Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1915 жылы Сан-Францискода, Калифорния штатында, АҚШ-та өткен дүниежүзілік көрме.
1915 world's fair held in San Francisco, California, United States
Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесі 1915 жылдың 20 ақпанынан 4 желтоқсанына дейін Сан-Францискода, Калифорния штатында, АҚШ-та өтті. Көрменің ресми мақсаты Панама каналының құрылысының аяқталуын тойлау болды, бірақ қала тұрғындары оны 1906 жылғы жер сілкінісінен кейін қалыпқа келтіруге мүмкіндік ретінде қарастырды. Көрме солтүстік жағалауда, Президио мен Форт-Мейсон арасында, қазіргі Марина ауданы деп белгілі болған жерде салынды.
The Panama–Pacific International Exposition was a world's fair held in San Francisco, California, United States, from February 20 to December 4, 1915. Its stated purpose was to celebrate the completion of the Panama Canal, but it was widely seen in the city as an opportunity to showcase its recovery from the 1906 earthquake. The fair was constructed on a site along the northern shore, between the Presidio and Fort Mason, now known as the Marina District.
Экспонаттар мен тақырыптар
Экспозициядағы экспонаттардың арасында Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы сатып алған алғашқы булы локомотив – C. P. Huntington болды; бұл локомотив қазір Сакраментодағы Калифорния штатының теміржол мұражайында тоқтап тұр. 1915 жылғы Америка Гран-приі мен Вандербильт кубогы автожарыстары 27 ақпан және 6 наурыз күндері Экспозиция аумағында құрылған 3,84 мильдік (6 км) трассада өтті. Смитсондар институты да Экспозицияда өз көрмесін ұсынды.
Among the exhibits at the exposition was the C. P. Huntington, the first steam locomotive purchased by Southern Pacific Railroad; the locomotive is now on static display at the California State Railroad Museum in Sacramento. The 1915 American Grand Prize and Vanderbilt Cup auto races were held February 27 and March 6 on a 3.84 mile (6 km) circuit set up around the Exposition grounds. The Smithsonian Institution also had an exhibition at the Exposition.
Жергілікті халықтардың өкілдері
Туған американдықтардың мәдениеті тоғыз айлық көрмеде үлкен қызығушылық тудырды, және көрмеде туған американдықтардың өміріне арналған көптеген тартымды орындар болды. Көрменің ең танымал бөлігі – Джеймс Эрл Фрейзердің «Жолдың соңы» мүсіні. Фрейзердің жылқы үстінде мүңкіген туған американдық ер адамды бейнелейтін мүсіні сол кездегі американдықтардың пікірін көрсетеді, яғни туған американдықтардың жоғалуы анық болды. Көрме Панама каналының аяқталуын ғана емес, сонымен қатар американ халқының жетістіктерін де көрсетті, оның ішінде американдықтар мен еуропалықтардың жергілікті халықтарды бағындыруы да бар. «Жолдың соңы» және «Пионер» сияқты туындылар, сондай-ақ Франсиско Писарро мен Эрнан Кортеске арналған құрметтер арқылы туған американдық қауымдастығына деген осындай қуанышты көруге болады.
Native American culture was a topic of interest during the nine month long exposition with multiple attractions dedicated to Native American life. The most popular attraction at the exposition that depicted Native American life is James Earle Fraser's statue The End of the Trail. Fraser's statue, which showed a Native American man slumped over on a horse, reflected the American idea at the time, that the Native American race was doomed for extinction. The exposition not only celebrated the completion of the Panama Canal, but also advances made by the American people, part of which were the conquests of indigenous people by Americans as well as Europeans. These celebrations over the Native community, can be seen through artworks such as The End of the Trail and The Pioneer or tributes to Francisco Pizarro and Hernán Cortés.
Әйелдер мен гендерлік рөлдер
Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінде әйелдер өз кеңесін басқарды, ол Сан-Францисконың Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінің Әйелдер кеңесі деп аталды. "Леди менеджерлер кеңесі" деп те аталатын бұл кеңес әйелдерге көрменің әртүрлі аспектілерін ұйымдастыруға қатысуға мүмкіндік берді, және одан да маңыздысы, әйелдердің құқықтары мен әлеуметтік мәселелерді талқылау үшін үгіт жүргізу платформасын құруға мүмкіндік берді. Көптеген адамдар көрме әйелдерге арналған ғимаратты бермегендіктен, ерлердің әйелдерге үстемдігін көрсетіп тұр деп санайтын. Әйелдер кеңесінің ең есте қаларлық жетістіктерінің бірі – әйелдерді, әсіресе аналарды бейнелейтін, "Пионер ана" деп аталған мүсіндерді орнату болды. Алты әйел көрмеге қатысқанда "XVII ғасыр отаршыл әйелдері" ұлттық қоғамын құрды.
During the Panama–Pacific International Exposition women were in charge of their own board, known as the Woman's Board of San Francisco's Panama–Pacific International Exposition. The board, also called the Board of Lady Managers, allowed women to take part in organizing different aspects of the fair and more importantly gave them the opportunity to have a campaigning platform for discussing women's rights and social issues. It was commonly argued that the fair celebrated male dominance over women by not providing a building for women. One of the most memorable achievements of the Women's Board was the installation of statues that celebrated women, specifically mothers, known as the Pioneer Mother. The National Society Colonial Dames XVII Century was established by six women while attending the exposition.
Сәулет
Осының ең бастысы – 133 метр биіктіктегі Қымбат тастар мұнарасы болды. Оның беті 100 мыңнан астам кесілген шыны Novagems-термен жабылған. Күн сәулесінде күндіз жарқыраған түрлі түсті "асыл тастар" түнде 50-ден астам қуатты электр шамдарымен жарықтандырылды. Мұнараның оңтүстігінде Оңтүстік бақтардың ортасында Энергия фонтаны ағып жатты, батысында Бақша өнер сарайы және шығысында Фестиваль залы орналасқан. Мұнараның аркасы Ғайынаттар алаңына қақпа ретінде қызмет етті, ол батысқа қарай Төрт маусым алаңына және шығысқа қарай Молшылық алаңына алып келетін. Бұл алаңдар жәрмеңкедегі негізгі көрме орталығын құрады, оған Тағам өнімдері, Ауыл шаруашылығы, Гуманитарлық ғылымдар, Білім беру және әлеуметтік экономика сарайлары, сондай-ақ Төрт маусым алаңын қоршаған ғимараттар кірді; ал Көлік, Кен және металлургия, Әртүрлі өнеркәсіптер және Өндіріс сарайлары Молшылық алаңының төңірегінде орналасқан. Орталық алаңдар тобының шығыс жағында Көрме үшін салынған ең ірі зал – Машиналар сарайы, ал батыс жағында қазірге дейін сақталған Көркем өнер сарайы орналасқан. Президионың батысында, Ұлттар аллеясы бойында ұлттық және штаттық ғимараттар орналасқан, онда осы аймаққа тән әдет-ғұрыптар мен өнімдер көрсетілген. Жәрмеңкенің батыс бөлігінде, штаттық павильондардан кейін мал көрмесіне арналған орын болды. Жәрмеңкенің қарсы жағында, Форт-Мейсонның жанында "Аймақ" орналасқан, ол танымал ойын-сауықтар мен сауда орындарынан тұрды.
The centerpiece was the Tower of Jewels, which rose to 435 feet (133 m) and was covered with over 100,000 cut glass Novagems. The colored "gems" sparkled in sunlight throughout the day and were illuminated by over 50 powerful electrical searchlights at night. South of the Tower, the Fountain of Energy flowed at the center of the South Gardens, flanked by the Palace of Horticulture on the west and the Festival Hall to the east. The arch of the Tower served as the gateway to the Court of the Universe, leading to the Court of the Four Seasons to the west and the Court of Abundance to the east. These courts formed the primary exhibit area for the fair, which included the Palaces of Food Products, Agriculture, Liberal Arts, and Education and Social Economy and surrounding the Court of the Four Seasons; and the Palaces of Transportation, Mines and Metallurgy, Varied Industries, and Manufacturers surrounding the Court of Abundance. The central court group was bookended on the east by the Palace of Machinery, the largest of all the halls built for the Exhibition, and on the west by the Palace of Fine Arts, which survives onsite. Further west into the Presidio, down The Avenue of the Nations, were national and states' buildings, displaying customs and products unique to the area represented. The far western end of the Fair, past the states' pavilions, was reserved for live stock exhibits. At the opposite end of the Fair, near Fort Mason was "The Zone", an avenue of popular amusements and concessions stands.
Құрылыс
Уақытша материалдардан (негізінен, қызметкерлер, гипс пен арпа талшығының қоспасы) салынған жәрмеңкедегі әртүрлі ғимараттар мен көңіл көтеру орындары 1915 жылдың соңында бұзылып алынды. Көрме аяқталғанда тарап кететіндей етіп жоспарланған (архитектор әрбір үлкен қалаға қираған орындар қажет деп есептегендіктен), экспозиция алаңында қазірге дейін сақталған жалғыз ғимарат – Бернард Мэйббиктің Көркем өнер сарайы, орнында қалып, бірте-бірте тозып, құлдырап бара жатты. Көрме кезінде сурет және мүсіндерді көрсету үшін пайдаланылған зал, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде джиптерге гараж ретінде қайта қолданылды. Сарай, оның ішінде жылап тұрған әйелдері бар колоннадасы мен ротондалық күмбезі, 1960 жылдары толығымен қайта жаңартылды және 2009 жылдың басында сейсмикалық нығайту жұмыстары аяқталды. 1969 жылдан 2013 жылға дейін сарайдың солтүстік 2/3 бөлігін интерактивті ғылым мұражайы – Exploratorium алып келді; ал қалаға тиесілі Көркем өнер сарайының театры 1970 жылдан бері оңтүстік 1/3 бөлігін пайдалануда. Экспозициядан кейін бірнеше ғимарат сақталды, оның ішінде Калифорния, Миссури және Филиппин ғимараттары, олар мемлекеттік жерге салынған.
Constructed from temporary materials (primarily staff, a combination of plaster and burlap fiber), almost all the fair's various buildings and attractions were pulled down in late 1915. Intended to fall into pieces at the close of the fair (reportedly because the architect believed every great city needed ruins), the only presently surviving building on the Exposition grounds, Bernard Maybeck's Palace of Fine Arts, remained in place, slowly falling into disrepair. The hall, used to display painting and sculpture during the Fair, was repurposed as a garage for jeeps during World War II. The Palace, including the colonnade with its signature weeping women and rotunda dome, was completely reconstructed in the 1960s and a seismic retrofit was completed in early 2009. The Exploratorium, an interactive science museum, occupied the northern 2/3 of the Palace from 1969 to 2013; the city owned Palace of Fine Arts Theater, has occupied the southern 1/3 since 1970. Several other buildings were saved immediately following the Exposition, including the California, Missouri, and Philippine buildings, which were built on government land.
Басқа сақталған ғимараттар
Экспозициядан әлі күнге дейін тұрған ғимараттарға (Көркем өнер сарайынан басқа) қазіргі уақытта Билл Грэм азаматтық аудиториясы деп аталатын ғимарат және Япон шайыханасы кіреді. Шаңыраш теміржолмен Бельмонт, Калифорнияға жеткізілген ол жеке тұрғын үй, құпия бар және мейрамхана ретінде қызмет еткен. Сонымен қатар, Экспозицияда жұмыс істеген Оверфейр теміржолының үштен бір бөлігін құрайтын бу локомотивтері де сақталған. Олар Санта-Крус қаласының солтүстігінде орналасқан Кал-Поли Сан-Луис-Обиспоның Свонтон ранчосында орналасқан Свонтон Тынық мұхиты теміржолы қоғамында жұмыс істеу тәртібімен күтілген. Бірақ 2020 жылы болған орман өрті аймақты шарпып, теміржолға ауыр зақым келтірді, ол содан бері тоқтап тұр. Линкольн паркіндегі Ардагерлер легионы мұражайы – қант магнаты және таза тұқымды жарыс аттарының иесі/селекционері Адольф Б. Шпрекельстің әйелі Альма де Бреттевилл Шпрекельстің сыйы. Ғимарат 1915 жылғы Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесіндегі француз павильонының толық көшірмесі болып табылады, ол өз кезегінде Джордж Апплегарт пен Г. Гийомның Париждегі Сальм отели деп те белгілі Пала де ла Легион д'Оннердің үштен екі бөлігін құрайтын нұсқасы еді. Көрме аяқталғаннан кейін француз үкіметі Шпрекельске француз павильонының тұрақты көшірмесін салуға рұқсат берді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс іргетасын қалауды 1921 жылға дейін кешіктірді. Экспозицияның қоймасы Оңтүстік Монтерей округіндегі Форт Хантер Лиггетке көшірілді және "Тин Барн" деген лақап атпен белгілі болған бұл құрылым соңғы 30 жылдан бері базалық өрт сөндіру бөлімі ретінде қызмет етеді. Көшкеннен кейін ол бастапқыда жылқы қорасы ретінде пайдаланылды, содан бері спорт залы, арнайы дүкен және база үшін кинотеатр ретінде қызмет етеді.
Buildings from the Exposition that still stand today (other than the Palace of Fine Arts) include what is now called the Bill Graham Civic Auditorium at Civic Center Plaza and the Japanese Tea house, which was barged down the Bay to Belmont, California, and operated successively as a private residence, speakeasy, and restaurant. Also surviving are the one third scale steam locomotives of the Overfair Railroad that operated at the Exposition. They had been maintained in working order at the Swanton Pacific Railroad Society located on Cal Poly San Luis Obispo's Swanton Ranch just north of Santa Cruz. But a forest fire swept through the area in 2020, severely damaging the railroad, which has not run since then. The Legion of Honor Museum, in Lincoln Park, was the gift of Alma de Bretteville Spreckels, wife of the sugar magnate and thoroughbred racehorse owner/breeder Adolph B. Spreckels. The building is a full scale replica of the French Pavilion from the 1915 Panama Pacific International Exposition, which in turn was a three quarter scale version of the Palais de la Légion d'Honneur also known as the Hôtel de Salm in Paris by George Applegarth and H. Guillaume. At the close of the exposition, the French government granted Spreckels permission to construct a permanent replica of the French Pavilion, but World War I delayed the groundbreaking until 1921. The warehouse for the exposition was moved to Fort Hunter Liggett in South Monterey County and the structure, nicknamed the "Tin Barn", has served as the base fire department for the last 30 years. After its move, it initially served as a horse barn, and since then, it has served as a gym, PX and a movie theater for the base.
Еске алу және мұра
АҚШ поштасы көрмені еске алу үшін төрт почталық маркадан тұратын жиынтық шығарды, олардың дизайны Васко Нунес де Бальбоаның бейнесін (1¢), Панама каналының Педро Мигель шлюздерін (2¢), «Алтын қақпаны» (5¢) және Сан-Франциско шығанағының ашылуын көрсетеді (10¢). Маркалар алғаш рет 1913 жылы сатылымға шығарылды, перфорациясы 12 болды, содан кейін 1914 және 1915 жылдары қайта шығарылды, перфорациясы 10 болды. Бүгінгі күні олардың бағасы кең ауқымда өзгереді; 1913 жылғы 2 центтік марка қолданылған күйде бір доллардан арзанға сатылады, ал 1915 жылғы сирек кездесетін апельсин-сары түсті 10 центтік марка қолданылмаған күйде мың АҚШ долларына дейін бағаланады. АҚШ Конгресі Сан-Франциско монета соғу орталығына («Гранит ханым» деп те аталады) бес ескерткіш монетадан тұратын серия шығаруға рұқсат берді. Бұл монеталар 1915 жылғы «S» белгісі бар күміс Панама-Тынық мұхиты жарты доллары және төрт алтын монета болды. Алтын монеталардың номиналы 1 доллар, 2,5 доллар (квартер бүркіт) және 50 доллар (екі түрі бар: дөңгелек және ерекше сегізбұрышты монета) құрады. Панама-Тынық мұхиты монеталары «Құдайға сеніміміз» деген ұранды алғаш рет өздеріне таңған ескерткіш монеталар болып ерекшеленеді, сонымен қатар филиалдық монета соғу орталығында соғылған алғашқы ескерткіш монеталар еді. Төменгі номиналды екі алтын монета сирек кездеседі, ал 50 долларлық екі монета өте сирек. Күміс жарты доллар 27 134 дана көлемде соғылды және шамалы тозған күйде бірнеше жүз долларға қол жеткізуге болады. Нумизмат Фарран Зербе ескерткіш медальдар, сыйлық медалі, естелік медаль және дипломдар сериясын жасауды қадағалады.
The US Post Office issued a set of four postage stamps to commemorate the exposition, with designs depicting a profile of Vasco Núñez de Balboa (1¢), the Pedro Miguel Locks of the Panama Canal (2¢), the Golden Gate (5¢), and the discovery of San Francisco Bay (10¢). The stamps were first put on sale in 1913, to promote the coming event, and perforated 12, and then reissued in 1914 and 1915, perforated 10. Their prices today range widely; the 2¢ of 1913 is available for under a dollar in used condition, while an unused 10¢ of the scarcer orange yellow variety in 1915 can be worth up to a thousand United States dollars. The United States Congress authorized the San Francisco Mint (also known as "The Granite Lady") to issue a series of five commemorative coins. Said coins were the 1915 S silver Panama Pacific half dollar and four gold coins. The denominations of the gold coins were $1, $2 1/2 (quarter eagle) and $50 (in two types: a round coin, and an unusual octagonal coin). The Panama Pacific coins have the distinction of being the first commemorative coins to bear the motto "In God We Trust", and were also the first commemoratives to be struck at a branch mint. The two lower denomination gold coins are scarce, while the two $50 ones are extremely rare. The silver half dollar had a mintage of 27,134 and in modestly worn condition is available for several hundred dollars. Numismatist Farran Zerbe supervised the creation of a series of commemorative medals, an award medal, a souvenir medal, and diplomas.
Жүз жылдық
2015 жылы Калифорния тарихи қоғамы, Мейбэк қоры және Инновациялық ангар Сан-Франциско қаласы мен округімен бірлесіп, 1915 жылғы Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінің тарихи маңызы бар жүз жылдығын тойлады. 2015 жылдың 20 маусымында Көркем өнер сарайында көрменің 100 жылдығына арналған оркестр, хор және ансамбль концерті өтті. Жазушы және режиссер Р. Кристиан Андерсон көрменің тарихын баяндайтын «Әлем Сан-Францискоға келгенде» көркем фильмін жасады. Бұл фильм Калифорния тарихи қоғамының қолдауымен өткен қаланың ресми жүз жылдық тойының бір бөлігі болды. Фильмнің әлемдік тұңғыш көрсетілімі 2015 жылдың 30 қазанында Голден Гейт саябағындағы де Янг көркемсурет мұражайында өтті.
In 2015, the California Historical Society, the Maybeck Foundation, and Innovation Hangar partnered with the City and County of San Francisco to commemorate the centennial of the transformative 1915 Panama Pacific International Exposition. On June 20, 2015 a commemorative orchestra, chorus and band concert was held at the Palace of Fine Arts to celebrate the 100th anniversary of the fair. A feature film, When the World Came to San Francisco, which tells the story of the fair, was made by writer and director R. Christian Anderson. It was part of the city's official centennial celebration sanctioned by the California Historical Society. The film had its world premiere at the de Young Fine Arts Museum in Golden Gate Park on October 30, 2015.