Кіріспе
Ассирия мифологиясындағы қамқоршы рух Лама, Ламма немесе Ламмасу (Cuneiform: , an. kal; шумер тілінде: dlammař; кейін аккад тілінде: lamassu; кейде ламассус деп аталады) – ассириялық қорғаушы құдай. Кейбір жазбаларда ол әйел құдайдың бейнесі ретінде бейнеленген. Сирек қолданылатын атауы – шедю (Cuneiform: , an. kal×bad; шумер тілінде: dalad; аккад, šēdu), ол ламассудың еркек қарсылығын білдіреді. Ламассулар зодиак белгілерін, ата жұлдыздарды немесе шоқжұлдыздарды көрсетеді.
Lama, Lamma, or Lamassu (Cuneiform: , an. kal; Sumerian: dlammař; later in Akkadian: lamassu; sometimes called a lamassus) is an Assyrian protective deity. In some writings, it is portrayed to represent a goddess. A less frequently used name is shedu (Cuneiform: , an. kal×bad; Sumerian: dalad; Akkadian, šēdu), which refers to the male counterpart of a lamassu. Lamassu represent the zodiacs, parent stars or constellations.
Лама құдайы
Лама тәңірі бастапқыда орандардың алдында келіп, оларды құдайларға ұсынатын делдалдық құдай ретінде көрінеді. Бұл – құдайды бейнелейтін мүйізді тиара киген, екі қолы дұғаға көтерілген әйел. Агнес Спикет аккад кезеңінің глиптикасы мен мүсіндерінде, әсіресе презентация сахналарында (әсіресе палео-вавилон дәуірінде жиі кездесетін) ұқсас әйел тұлғаларын Ламма ретінде қарастыруды ұсынды. Бұл пікір кеңінен қабылданып, көркемдік терминологияда осы әйел тұлғалары әдетте Ламма деп аталады. Ассириялық дәуірде Ламма жартылай жануар, жартылай адам – гибридтік құдайға айналады. Ассирия мүсіндері әдетте сарайлардың кіреберісінде, көшеге және ішкі аулаларға қарап тұрған ламассулардың ерекше жұптарын орналастырды. Олар бұрыштарда "екі жақты" бейнеленген, жоғары рельефте жасалған. Алдыңғы жағынан тұрғандай, ал бүйірден жүргендей көрінеді, ал ертерек нұсқаларында бес аяғы болған, бұрыштан қарағанда анық байқалады. Лумассулар әдетте сарай бөлмелерін айналатын төменгі рельефтерде үлкен тұлғалар ретінде көрсетілмейді, онда қанатты джин фигуралары жиі кездеседі, бірақ кейде ассириялықтарды қорғап, баяндау рельефтерінде пайда болады. Саргон II-нің Дур Шаррукин сарайында кем дегенде жеті ламассу және арыстанмен күрескен екі батыр "тақ бөлмесіне" кіреберісті қоршап тұрды, бұл "күштің басымдығын сезіндіретін фигуралардың шоғырланған тобын" құрады. Олар цилиндрлік мөрлерде де кездеседі. Ерекше мысалдарға Ирандағы Персеполистегі "Барлық ұлттар қақпасы", Лондонның Британ мұражайы, Париждегі Лувр мұражайы, Бағдадтың Ирак Ұлттық мұражайы, Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайы және Чикаго университетінің Шығыс институты жатады. Солтүстік Иракта қалған бірнеше мысал 2010 жылдары Ирак және Леванттың Ислам мемлекеті тарапынан аймақты басып алған кезде жойылды, сондай-ақ Мосул мұражайындағылары да қиратылды.
Терминология
Ламасулар зодиактарды, туған жұлдыздарды немесе шоқжұлдыздарды көрсетеді.
Мифология
Ламасу – ежелгі Месопотамия дініндегі адам басын, интеллектті білдіретін, бұқа денесін, күшті бейнелейтін және бүркіт қанаттарын, еркіндікті символдайтын аспандық жаратылыс. Кейде оның бұқа мүйіздері мен құлақтары да болған. Бұл бейне Месопотамия өнерінде жиі кездеседі. Ламасу мен шеду – қарапайым ассириялықтардың үйді қорғайтын рухтары еді, кейіннен олар патшалық қорғаушылармен байланыстырылып, кіреберістерде күзетшілер ретінде орналастырылды. Акадтықтар Ламасуды Папсуккал құдайымен, ал Шедуді Ишум құдайымен байланыстырған. Үйлерді қорғау үшін ламасу бейнесі саз тақталарға түсіріліп, есік табалдырығының астына жерленген. Олар көбінесе сарайлардың кіреберісінде жұптап қойылған. Қалалардың кіреберісінде олар алып өлшемде жасалып, қала қақпасының екі жағына бір-бірден орналастырылған, әрқайсысы төрт тараптың біріне қарап тұратын, әдетте, қабырғадағы есіктерге қарап.
Қазіргі мәдениетте
1942-1943 жылдары Ирак пен Иранда әрекет еткен британдық 10-армия ламассуды өз нышаны ретінде қабылдады. Қанатты бұқа денесі бар сақалды адам АҚШ күштерінің – Ирак логотипінде бейнеленген. Арыстан, Қарға және Гардеробтағы Асылпанның әскерін құрайтын жандардың арасында бұқа денесі бар адам кездеседі. Ол Тас үстелге келіп, Ақ Ведьмаға "құдіретті дауыспен" қарсы тұрады. Александр (2004) фильмінде ламассулар Вавилонның Иштар қақпасында көрінеді. Диснейдің "Аладдин" (1992) фильмінде алтын ламассуды Аладдин мен Әбу шөлдегі үңгірге кіргенде табады. "Жұлдызды соғыстар" алғашқы фильмінде: Жұлдызды соғыстар: II эпизод – Клондардың шабуылында, Лама Су – Оби-Ван Кенобиге Жанго Фетт клондар армиясының үлгісі екенін айтқан Каминоандық клондаушының есімі. Майкл Раковиц, Солтүстік-Батыс университетінің өнер теориясы және практикасының профессоры, Ирактың Ниневия қаласында б.з.д. 700 жылдан бастап 2015 жылы ИХЖҰ (Ислам мемлекеті) тарапынан қиратылғанға дейін тұрған ламассуды қайта жасау үшін Төртінші Плинт тапсырысын жеңіп алды. Раковицтің мүсіні 2018 жылдан бері Лондонның Трафальгар алаңында қойылған. Ламассу Илона Эндрюстің Кейт Дэниелс сериясының 6-шы кітабы – "Сиқыр оянады" романында кездеседі.
Ойындар
Ламмасу және шеду – Dungeons & Dragons ролдік ойынындағы жақсылыққа бейімделген екі түрлі жаратылыс. Ламмасудың денелері қанатты арыстан тәрізді, ал шеду адам басты қанатты бұқа ретінде бейнеленген. Ламмасу Magic: The Gathering сауда карталық ойынында Ravnica кеңейтуіндегі Hunted Lammasu ақ картасы түрінде, сондай-ақ Tarkir кеңейтуінің Хандарындағы Venerable Lammasu ақ картасы түрінде кездеседі. Games Workshop миниатюралық соғыс ойыны Warhammer Fantasy Battle-де Ламасу Хаос карлик әскері үшін ат болған. Кейін ол Storm of Magic кеңейтуінің бір бөлігі ретінде қайта оралды. Ламасу Fablehaven сериясында қысқаша көрініс береді. Heroes of Might and Magic VI видео ойынында ламасу – некрополь фракциясының (өлместер) жалданатын элиталық жаратылысы. Ламасу Spelunky 2 ойынының Neo Babylon деңгейінде және Космикалық мұхит бөліміндегі Neo Babylon деңгейінде қарсылас ретінде кездеседі. Ламасу Axiom Verge 2-де басып кірушілерден қорғайтын құдайға жақын машина ретінде бейнеленген. Ламасу Prince of Persia 3D ойынында Ауадағы қираған жерлер деңгейінің соңында пайда болады, онда ханзада оның үстінде Шаңғырға дейін жол тартады. Ол ойынның соңында да кездеседі, онда ханзада мен ханшайым белгісіз бағытқа аттанады. Ламасу Troika! ролдік ойынындағы кейіпкерлердің бірінің түсінікшасы болып табылады. Ламасу – MMO Wizard101 ойынындағы сиқыр картасының атауы.