Жахан Франц Юлиус фон Хааст: Германияда туған, Жаңа Зеландия геологі және саяхатшысы
Julius von Haast
Жоханн Франц Юлиус Хааст – Германияда туған, Жаңа Зеландия геологі, саяхатшы және Кентербери мұражайының негізін қалаушы. Геологиялық зерттеулермен айналысқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс туған Жаңа Зеландия геологы сэр Иоганн Франц Юлиус фон Хаст (1 мамыр 1822 – 16 тамыз 1887) – неміс туған Жаңа Зеландия саяхатшысы, геолог және Крайстчерч қаласындағы Кентербери мұражайын құрған адам.
German born New Zealand geologist
Sir Johann Franz Julius von Haast (1 May 1822 – 16 August 1887) was a German born New Zealand explorer, geologist, and founder of the Canterbury Museum in Christchurch.
Ерте өмір
Иоганн Франц Юлиус Хаст 1822 жылы 1 мамырда Пруссия Корольдігінің Бонн қаласында саудагер мен оның әйелінің отбасында дүниеге келді. Бала кезінде ол жергілікті мектепке қатысты, сонымен қатар Кельн қаласындағы гимназияда білім алды. Формальды білімін аяқтағаннан кейін, ол Бонн университетіне түсіп, геология және минералогияны оқыды. Дегенмен, ол диплом алмады. Жас шағында ол Еуропаны аралап, кейін Франкфуртта қоныс алып, саяхаттарынан жинаған кітаптар мен минерал үлгілерін саудалаумен айналысты. 1846 жылдың 26 қазанында Хаст Франкфуртта Антония Шмиттке үйленді. Неке бақытсыз болғанымен, екі жылдан кейін Роберт есімді ұл дүниеге келді. Хаст ағылшын тілін еркін меңгерген, ал 1858 жылы британдық кеме компаниясы А. Уиллис, Ганн және Компаниясымен келісімшарт жасап, Жаңа Зеландияның неміс эмигранттарына қолайлылығы туралы есеп дайындады. Ол Лондонға сапар шегіп, сол жылдың қыркүйек айында Жаңа Зеландияға бағытталған "Evening Star" кемесіне мінді. 1858 жылдың 21 желтоқсанында ол Оклендке жетті, ал ертесі күні неміс эмигрантының үйінде австриялық Фердинанд фон Хохстеттермен кездесті. Хохстеттер "Новара" кемесімен ғылыми саяхатта болып, Жаңа Зеландияның губернаторы Томас Гор Браунның шақыруымен Оклендтен оңтүстікке қарай, Дрюриде жақында табылған көмір кені туралы кеңес беру үшін келген еді. Хаст екі адамның геологияға ортақ қызығушылық танытқанын байқады және олар тез арада дос болып кетті.
Johann Franz Julius Haast was born on 1 May 1822 in Bonn, a town in the Kingdom of Prussia, to a merchant and his wife. As a child, he attended a local school but was also educated at a grammar school in Cologne. After completing his formal schooling, he then entered the University of Bonn, where he studied geology and mineralogy. However, he did not graduate. As a young man, he travelled throughout Europe before basing himself in Frankfurt, working in the trading of books and mineral samples collected on his journeys. On 26 October 1846, Haast married Antonia Schmitt at Frankfurt, Germany. The marriage, although unhappy, produced a son named Robert two years later. Haast was fluent in English and, in 1858, was contracted by a British shipping firm, A. Willis, Gann & Company, to report on the suitability of New Zealand for German emigrants. He travelled to London and in September of that year embarked aboard the Evening Star, destined for New Zealand. He arrived in Auckland on 21 December 1858 and, the following day, met the Austrian Ferdinand von Hochstetter at the home of a German emigrant. Hochstetter, on a scientific cruise aboard the ship Novara, had been invited by the Governor of New Zealand, Thomas Gore Browne, to provide advice on a recent find of a coal field south of Auckland, in Drury. Haast discovered the two men had a shared interest in geology and they quickly became friends.
Жаңа Зеландияны зерттеу
Хааст бірнеше күннен кейін Хохштеттерге бірге Дрюриге сапар шегіп, Оклендтің табиғи ресурстарын және неміс иммиграциясы үшін қолайлы жайларын бағалауға мүмкіндік алды. Сапарға Хохштеттердің бірнеше әріптес ғалымдары, сондай-ақ зерттеуші және картограф Чарльз Хифи қатысты. Хааст Хохштеттерге көмір кенін зерттеуде көмектесті, содан кейін экспедиция оңтүстікке қарай жылжыды, жергілікті маорилермен байланыс жасап, 1859 жылдың қаңтар айының басында Оклендке қайтып келді. Хохштеттердің Дрюри көмір кені туралы есебі жақсы қабылданып, оған Жаңа Зеландияның геологиялық зерттеулерін жүргізуді ресми түрде тапсырды. "Новара" экспедициясы бойынша жұмысы көбінесе аяқталғандықтан, ол Австрия үкіметі жалақысын төлесе де, Жаңа Зеландияда алты ай қалуға келісті. Хохштеттер, Хаастың көмегімен, алғашқы екі айды Окленд маңында геологиялық экспедицияларға арнады, көбінесе сөнген жанартау конустарын және тарихи жарылыс орындарын зерттеді. Содан кейін Хохштеттер назарын оңтүстікке, Уаикато аймағына бұрды және Хаасты өзімен бірге келуін сұрады. Уаикато, бірнеше жолдар мен соқпақтардан басқа, көбінесе белгісіз болды – 1859 жылдың 7 наурызында Оклендтен шыққан экспедиция оңтүстікке қарай саяхат еткенде өз карталарын жасауға мәжбүр болды. Үш ай ішінде олар Таупо көліне дейін жетіп, батысқа қарай Каухиа портына, ал шығысқа қарай Макетуге (Bay of Plenty) дейін барды. 1859 жылдың 24 мамырында Оклендке оралған экспедиция, оның ішінде фотограф та болды, 1000 шақырымнан астам қашықтықты жүрді. Сапар барысында жиналған көптеген үлгілер, суреттер мен фотосуреттер аймақ туралы ғылыми білімді кеңейтті. Бұл туралы Хохштеттер 24 маусымда өткізген көпшілік лекциясында Окленд тұрғындарына хабарлады. Оңтүстікке жасаған сапарының соңында Хохштеттер "The New Zealander" газетінің тілшісіне Хаастың Германияға жіберу үшін статистикалық мәліметтердің көптеген түрлерін жинағанын айтты. Дегенмен, Хаастың басты назары география мен геологияға аударған болуы мүмкін. Хохштеттер жаңа елді зерттеуде қиын жағдайларда өзінің әдістемесін бейімдеген кезде, кейіннен Хаасты өзінің ынталы көмекшісі деп атады, ол оған көмектесіп қана қоймай, оны алға итермеледі. Сонымен қатар Хааст Хохштеттердің мол тәжірибесінен көп нәрсе үйренді. Содан кейін Хохштеттер оған Голден-Бейде тәуелсіз далалық жұмыстар жүргізуді және Нельсонның шығысындағы минералдық кен орындарын зерттеуді тапсырды. Шекспир шығанағында, қазіргі Пиктон қаласының жанында, ол тас тектің құрамын қарап, алтын табуға болатынын дұрыс болжады. Хааст 1859 жылдың 24 қыркүйегінде Нельсонға оралды және Жаңа Зеландиядағы уақыты аяқталып бара жатқан Хохштеттермен кездесті. Хохштеттер өзінің және Хаастың геологиялық зерттеулерін қамтитын көпшілік лекциясын оқыды, ал аймақтағы минералдар аймақтың байлығына елеулі үлес қосады деген оның қорытындысы Нельсон тұрғындарынан жақсы қабылданып, қызығушылық тудырды. Ол жерде Хааст Нельсоннан кейін Кантерберидің Батыс жағалауында ұқсас зерттеу жүргізе алатынын ұсынды. Хаастың оңтүстік-батыс Нельсонды топографиялық және геологиялық зерттеуі сегіз айға созылды, ол 1860 жылдың қаңтар айынан тамызға дейін жүргізілді. Оның Нельсон провинциялық кеңесіне берген есебі 1861 жылдың басында жарияланды, және ерекше атап өткені – қазіргі Вестпорт қаласының жанында көмірдің табылуы. Сондай-ақ, ол 1848 жылы Томас Бруннер тапқан көмірдің алғашқы ойлағаннан гөрі сапалы екенін анықтады. Ол Жоғарғы Булер өзенінің бірнеше салаларында алтын тапты және өзінің ботаникалық және зоологиялық зерттеулері туралы баяндады.
Haast accompanied Hochstetter on his journey to Drury a few days later so that he could assess the natural resources and attractions of Auckland as a place for German immigration. Also present on the trip were several of Hochstetter's fellow scientists as well as the explorer and surveyor Charles Heaphy. Haast assisted Hochstetter in his investigations of the coalfield before the party pushed further south, interacting with local Māori and journeying along part of the Waikato River before returning to Auckland in early January 1859. Hochstetter's report on the Drury coalfield was well received and he was formally asked to conduct geological surveys of New Zealand. His work with the Novara expedition largely complete, he agreed to stay on in New Zealand for six months, although the Austrian government would pay his salary. Hochstetter, assisted by Haast, spent the first two months on geological expeditions in the immediate area around Auckland, for the most part examining extinct volcanic cones and a multitude of historic points of eruption. Hochstetter then turned his attention south, towards the Waikato area, and requested Haast join him. The Waikato, apart from a few roads and trails, was largely unknown—the expedition, which left Auckland on 7 March 1859, had to make its own maps on the journey south. In three months they travelled as far as Lake Taupō and also went as far west as Kāwhia Harbour and as far east as Maketu in the Bay of Plenty. Arriving back in Auckland on 24 May 1859, the party, which included a photographer, had covered 1000 kilometres. Numerous collected samples, sketches and photographs taken on the journey added to the scientific knowledge of the area. It was revealed to the citizens of Auckland during a well attended public lecture delivered by Hochstetter on 24 June. At the end of their journey south Hochstetter had told a reporter from the New Zealander that Haast had collected a great variety of statistical information to send home to Germany. It is likely however that Haast's main focus was on geography and geology. As Hochstetter adapted his technique in the study of a new country under adverse conditions, he later referred to Haast as his enthusiastic assistant, who not only helped but pushed him forward. At the same time Haast learnt a great deal from Hochstetter's great expertise. Hochstetter then tasked him with carrying out independent fieldwork in Golden Bay and with investigating the mineral deposits to the east of Nelson. At Shakespeare Bay, near present day Picton, he correctly predicted gold could be found based on his inspection of the rocks in the area. Haast returned to Nelson on 24 September 1859 and met up with Hochstetter, whose time in New Zealand was drawing to a close. Hochstetter delivered a public lecture, which included both his and Haast's geological findings, and his conclusion that the minerals in the area would contribute significantly to the wealth of the region was well received by the interested citizens of Nelson. While there Haast proposed that following on from his work in Nelson he could undertake a similar survey of Canterbury's portion of the West Coast. Haast's topographical and geological survey of south west Nelson took eight months, from January to August 1860. His report to the Nelson Provincial Council was published in early 1861 and of note were his discoveries of coal near the present day town of Westport. He also found that the coal seams discovered by Thomas Brunner in 1848 were of a higher quality than first thought. He found gold in several tributaries of the Upper Buller, and reported on his botanical and zoological findings.
Кентерберидегі өмір
Хаст Кентерберияға келіп, Батыс жағалаудың өз бөлігін зерттеуді бастағанда, Кентерберияның суперинтенданты Уильям Мурхаус оның орнына Литтлтон мен Крайстчерч арасындағы тау тізбегін зерттеуді сұрады. Литтлтон мен Крайстчерчті байланыстыратын теміржол туннелі жобаланды, бірақ инженерлер ұсынылған маршрутты қиын жағдайға түсіретін, өте қатты базальт тастарға тап болды. Хасттың жұмысының нәтижесінде теміржол құрылысы жүзеге асырылды. Ол Кентерберияның провинциялық геологы болды және 1861 жылдан 1868 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Осы қызметте Хаст Кентербери және Вестленд аймақтарында көптеген экспедициялар жүргізіп, геологиялық жаңалықтар ашты және аймақтың топографиялық карталарын жасады. 1861 жылдың соңында ол Ковайда көмір кені табын алды, ал келесі жылы Аораки/Кук тауының маңында алтын іздеді. Ол Маккензи жазығының бұрын үлкен мұздықтардың төсегі болғанын анықтады және геологиялық байқауларымен қатар көптеген ботаникалық үлгілерді жинады. Ол Оңтүстік аралдың орталық бөлігіндегі көптеген мұздықтарды, соның ішінде Австрия императоры Франц Иосифтің құрметіне аталған Франц Иосиф мұздығын ашты және оларға ат қойды. Хаст бүркітінің жойылған сүйектерін зерттеген алғашқы адам ол болды. 1870 жылы Хаст Кентербери мұражайының кураторы болып тағайындалды. Оның бұрынғы жылдары экспедицияларынан жинаған үлгілері мұражайдың алғашқы жинағының маңызды бөлігін құрады. Кентербери университетінің колледжі құрылғаннан кейін, ол 1873 жылдан бастап геологиядан лекция оқыды және 1876 жылы профессор атанды. 1870 жылдары Хаст Джеймс Гектормен бірге Жаңа Зеландиядағы "ең қатыгез ғылыми даулардың" біріне қатысты, ол моаның және моа аңшыларының жойылуымен байланысты болды; "Самнер үңгірінің дауы"; қараңыз, Мориори халық мәдениетінде. Хаст мориори моа аңшыларының маорилерге дейін Жаңа Зеландияға келгенін айтты. Оның "Кентербери және Вестленд провинцияларының геологиясы, Н.З." атты еңбегі 1879 жылы жарық көрді. Ол 1867 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1875 жылы Австрия императоры оған мирасқорлықпен берілетін рыцарь атағын берді. 1884 жылы Жаңа Зеландиядағы зерттеулері үшін ол Корольдік географиялық қоғамның Патрондық медалімен марапатталды.
When Haast arrived in Canterbury to begin his survey of their portion of the West Coast, the Superintendent of Canterbury William Moorhouse instead requested that he investigate the mountain range between Lyttelton and Christchurch. A rail tunnel was proposed through the mountain to link Lyttelton and Christchurch but engineers had encountered particular tough basaltic rocks which jeopardised the proposed route. As a result of Haast's work, the rail link was able to proceed. He became provincial geologist to Canterbury, a post which he held from 1861 to 1868. His work in this capacity saw Haast conducting numerous expeditions throughout Canterbury and Westland, making geological discoveries and topographical maps of the area. Late in 1861, he discovered a coal seam in Kowai and the following year searched for gold in the area around Aoraki/Mt Cook. He identified that the Mackenzie plains were once the bed of a major glacier and, as well as his geological observations, he collected numerous botanical specimens. He discovered and named many of the glaciers of the central South Island, including the Franz Joseph Glacier, in honour of the Emperor of Austria, Franz Joseph. He was the first person to study the bones of the extinct Haast's eagle. In 1870, Haast was appointed the curator of Canterbury Museum. The specimens that he collected on his expeditions of earlier years were a key part of the early holdings of the museum. Following the establishment of the Canterbury University College, he lectured in geology from 1873, and was made professor in 1876. In the 1870s Haast was involved with James Hector in one of New Zealand's "most bitter scientific arguments" involving the extinction of the Moa and Moa hunter origins; the "Sumner Cave Controversy"; see Moriori in popular culture. Haast held that the Moriori Moa hunters preceded Māori to New Zealand. His Geology of the Provinces of Canterbury and Westland, N. Z., was published in 1879. He was elected fellow of the Royal Society in 1867, and was given a hereditary knighthood by the Emperor of Austria in 1875. He was awarded the Royal Geographical Society's Patron's Medal in 1884 for his explorations in New Zealand.
Кейінгі өмірі мен мұрасы
Хаст 1886 жылы Лондондағы колониялық және үнділік көрмесіне Жаңа Зеландия комиссары ретінде Англияға сапар шекті. Сол жерде ол қызметтері үшін Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің кавалер-командоры атанды. Ол осы орденнің серігі дәрежесіне үш жыл бұрын ие болған. Хаст 1887 жылдың 16 тамызында Крайстчерчке оралғаннан кейін қайтыс болды. Ол Крайстчерч қаласындағы Стэнмор жолындағы Киелі Үштік шіркеуінің жерлеу алаңына жерленген. Одан соң оның екінші әйелі, Кентербери провинциялық инженері Эдвард Добсонның қызы Мэри Добсон және олардың бес баласы қалды. Жаңа Зеландияда Хаст есімімен аталған бірнеше жер бар, оның ішінде Хаст өткелі мен Хаст өзені (екеуі де оның өзімен аталған). Хаст қаласы Хаст өзенінің құйылатын жерінде орналасқан. Жаңа Зеландияда табылған шист оның геология ғылымына қосқан үлесіне деген құрмет ретінде "Хаст шистісі" деп аталады. Джеймс Маккей (1831–1912) Хасттың құрметіне екі шыңға ат қойды: Оңтүстік Альп тауындағы Хаст тауы және Буллер ауданындағы Спрингс-Джанкшен маңындағы Хаст тауы. Оңтүстік Альп тауларындағы Хаст мұздығы мен Хаст қырқасына Джеймс Гектор ат берді. Хаст жотасына Уильям Спотсвуд Грин есім қойды.
Haast travelled to England in 1886, as New Zealand's commissioner to the Colonial and Indian Exhibition in London. While there, he was made Knight Commander of the Order of St Michael and St George for his services. He had previously been made a Companion of the same order three years previously. Haast died on 16 August 1887, following his return to Christchurch. He is buried in the grounds of Holy Trinity Church in Stanmore Road, Christchurch. He was survived by his second wife, Mary Dobson, daughter of the Canterbury Provincial Engineer Edward Dobson, and the couple's five children. Several places in New Zealand are named after Haast, including Haast Pass and the Haast River (both named by himself). The town of Haast is located at the mouth of the Haast River. The schist found in New Zealand is called the "Haast Schist" as a tribute to his contributions to geology. James Mackay (1831–1912) named two peaks after Haast: Mount Haast in the Southern Alps and Mount Haast near Springs Junction in the Buller District. The Haast Glacier and Haast Range in the Southern Alps were named by James Hector. The Haast Ridge was named by William Spotswood Green.