Бельгтер: Галия-Германия тайпалар конфедерациясының тарихы

Кіріспе

Тарихи Галл-герман тайпаларының конфедерациясы

Бельгтер (/bɛl.dʒiː/, /bɛl.ɡaɪ/) – б.з. дейінгі үшінші ғасырдан бастап Ла-Манш бұғазы, Рейн өзенінің батыс жағалауы және Сене өзенінің солтүстік жағалауы арасында Солтүстік Галлияда өмір сүрген тайпалардың ірі конфедерациясы. Римдік қолбасшы Юлий Цезарь Галлиядағы соғыстары туралы жазған еңбегінде олар туралы толыққанды мәлімет берген. Ұлыбританияның оңтүстігіндегі кейбір халықтар да бельгтер деп аталған және олар континенттен көшіп келген болуы мүмкін. Т. Ф. О’Рахили олардың кейбіреулері одан да батысқа жылжып, Ирландиядағы Фир Болг тайпасымен байланысты екенін айтқан. Галлия Бельгия римдік провинциясы континенттік бельгтердің құрметіне аталған. Бұл термин бүгінгі күнге дейін аймақта қолданылып келеді және қазіргі Бельгия мемлекетінің атында сақталған.

Этимология

Тіл біліміндегі мамалардың пікірінше, Белг этнонимі, Proto Celtic түбірі *belg немесе *bolg-тан шыққан болуы мүмкін, ол "ісіну (әсіресе ашу/шайқас ашу/т.б.)" мағынасын білдіреді. Бұл голланд тіліндегі gebelgd "қатты ашулы" (belgen етістігінің нашар толыққан түрі, "ашулану") және verbolgen "ашулы болу" (құдайға сыйынған verbelgen "ашуландыру" етістігінің күшті толыққан түрі) сияқты, сондай-ақ көне ағылшын тіліндегі belgan "ашулану" (Proto Germanic *balgiz) сөздерімен байланысты, олардың түпкілікті түбірі Proto Indo European *bhelgh ("ісіну, дөңгелену, толқыну") болып табылады. Осылайша, Proto Celtic этнонимі *Bolgoi "ісінген (әсіресе ашу/шайқас ашумен) халық" деп түсіндірілуі мүмкін.

Бельгиялықтардың шығу тегі

Цезарь қолданғанда Бельгия – Белловактар, Амбианилер, Атребаттар және Вероманудийлерді қамтитын географиялық аймақ. Бұл төрт қауымның Галлиядағы түпкі белгиялықтар болғаны жиі айтылады. Юлий Цезарь өзінің жаулаулары кезінде (б.з.д. 58–51 жж.) Галлияның үш бөлікке бөлінгенін сипаттайды: оңтүстік-батыста аквитаниялықтар, ең үлкен орталық бөлігінде өздерін келттер деп атаған галлдар және солтүстікте белгиялықтар. Оның айтуынша, бұл үш аймақтың әрқайсысының әдет-ғұрыптары, заңдары және тілдері ерекшеленген. Ол белгиялықтардың «өте батыл екенін, себебі олар [біздің] провинцияның өркениетінен және мәдениетінен ең алыс, саудагерлер оларға сирек келеді және сананы әлсірететін нәрселерді әкеледі; сондай-ақ олар Рейннің арғы жағында тұратын германдықтарға ең жақын, олармен олар үнемі соғысқанда» дескен. Цезарь сияқты көне дереккөздер этникалық ұғымды қазіргідей анықтау үшін әрқашан нақты болмайды. Цезарь немесе оның дереккөздері белгиялықтарды галлдардан ерекшелейтін болса, Страбон келттердің (галдардың) және белгиялықтардың сыртқы түрі, тілі, саясаты және өмір салты арасындағы айырмашылықтың аквитаниялықтар мен келттер арасындағы айырмашылықтан кем екенін айтқан. Белгиялықтар Галлияда болғандықтан, белгілі бір мағынада олар галлдар болған. Бұл Цезарьдің «Белгиялықтар басқа галлдар сияқты бекініске шабуылдаудың бір әдісін қолданады» деген сөзінің мағынасы болуы мүмкін. Бірақ Цезарь «Белло Галлико» еңбегінде II.4-те оларды галлдармен де салыстырған: Цезарь олардан қай мемлекеттер қарулы екенін, олардың күші қандай және соғыста не істей алатынын сұрағанда, мынадай жауап алған: белгиялықтардың көпшілігі германдықтардан шыққан, және Рейн өзенін ерте заманда кесіп өтіп, елдің құнарлылығына байланысты сол жерлерге қоныстанған, сол жерде тұрған галлдарды ығыстырған; және олар барлық Галлия басып алынған кезде, тевтондар мен кимврлердің өз аумақтарына кіруіне кедергі жасаған жалғыз халық болған, содан бері олар өздерін үлкен билікке ие деп санайды және әскери істе мақтанқорлық танытады. Осылайша Цезарь «Germani» сөзін екі мағынада қолданды. Ол белгиялық одақтас тайпалардың тобын «германдықтар» деп сипаттап, оларды көршілерінен ажыратқан. Оның шайқастарындағы ең маңыздылары – эбурондар. Ол бұл терминді Рейннің шығысындағы келт емес тайпаларға да қатысты қолданған. Сондықтан белгиялықтар арасындағы германдықтар Цезарьдің айтуынша, «Germani cisrhenani» деп аталады, оларды Рейннің шығысындағы, оның түсінігінде өз отанында тұратын басқа германдықтардан ажырату үшін. Алайда, кейінгі тарихшы Тацитке Германия атауының мағынасы өзгергені белгілі болды: Рейннен өтіп, галлдарды ығыстырған алғашқы халық, қазір Тунгри деп аталатын халық, сол кезде герман деп аталған. Бұл ұлттың аты емес, бір нәсілдің аты біртіндеп кеңінен қолданысқа енді. Сондықтан, олар алдымен жаулап алғандардың есімімен германдықтар деп аталды, себебі олар жаулап алған жерлерде үрей тудырды, содан кейін атау ойлап табылғаннан кейін олар оны өздері қабылдады. Басқаша айтқанда, Тацит Германияның ұжымдық аты алғаш рет Галлияда, Рейннің арғы жағындағы байланыстары бар белгілі бір халық үшін қолданылғанын түсінді, Тунгри – бұл кейінірек императорлық дәуірде эбурондар тұрған жерде тұратын халықтың аты, және кейін Рейннің арғы жағындағы келт емес халықтарды атау үшін ұжымдық атау ретінде қабылданды, Цезарь бұл терминді қолданған тағы бір, жақсы белгілі жолы.

In Caesar's usage, Belgium is a geographical subregion comprising the Bellovaci, Ambiani, Atrebates, and Veromandui. These four communities are widely thought to have been the original Belgae in Gaul. Julius Caesar describes Gaul at the time of his conquests (58–51 BC) as divided into three parts, inhabited by the Aquitani in the southwest, the Gauls of the biggest central part, who in their own language were called Celtae, and the Belgae in the north. Each of these three parts, he says, differed in terms of customs, laws and language. He noted that the Belgae, were "the bravest, because they are furthest from the civilization and refinement of [our] Province, and merchants least frequently resort to them, and import those things which tend to effeminate the mind; and they are the nearest to the Germans, who dwell beyond the Rhine, with whom they are continually waging war". Ancient sources such as Caesar are not always clear about the things used to define ethnicity today. While Caesar or his sources described the Belgae as distinctly different from the Gauls, Strabo stated that the differences between the Celts (Gauls) and Belgae in countenance, language, politics and way of life was a small one, unlike the difference between the Aquitanians and Celts. The fact that the Belgae were living in Gaul means that in one sense they were Gauls. This may be Caesar's meaning when he says "The Belgae have the same method of attacking a fortress as the rest of the Gauls". Inconsistently, Caesar in Bello Gallico, II.4 also contrasted them with Gauls:
When Caesar inquired of them what states were in arms, how powerful they were, and what they could do, in war, he received the following information: that the greater part of the Belgae were sprung, from the Germans, and that having crossed the Rhine at an early period, they had settled there, on account of the fertility of the country, and had driven out the Gauls who inhabited those regions; and that they were the only people who, in the memory of our fathers [i. e. as far as we can remember], when all Gaul was overrun, had prevented the Teutones and the Cimbri from entering their territories; the effect of which was, that, from the recollection of those events, they assumed to themselves great authority and haughtiness in military matters. So Caesar used the word "Germani" in two ways. He described a grouping of tribes within the Belgic alliance as the "Germani", distinguishing them from their neighbours. The most important in his battles were the Eburones. The other way he used the term was to refer to those related tribes east of the Rhine, who were not Celtic. So the Germani among the Belgae are called, based on Caesar's account, the Germani cisrhenani, to distinguish them from other Germani living east of the Rhine in what he understood to be their homeland. However, the later historian Tacitus was informed that the name Germania was known to have changed in meaning:
The first people to cross the Rhine and oust the Gauls, those now called Tungri, were then called Germani. It was the name of this nation, not a race, that gradually came into general use. And so, to begin with, they were all called Germani after the conquerors because of the terror these inspired, and then, once the name had been devised, they adopted it themselves. In other words, Tacitus understood that the collective name Germani had first been used in Gaul, for a specific people there with connections beyond the Rhine, the Tungri being the name of the people living where the Eburones had lived in later imperial times, and was later adopted as a collective name for the non Celtic peoples beyond the Rhine, the other, better known way that Caesar used the term.

Мәдениет

Бельгияның мәдени тұтастығы Цезарь суреттегендей, осы шекаралардың сақталуымен, шамамен, римдіктер кейіннен картаға түсірген әкімшілік бөліністерде (паги) және Каролинг дәуірінің приходтарында әлі де көрінеді. Археологиялық зерттеулер бұл аймақта б.з.д. III ғасырдан бастап I ғасырға дейін мәдени үзіліссіздік болғанын көрсетеді. Цезарь заманында Белловактар, Амбиандар, Атребаттар және Веромандуилер осы аймақта қоныстанған. Б.з.д. 250 жылдан бастап, қайтыс болғандарды негізінен кремациялау арқылы, кейбір жерлеу рәсімдері де орындалған. Қабірде керамика және брошкалар жиі кездеседі, ал бай қабірлерде тойға арналған заттар табылған. Қару-жарақ жоқтығы осы жерлеулерді солтүстік және оңтүстік аймақтардағы қоғамдардың жерлеу салтынан ерекшелендіреді. Осы кезеңде жабық қасиетті орындардың ерекше үлгісі салына бастады, ал б.з.д. II ғасырдың соңынан I ғасырдың ортасына дейін биік топырақ қоршауы және кең, жалпақ белесті орлары бар бекіністер осы аймақта шоғырланған. Галлиядағы белгиялықтардың монеталары б.з.д. IV ғасырдан I ғасырға дейін суреттері мен таралу үлгілерінде ортақ белгілерді көрсетеді. Осы кезеңдегі белгиялықтар сыра ішпеген сияқты.

Тіл

Цезарьдың "Commentarii de Bello Gallico" атты кітабында былай деп басталады: "Галлияның барлығы үш бөлікке бөлінеді, олардың бірінде белгиялықтар, екіншісінде аквитандықтар, ал үшіншісінде өздерінің тілінде кельттер деп аталатын халық, біздің тілімізде галдар тұрады. Олардың бәрі тіл, әдет-ғұрып және заңдар бойынша бір-бірінен ерекшеленеді". Дегенмен, көптеген қазіргі ғалымдар белгиялықтардың кельт тілінде сөйлейтін топ болғанын санайды. Екінші жағынан, белгиялықтардың кем дегенде бір бөлігінің Рейннің шығысындағы халықтармен, соның ішінде герман халықтарымен археологиялық, жер-су атаулары және мәтіндік деректерге сүйенсек, маңызды мәдени және тарихи байланыстары болуы мүмкін. Сонымен қатар, жер-су атауларын зерттеу нәтижесінде, бұл аймақтың ежелгі тілі, көрінеу, үнді-еуропалық болғанымен, кельт тілі емес (Nordwestblock тұжырымын қараңыз) және кельт тілі, элиталар арасында ықпалды болғанымен, Арденнің солтүстігіндегі белгиялық аймақтың негізгі тілі болмаған болуы мүмкін. Мысалы, Мауриц Гисселинг келт және герман тілдерінің әсерінен бұрын белгиялықтар белгийлік деп аталатын ерекше үнді-еуропалық тармақты құраған болуы мүмкін деп болжады. Римдіктер солтүстік варварлардың этнографиясында дәлдікке мән бермеген: Цезарь "германдық" деп айтқанда, ол тек "Рейннің шығысынан шыққан" дегенді ғана білдірген болуы мүмкін (cisrhenani германдарының отаны), тілдің ерекшелігін атамай. Рейннің шығысында осы кезде герман тілінде сөйлейтін халықтар болмауы мүмкін. Кейбір ғалымдардың пікірінше, герман тілінде сөйлейтін халықтар Цезарь заманында Эльба өзенінен де жақын болмаған. Страбон да былай дейді: "Август Цезарь елді төрт бөлікке бөлгенде, кельттерді Нарбон провинциясымен біріктірді; аквитандықтарды Юлий Цезарьдің сақтап қалған тәртібімен қалдырып, оған Гаронна мен Луара өзендері арасында тұратын тағы он төрт халықты қосты, ал қалғанын екі бөлікке бөлді: бірін Рейннің жоғарғы ағысына қарай (Gallia Lugdunensis) Lugdunum қаласына тәуелді етті, екіншісін белгиялықтарға (Gallia Belgica) берді". Германдардан басқа, Цезарьдің баяндамасы белгиялықтардың көптеген тайпаларының германдық тегі болғанын көрсетеді, бірақ бұл міндетті түрде тайпаны белгиялық деп анықтамайды. Эдит Уайтман Цезарьдің тек оңтүстік-батыс белгиялық тайпаларын – суессиондарды, виромадуилерді және амбианилерді, сондай-ақ олардың кейбір көршілерін, олармен саяси және әскери одақта болғандарға қарағанда, шынайы этникалық белгиялықтар деп қарастырғанын ұсынады. Ол Цезарьдің Менапий, Нервий және Морини тайпаларының аралас этникалық құрамы мен тегін, олардың барлығы белгиялық аймақтың солтүстік-батысында тұрады және солтүстік-шығыстағы cisrhenani германдарына көршілес, "аралық аймақ" деп түсіндіреді. (Цезарь өзінің одақтасы реми тайпасының белгиялықтардың ішіндегі кельттерге ең жақын екенін де айтады.) Олардың тегі қандай болғанына қарамастан, кем дегенде белгиялық тайпалардың бір бөлігі Цезарь заманында галлик тілінің әртүрлі диалектілерін негізгі тіл ретінде қолданған, ал олардың барлығы осындай тілдерді кем дегенде кейбір жағдайларда қолданған. Люк ван Дюрме Цезарь заманындағы кельт және герман тілдерінің әсеріне қатысты бәсекелес деректерді былай қорытындылайды: "Адам Цезарьдің Бельгияда кельт және герман тілдерінің қарама-қарсылығына куә болғанын қабылдауы керек, бұл аймақ ерте ортағасырлық романс-герман тілдерінің шекарасынан сәл оңтүстікке орналасқан", бірақ ван Дюрме герман тілінің "оңтүстіктен келген кельтизацияны" тоқтатпағанын мойындайды, сондықтан "екі құбылыс та бір мезгілде және бір-біріне әсер етіп жүрді". Трир монахтары құрастырған ортағасырлық "Gesta Treverorum" еңбегінде белгиялықтардың Трир қаласының аңыз негізін қалаушы Требетаның ұрпақтары екені айтылады, римдік Августа Треверорум, "Треверидің Августасы".

Caesar's book Commentarii de Bello Gallico begins: "All Gaul is divided into three parts, one of which the Belgae inhabit, the Aquitani another, those who in their own language are called Celts, in ours Gauls, the third. All these differ from each other in language, customs and laws." However, many modern scholars believe that the Belgae were a Celtic speaking group. On the other hand, at least part of the Belgae may also have had significant cultural and historical connections to peoples east of the Rhine, including Germanic peoples, judging from archaeological, placename and textual evidence. It has also been argued based on placename studies that the older language of the area, though apparently Indo European, was not Celtic (see Nordwestblock) and that Celtic, though influential amongst the elite, might never have been the main language of the part of the Belgic area north of the Ardennes. For example, Maurits Gysseling suggested that prior to Celtic and Germanic influences the Belgae may have comprised a distinct Indo European branch, termed Belgian. The Romans were not precise in their ethnography of northern barbarians: by "Germanic", Caesar may simply have meant "originating east of the Rhine" (the homeland of the Germani cisrhenani) with no distinction of language intended. The east of the Rhine was not necessarily inhabited by Germanic speakers at this time. It has been remarked that Germanic speakers might have been no closer than the river Elbe in the time of Caesar. Strabo also says that "Augustus Caesar, when dividing the country into four parts, united the Keltae to the Narbonnaise; the Aquitani he preserved the same as Julius Caesar, but added thereto fourteen other nations of those who dwelt between the Garonne and the river Loire, and dividing the rest into two parts, the one extending to the upper districts of the Rhine (Gallia Lugdunensis) he made dependent upon Lugdunum, the other [he assigned] to the Belgae (Gallia Belgica)." Apart from the Germani, the report of Caesar seems to indicate that more of the Belgae had some Germanic ethnicity, but this is not necessarily what defines a tribe as Belgic. Edith Wightman proposed that Caesar can be read as treating only the southwestern Belgic tribes, the Suessiones, Viromandui and Ambiani and perhaps some of their neighbours, as the true ethnic Belgae, as opposed to those in a political and military alliance with them. She reads Caesar as implying a "transition zone" of mixed ethnicity and ancestry for the Menapii, Nervii and Morini, all living in the northwest of the Belgic region, neighbours to the Germani cisrhenani in the northeast. (Caesar also mentions his allies the Remi being closest to the Celts amongst the Belgae.) It seems that, whatever their ancestry, at least some of the Belgic tribes spoke a variety of Gaulish as their main language by Caesar's time, and all of them used such languages in at least some contexts. Luc van Durme summarizes competing evidence of Celtic and Germanic influence at the time of Caesar by saying that "one has to accept the rather remarkable conclusion that Caesar must have witnessed a situation opposing Celtic and Germanic in Belgium, in a territory slightly more to the south than the early medieval Romance Germanic language border", but van Durme accepts that Germanic did not block "Celticisation coming from the south" so "both phenomena were simultaneous and interfering". The medieval Gesta Treverorum compiled by monks of Trier claims that the Belgae were descendants of Trebeta, an otherwise unattested legendary founder of Trier, the Roman Augusta Treverorum, "Augusta of the Treveri".

Бельгияны жаулап алу

57 жылы Цезарь белгиялықтарды жаулап алды. Ол белгиялықтардың өзінің бұрынғы жаулап алуларына қарсы тұрып, қаруланып, қастандық жасағанын жазады; осы қауіпке қарсы тұру үшін ол екі жаңа легионды жинап, өзінің галл одақтастарына, эдуилерге, белгиялық тайпалардың ішіндегі ең үлкені және ең қатыгез – белловактардың аумағын басып алуға бұйрық берді. Белгиялықтардың саны мен ерлігінен сақтанған Цезарь бастапқыда майдан соғысынан аулақ болып, негізінен атты әскердің шайқастарына жүгінді. Ол әскерінің оларға қарсы шыға алатынына сенімді болған соң, реми аймағындағы Бибракс (қазіргі Лаон мен Реймс арасында) маңында, алдыңғы жағында батпақ, артқы жағында Айн өзені қорғаған төменгі төбеде орналасты. Белгиялықтар өзеннің арғы жағына шабуыл жасады, бірақ қатал шайқастан кейін кері қайтарылды. Белгиялықтар римдіктерді қуып шыға алмайтынын және белловактардың жеріне эдуилердің жақындап келе жатқанын білген соң, біріккен күштерін таратып, өз жерлеріне қайтуға шешім қабылдады. Цезарьдің хабаршылары оған қай тайпаға бірінші шабуыл жасаса, қалғандары қорғауға шығатынын айтты. Олар түн ортасынан сәл бұрын лагерьден шықты. Таң атқанда, кері қайтқанда тұзаққа түспегеніне сенімді болған Цезарь үш легионнан тұратын атты әскерін артқы қаптарға жіберді. Белгиялықтардың көбі шайқаста қаза тапты. Кейін Цезарь суессион аумағына басып кірді де, Новиодунн (Сойсон) қаласын қоршап алды. Римдіктердің қоршау машиналарын көріп, суессиондар берілді, содан кейін Цезарь белловактарға назар аударды, олар братиспаниум бекінісіне (қазіргі Амиен мен Бове аралығында) қайтты. Олар, амбиани сияқты, тез берілді. Нервилер, аттребаттармен және виромадуимен бірге соғысуға шешім қабылдады (атуатуци де оларға қосылуға келісті, бірақ әлі келген жоқ). Олар ормандарда жасырынған және Сабис өзенінде римдік колоннаға шабуыл жасады (бұрын бұл Самбра деп саналған, бірақ соңғы уақытта Сель деп саналады). Олардың шабуылы тез әрі күтпеген жерден болды. Римдіктер бір сәтте таңғалды. Кейбір римдіктердің қалқандарын шешіп, тіпті қалқандарын киіп алуға да уақыты болмады. Алайда ол қалқанды алып, майданға аттанып, әскерін тез арада жинап алды. Ақыры, жүкті тасымалдайтын пойыздың артқы жағында тұрған екі римдік легион келіп, соғыс барысын өзгертуге көмектесті. Цезарь нервилердің шайқаста жойылып кетуіне жақын екенін айтады және оларды "қаһарман" деп атап, ерліктеріне құрмет көрсетеді (толықрақ мәлімет үшін Саби шайқасын қараңыз). Оларға көмекке аттанған атуатуцилер жеңілгенін естіп, бір бекініске қашып кетті, қоршауға алынды, көп ұзамай беріліп, қаруларын тапсырды. Алайда, олар бас сауғалап, жасырын қару-жарақпен қаруланған атуатуцилер түнде қашып шығуға тырысты. Римдіктер өздерінің басымдықты ұстанымымен 4000 адамды өлтірді. Ал қалғандары, 53 мыңдай адам, құлдыққа сатылды. 53 жылы ебурондар, Амбиорикс бастаған, нервилер, менапийлер және моринилермен бірге қайтадан көтеріліп, он бес когортты жойды, тек Цезарь оларды құлатты. Белгиялықтар б.з.б. 52 жылы Верцингеторикс көтерілісіне қатысқан. Соңғы рет бағындырғаннан кейін Цезарь Галлияның үш бөлігін, белгиялықтардың, келттер мен аквитандардың аумағын, император Август өзінің дәстүрлі мәдени бөлімдеріне қайта ұйымдастырған бір ғана қиын провинцияға (Галлия Комата, "ұзын шашты Галлия") біріктірді. Галлия Бельгия провинциясы шығысында Рейнге шектелген және Солтүстік теңізден Констанс көліне (Лак Бригантинус) дейін, оның ішінде қазіргі батыс Швейцарияның кейбір бөліктері, оның астанасы реми (Реймс) қаласында орналасқан. Диоклетианның тұсында Belgica Prima (астанасы Augusta Trevirorum, Трир) және Belgica Secunda (астанасы Реймс) Галлия епархиясының құрамына кірді.

Caesar conquered the Belgae, beginning in 57 BC. He writes that the Belgae were conspiring and arming themselves in response to his earlier conquests; to counter this threat, he raised two new legions and ordered his Gallic allies, the Aedui, to invade the territory of the Bellovaci, the largest and fiercest of the Belgae tribes. Wary of the numbers and bravery of the Belgae, Caesar initially avoided a pitched battle, resorting mainly to cavalry skirmishes to probe their strengths and weaknesses. Once he was satisfied his troops were a match for them, he made camp on a low hill protected by a marsh at the front and the river Aisne behind, near Bibrax (between modern Laon and Reims) in the territory of the Remi. The Belgae attacked over the river, but were repulsed after a fierce battle. Realising they could not dislodge the Romans and aware of the approach of the Aedui into the lands of the Bellovaci, the Belgae decided to disband their combined force and return to their own lands. Caesar's informants advised him that whichever tribe Caesar attacked first, the others would come to their defence. They broke camp shortly before midnight. At daybreak, satisfied the retreat was not a trap, Caesar sent cavalry to harass the rear guard, followed by three legions. Many of the Belgae were killed in battle. Caesar next marched into the territory of the Suessiones and besieged the town of Noviodunum (Soissons). Seeing the Romans' siege engines, the Suessiones surrendered, whereupon Caesar turned his attention to the Bellovaci, who had retreated into the fortress of Bratuspantium (between modern Amiens and Beauvais). They quickly surrendered, as did the Ambiani. The Nervii, along with the Atrebates and Viromandui, decided to fight (the Atuatuci had also agreed to join them, but had not yet arrived). They concealed themselves in the forests and attacked the approaching Roman column at the river Sabis (previously thought to be the Sambre, but recently the Selle is thought to be more probable). Their attack was quick and unexpected. The element of surprise briefly left the Romans exposed. Some of the Romans did not have time to take the covers off their shields or to even put on their helmets. However, Caesar grabbed a shield, made his way to the front line, and quickly organised his forces. The two Roman legions guarding the baggage train at the rear finally arrived and helped to turn the tide of the battle. Caesar says the Nervii were almost annihilated in the battle, and is effusive in his tribute to their bravery, calling them "heroes" (for more details see Battle of the Sabis). The Atuatuci, who were marching to their aid, turned back on hearing of the defeat and retreated to one stronghold, were put under siege, and soon surrendered and handed over their arms. However, the surrender was a ploy, and the Atuatuci, armed with weapons they had hidden, tried to break out during the night. The Romans had the advantage of position and killed 4,000. The rest, about 53,000, were sold into slavery. In 53 BC, the Eburones, led by Ambiorix, along with the Nervii, Menapii and Morini, revolted again and wiped out fifteen cohorts, only to be put down by Caesar. The Belgae fought in the uprising of Vercingetorix in 52 BC. After their final subjugation, Caesar combined the three parts of Gaul, the territory of the Belgae, Celtae and Aquitani, into a single unwieldy province (Gallia Comata, "long haired Gaul") that was reorganized by the emperor Augustus into its traditional cultural divisions. The province of Gallia Belgica was bounded on its east by the Rhine and extended all the way from the North Sea to Lake Constance (Lacus Brigantinus), including parts of what is now western Switzerland, with its capital at the city of the Remi (Reims). Under Diocletian, Belgica Prima (capital Augusta Trevirorum, Trier) and Belgica Secunda (capital Reims) formed part of the diocese of Gaul.

Ұлыбритания

Бельгиялықтар Кесарь заманында Англия жоғалауынан өтіп, Оңтүстік Британияға келді. Кесарь олардың алдымен шабуылшылар ретінде каналды кесіп өткенін, кейін аралда бекінгенін мәлімдейді. Олардың басып алған аумақтарының нақты көлемі белгісіз. Ұлыбританияны римдіктер басып алғаннан кейін, белгиялықтардың цивитасы солтүстікте британдық атребаттармен (өздері де белгиялық тайпа) және шығыста регнилермен шектесті, олар да белгиялықтармен байланысты болуы мүмкін. Артур Эванстың 1890 жылы Айлсфорд қазбаларын жариялағаннан бері, Айлсфорд суарлинг керамикасының пайда болуы мен таралуы белгиялықтардың басып кіруімен байланыстырылып келді, бұл, сэр Барри Канлиффенің сөзіне сәйкес, «белгиялықтардың басып кіруінің нақты дәлелі» саналды, бірақ соңғы зерттеулер көші-қон рөлін азайтып, сауда байланыстарының күшеюіне басымдық береді; мәселе әлі де ашық. Біздің заманымызға дейінгі II ғасырдың ортасына жататын амбиани монеталарының көп саны Оңтүстік Британияда табылған, ал Кентте белгиялық бекіністің іздері қазылып алынды. Кесарь заманында суессиондар (сонымен қатар суаеуконилер) патшасы Дивисиак белгиялық Галлияның ең қуатты патшасы ғана емес, сонымен қатар Британиядағы аумақтарға билік еткен. Атребаттан шыққан Коммий, Кесарьдің бұрынғы одақтасы, Верцингеторикстің көтерілісіне қатысқаннан кейін Британияға қашып, өзінің тайпасының британдық тармағына қосылды немесе құрды. Монеталардағы бейнелердің эволюциясына сүйене отырып, римдіктердің жаулап алу кезінде Оңтүстік-Шығыс Британияның кейбір тайпалары белгиялық ақсүйектердің билігінде болған және олардың мәдени ықпалына ұшыраған болуы мүмкін. Кейінгі римдік Британияның цивитасында (әкімшілік бөлінісі) Портус Адурни (Портчестер) және Клаузентум (Саутгемптон) қалалары болды. Цивитаның астанасы Вента Белгарум (Винчестер) болды, ол темір ғасырының оппидумының үстіне салынған (өзі бұрынғы екі тасталған төбе бекінісі орнында салынған); Винчестер бүгінгі күнге дейін Гэмпшир облысының орталығы болып табылады. Вента Белгарумнан басқа, ежелгі географ Птолемей Акваэ Калида (Бата) және Искалис қалаларын белгиялықтардың полистері ретінде тізімдейді.

The Belgae had made their way across the English Channel into southern Britain in Caesar's time. Caesar asserts they had first crossed the channel as raiders, only later establishing themselves on the island. The precise extent of their conquests is unknown. After the Roman conquest of Great Britain, the civitas of the Belgae was bordered to the north by the British Atrebates, who were also a Belgic tribe, and to the east by the Regni, who were probably linked to the Belgae as well. The arrival and spread of Aylesford Swarling pottery across the southeastern corner of Britain has been related to the Belgic invasion since Arthur Evans published his excavation of Aylesford in 1890, which was then thought to show "the demonstrable reality of a Belgic invasion", according to Sir Barry Cunliffe, although more recent studies tend to downplay the role of migration in favour of increasing trade links; the question remains unclear. A large number of coins of the Ambiani dating to the mid second century BC have been found in southern Britain and the remains of a possible Belgic fort have been unearthed in Kent. Within memory of Caesar's time, a king of the Suessiones (also referred to as Suaeuconi) called Diviciacus was not only the most powerful king of Belgic Gaul, but also ruled territory in Britain. Commius of the Atrebates, Caesar's former ally, fled to Britain after participating in Vercingetorix's rebellion and either joined or established a British branch of his tribe. Based on the development of imagery on coins, by the time of the Roman conquest, some of the tribes of south eastern Britain likely were ruled by a Belgic nobility and were culturally influenced by them. The later civitas (administrative division) of Roman Britain had towns including Portus Adurni (Portchester) and Clausentum (Southampton). The civitas capital was at Venta Belgarum (Winchester), which was built on top of an Iron Age oppidum (this was itself built on the site of two earlier abandoned hillforts); Winchester remains Hampshire's county town to this day. In addition to Venta Belgarum, the ancient geographer Ptolemy lists Aquae Calidae (Bath) and Iscalis as poleis of the Belgae.

Ирландияға?

Ирландияның ежелгі тарихы туралы теориясында Т. Ф. О’Рахилли 1946 жылы бельгиялықтардың бір тармағы б.з.д. 5 ғасырында Ирландияға қоныстанғанын, кейіннен тарихи Иверни (Érainn) және олардың ұрпақтарына айналғанын айтты. Ол бельгиялық қоныс жайлаушылардың есімі ортағасырлық ирланд аңыздарында "Фир Болг" ретінде сақталғанын есептейді. О’Рахиллидің теориясы тарихшылар мен археологтар тарапынан сыналып, қазір қабылданбайды. Финтан О’Тул Кешкарриган ыдысының Ирландияға адамдардың қозғалысына дәлел екенін, бұл қозғалыс бельгиялықтардың босқындар ретінде Ұлыбританияға келгенінен туындаған ала-көтерілістер мен қоныс аударулар салдарынан болғанын айтты.