады, ал жас кезінде жоғары қан қысымы болған адамдарда гипертония даму қаупі жоғарылайды. Гипертония ми, жүрек және бүйрек патологияларының қаупін арттырады. Екіншілік гипертония – нақты анықталған себепке байланысты туындайтын гипертония түрі. Бұл эссенциалды гипертонияға қарағанда сирек кездеседі, гипертониямен ауыратын науқастардың бар болғаны 5% құрайды. Оның себептері көп, олардың ішінде эндокриндік аурулар, бүйрек аурулары және ісіктер бар. Сондай-ақ, ол көптеген дәрілердің қосымша әсері болуы мүмкін.
Гипертонияның асқынулары
Гипертонияның асқынулары – қан қысымының тұрақты жоғарылауынан туындайтын клиникалық салдарлар. Гипертония атеросклероздың өзіне де, оның барлық клиникалық көріністеріне де қатысты тәуекел факторы болып табылады. Ол жүрек жеткіліксіздігіне, жүрек-қантамыр ауруына, инсульт пен шеткі артериялық ауруларға тәуелсіз түрде әкелуші фактор. Дамысқан елдерде жүрек-қантамыр ауруларының аурушаңдық және өлім-жітім деңгейіне ең маңызды ықпал ететін фактор болып табылады.
Жүректің туа біткен ақаулары
Жүректің туа біткен ақауы, сондай-ақ "жүректің туа біткен аномалиясы" немесе "жүрек ауруы" деп те аталады, – туған кезде жүректің құрылымында болатын мәселе. Белгілер мен симптомдар нақты мәселенің түріне байланысты. Жүректің туа біткен проблемаларының көпшілігі басқа аурулармен қатар пайда болмайды. Жүрек ақауларынан туындаған асқынулардың бірі – жүрек жеткіліксіздігі. Кейбір жағдайларда, жүктілік кезінде қызылша сияқты инфекцияларға шалдығу, алкоголь немесе темекі сияқты белгілі бір дәрі-дәрмектерді немесе есірткілерді қолдану, ата-аналардың жақын туыс болуы, ананың нашар тамақтануы немесе семіздігі себеп болуы мүмкін. Егер ата-ананың бірінде жүректің туа біткен ақауы болса, ол да тәуекел факторы болып табылады. Кейде жүрек трансплантациясы қажет болуы мүмкін. Диагноз қою әдісіне байланысты, 1000 тірі туған баланың 4-75-іне дейін бұл мәселелерге тап болуы мүмкін. 1000 адамның ішінде 6-19-ы орташа немесе ауыр дәрежедегі проблемаларды тудырады. Толыққанды қарыншалық септум сақталған өкпе атрезиясы: Бұл өкпе атрезиясының түрі қарыншалар арасындағы толық және бұзылмаған септуммен байланысты.
Үлкен артериялардың транспозициясы
Үлкен артериялардың транспозициясының екі түрі бар: үлкен артериялардың декстро-транспозициясы және лево-транспозициясы, бұл камералар мен тамырлардың байланысына байланысты. Декстро-транспозициясы шамамен 4000 жаңа туған нәрестенің біреуінде кездеседі, онда оң қарынша аортаға қанды соғады және деоксигенделген қан қан ағынына енеді. Уақытша шара – қарыншалар аралық дефект жасау. Тұрақты түзету күрделірек және өкпелік ағынды оң жаққа, ал жүйелік ағынды сол жаққа бағыттауды қамтиды, бұл Сеннинг процедурасы деп аталады. Растелли процедурасы сол жақ қарыншаның шығысын қайта бағыттау, өкпелік артерияны бөлу және оң қарынша мен өкпелік артерия арасына кондуит орнату арқылы да жасалуы мүмкін. Лево-транспозициясы шамамен 13000 жаңа туған нәрестенің біреуінде кездеседі және сол жақ қарыншаның өкпеге, ал оң жақ қарыншаның аортаға қан соғуымен сипатталады. Бұл бастапқыда мәселе тудырмауы мүмкін, бірақ әр қарыншаның қанды соғу үшін қолданатын әртүрлі қысымдардың салдарынан кейіннен туындайды. Сол жақ қарыншаны жүйелік қарынша ретінде, ал оң жақ қарыншаны өкпе артериясына қан соғу үшін ауыстыру лево-транспозициясын түзетуге көмектеседі.
Тұрақты артериялық түйіршік
Тұрақты артериялық бөрене – аорта мен өкпелік артерияға бөлінбеу салдарынан туындайтын жағдай. Бұл шамамен 11 000 тірі туған баланың біреуінде кездеседі және организмге оттегі бар және оттегісіз қанның екеуінің де енуіне мүмкіндік береді. Емдеу VSD-ні жабу және Растелли операциясынан тұрады.