Кіріспе
Сумерлік әйел құдайы Нинурсадж (Нинарсаң; <sup>[[dingir) кейде Нинурсадж, Нинарсадж немесе Нинурсаджа деп те аталады, сондай-ақ Дамгальнуна немесе Нинма деп белгілі, ежелгі Сумер тау анасы құдайы және Сумердің жеті ұлы құдайларының бірі. Ол ең алғашқы кездегі нәрлендіруші немесе құнарлылық құдайы ретінде танымал. Ғибадатхана гимндерінде ол "көктегі нағыз және ұлы ханым" деп сипатталады (мүмкін, тау үстінде тұрғандығымен байланысты) және Лагаш патшалары "Нинхурсагтың сүтімен тамақтанған". Ол бірнеше Сумер басшыларының қамқоршы құдайы. Оның ең танымал мифтері – Энки мен Нинхурсаг, ол Энкимен болған қарым-қатынасын, оның жыныстық қимылдарының нәтижесінде бейнелейді, және Энки мен Нинма – екі құдайдың адамдарды жасау үшін бәсекелес жаратылыс мифі. Ол басқа мифтерде де қысқаша айтылады, әсіресе Андзу эпосында Нинуртаның анасы ретінде.
Ninḫursaĝ ( Ninḫarsang; <sup>[[dingir) sometimes transcribed Ninursag, Ninḫarsag, or Ninḫursaĝa, also known as Damgalnuna or Ninmah, was the ancient Sumerian mother goddess of the mountains, and one of the seven great deities of Sumer. She is known earliest as a nurturing or fertility goddess. Temple hymn sources identify her as the "true and great lady of heaven" (possibly in relation to her standing on the mountain) and kings of Lagash were "nourished by Ninhursag's milk". She is the tutelary deity to several Sumerian leaders. Her most well known myths are Enki and Ninhursag describing her dealings with Enki resulting from his sexual exploits, and Enki and Ninmah a creation myth wherein the two deities compete to create humans. She is referenced or makes brief appearances in others as well, most notably as the mother of Ninurta in the Anzu Epic.
Атауы
Нинхурсаг – «қасиетті таудың ханымы» деген мағынаны білдіреді, сумерлік NIN («ханым») және ḪAR.SAG̃ («қасиетті тау, тау етегі») сөздерінен туындаған. Бұл, мүмкін, оның ғибадатханасы – Эридудағы Э Курдың («таудың тереңдіктерінің үйі») орналасқан жеріне сілтеме болуы мүмкін. Оның көптеген аттары болды, соның ішінде Нимма («Ұлы патшайым»); Нинту («Туған әйел»); Мама немесе Мами (ана); Аруру, Белет Или (құдайлардың ханымы, аккад тілінде). «Нинуртаның ерліктері» мифі бойынша, оның ұлы Нинурта оның атын Ниммадан Нинхурсагқа өзгерткен. Ниммена ретінде ол вавилондық тағы дайындау рәсімінде Эанна ғибадатханасында патшаның басына алтын тәж кигізген. Алғашқы ана құдайлардың қатарында Дамгальнуна/Диĝирмаḫ («бастықтың ұлы әйелі») немесе Энки құдайының жұбайы Дамкина («шындық әйел») болуы мүмкін. Нинтур – Нинхурсагқа туған әйел құдайы ретінде берілген тағы бір атау, бірақ кейде ол мүлдем бөлек құдай болған. Ана құдайдың көптеген эпитеттері болды, соның ішінде шассуру немесе «ананың жатыры құдайы», табсут или «құдайлардың акушері», «барлық балалардың анасы» және «құдайлардың анасы». Осы рөлінде ол «Энума Элиш» кітабында Кимен теңестіріледі. Оның Эриду және Киш қалаларында ғибадатханалары болған. Сондай-ақ, Мариде Белет Нагар деген атпен құлшылық етілген деген болжам бар. Алайда, Мариден алынған құжаттарда Нинхурсаг атының Хабур үшбұрышындағы Нагардың (қазіргі Телл Брак) емес, Алалах маңындағы Битиннің құдайы Даганның әйелі Шалаш атын белгілеудің логографиялық жазуы ретінде қарастырылуы керек деген пікір айтылды. Белет Нагар басқаша Хурит құдайларымен байланыстырылды: Шаушка (бірақ бұл ұсыныс сынға ұшырады) немесе Набарби.
Диджирма
Дингирма ("үлкен қадірлі") – Нинхурсагтың аса таралған эпитеті. Ескі әдебиеттерде бұл есім dMah деп жазылған, бірақ дұрыс оқылуы Димерма деп жазылған иероглифтік форманың болуымен расталды. Бастапқыда Нинхурсагтың эпитеті болғанмен, Дингирма ерте дәуірдің соңында жеке құдайға айналды. Ниппур қаласының құдайлар тізімінде Дингирма Шулпадан кейін тізілген туудың тоғыз қадірлісінің бірі болды, ал Исин қаласының құдайлар тізімі де оны алты туу қадірлісінің бірі ретінде қамтыды. Дингирма Анум қаласының құдайлар тізімінде де кездеседі, онда ол Нинхурсаг, Нинма, Аруру және Нинтурмен бірге тізімделген. Бұл атаулардың барлығы бір қадірлінің әртүрлі түрлері ме, әлде ұқсас қызметтер атқаратын әртүрлі қадірлілер ме екені белгісіз. Адап қаласындағы жергілікті билеуші Дингирмаға арналған Ема храмын салды. Малгиумда тағы бір храмды Ипик Иштар патша тұрғызды.
Нимма
Нинма ("үлкен ханым") – Дингирмамен қатар Нинхурсагтың ең көп кездесетін эпитеттерінің бірі. Бұл атау Фара және Саргонға дейінгі Лагашта белгілі болған, көбінесе діни және әдеби мәтіндерде кездеседі. Акад тіліндегі Ерешма (буын жазуымен e re eš ma aḫ деп жазылады) Угаритте кездескен, және бұл атаудың нұсқасы немесе дұрыс жазылған түрі болуы мүмкін. Дингирма сияқты, Нинма бастапқыда Нинхурсагтың эпитеті болған, бірақ ерте династиялық кезеңнің соңында жеке құдайға айналды. Лагашта патша Энтемена алғаш Нинхурсагқа, сосын Нинмаға арналған ғибадатхана салдырды. "Құпия жетіліктер мұрағаты" деп белгілі мәтінде Нинма туудың жеті құдайының тізімінде Нинхурсагтан бөлек "Эмаḫ ғибадатханасының Бэлеt ілі" деп аталған.
Функция
Нинхурсаг құлшылығымен байланысты көптеген есімдері, епітеттері және ғибадат орындары болғандықтан, оның діндегі қызметі әртүрлі қырларға ие болды және уақыт өте келе едәуір өзгерді. Нинхурсаг ешқандай ірі қаланың қамқоршы иесі болған жоқ, оның құлшылығы алғашқыда кішігірім қалалар мен ауылдарда кездеседі. Ол бастапқыда бала тудыру емес, бала күтімімен айналысатын қасиетті иесі ретінде қарастырылған болуы мүмкін. Тағы бір теория бойынша, ол Нинтур иесімен бірге жабайы және үй жануарларының тууына қатысты. Оның табынудағы бала туудың биологиялық процесімен байланысы кейінірек дамыған болуы мүмкін, өйткені ол басқа «туу иелерімен» бірігіп, Bēlet ilī есімін алды. Осы туу қырынан Лагаш патшалары оны «оларды емізген ана» деп атаған. Ерте династиялық кезеңнің үшінші кезеңінен бастап Нинхурсагтың ең көп таралған епітеттері оны жоғары «әлем анасы» ретінде көрсетеді. Джулия Ашер Грев пен Джоан Вестенхольцтың пікірінше, бұл «ана» термині Ану мен Энки сияқты құдайларға қолданылатын жалпы «әке» терминіне ұқсас, сондықтан аналықтың биологиялық ұғымынан асып түседі. Жаңа Шумерлік кезеңде ол физикалық туу процесімен байланысты болды (яғни оның құрбандықтарында омыртқа кесушілер де болды). Ежелгі Вавилон кезеңінде оның құлшылығы төмендеген деген болжам бар, өйткені ол пантеонның төрт жоғарғы құдайларының бірі ретінде жоғары мәртебесін жоғалтты, бірақ Вестенхольц оның құлшылығы маңыздылығын сақтап, функциясын ауыстырды деп санайды, өйткені ол Bēlet ilī болды. Оның шумерлік патшалық идеологиясындағы рөлі анықталды. Киштен табылған ең алғашқы патшалық сыйлықты өзін «Нинхурсагтың сүйікті ұлы» деп атаған патша берген. Оның Диĝirmaḫ есіміне арналған заттар Адабтан табылған, олар ерте династиялық кезеңге жатады. Ол таулармен байланысты ғана емес, таудың (немесе жердің) өзінің тұлғасы ретінде де қарастырылуы мүмкін. Шумер тіліндегі «Жаз бен қыс арасындағы дау» атты мәтінде маусымдардың пайда болуы Нинхурсагтың (жердің) және Энлильдің бірлескендігінің нәтижесі ретінде сипатталған. Гүдеядан шыққан тағы бір ғибадатханалық әнұран Нингирсуды (Нинуртаның епітеті) мадақтап, оның тау тізбегінде туылғанын айтады. Ол тауларда немесе олардың маңында мекендейтін жабайы жануарлармен, әсіресе бұғылармен тығыз байланыста болды. Оның ғибадатханаларының қабырғаларында, сондай-ақ Нинуртаның символы – арыстан басты бүркіт бейнеленген туындыларда бұғылардың суреттері кездеседі. Нинхурсагтың Кес ғибадатханасына арналған бір құрамында ғимаратқа байланысты бұғылар, бизондар және жабайы ешкілер туралы айтылған. Оның және басқа да есімдері түрлі мақсаттарға арналған ритуалдық дұғаларда қолданылуы мүмкін, соның ішінде жаман рухтардан қорғау үшін Дамгальнуна, ал тууға байланысты дұғаларда Нинхурсага және Нинтур. Нимма ретінде ол кейде медициналық мәтіндерде кездеседі, мысалы, Султантепеден табылған мәтінде құдайды емдеу үшін орындалатын ритуалдар мен құрбандықтар сипатталған. Оның емдеудегі рөлі «Энки мен Нинхурсаг» дастанындағы Энкинің емдеу рөлімен байланысты деп саналады.
Отбасы
Нинхурсагтың туған-тегі мен шежіресі белгілі бір мәтіндерде сипатталмаған. Адад гимнінде аты аңызға толы дауыл құдайы Белет-илидің інісі ретінде айтылады.
Жұбайлар мен балалар
Нинхурсагтың ең жақсы куәландырылған жұбайы – Шулпаэ. Оны «сүйікті жұбайы» деп сипаттауға болады. Олар Кеш ғибадатханасының гимні сияқты Кеш пен Ниппурден шыққан дереккөздерде жұбайлар ретінде расталған. Нинхурсаг пен Шулпае балалары ретінде қарастырылған құдайлар: Ашги, Панижинжарра, Лисин, Эгиме және Лиллу, ол Ашгимен бірдей болуы мүмкін. Маркос Сах Гутьеррес Ашги бастапқыда Адапта Нинхурсагтың күйеуі болған деп болжайды, себебі Шулпаэ б.з.б. үшінші мыңжылдықтан бұл қаладан шыққан дереккөздерде сирек кездеседі, ал кейінірек ол тек оның ұлы ретінде қарастырылды. Панижинжарра хаттардағы сәлемдесу формулалары сияқты көздерде анасымен бірге пайда болуы мүмкін. Нинхурсагты әдетте Лисиннің анасы деп таныса да, кем дегенде бір мәтін оларды бір-бірімен теңестіреді. «Анум = Ан» құдайлар тізімінде Лисин (осы жерде жынысын ауыстырған) Белет Илидің ұлы деп көрсетілген. Эгиме анасының Адабтағы Емағибадатханасында тұрып, Лүлиль мен оның әпкесі туралы ақтауда Нинхурсагпен бірге пайда болады, онда екеуі де Ашгидің (мәтінде Лүлиль деп аталған, яғни «адам рухы») өліміне күйін білдіреді. «Анум = Ан» құдайлар тізімінде Нинхурсагқа Панижинжарра, Лиллу, Ашги және Лисиннен басқа он алты бала тағайындалды: Атугула, Атутур, НИН.ЛА2, НИГ gumaa, Бурукаш, Зарзару, Зурмузарму, Нин БУР.САЛ, Шазумах, Ушумшасу, Нагаршага, Анмеа, Амаеа, УР гуру, Урра және Аманиранна. НИН.ЛА2 әдетте Эгимемен бірдей құдай деп қабылданады, өйткені НИН «e gi» деп жазылған, ал ЛА2 (﴾) белгісі МЕ (﴾) -ден алынған деп есептеледі. Лагашта ол Энлильмен оның әйелі және Нингирсудың анасы ретінде байланысты болды (Нинуртамен теңестірілген). Ол «Анзу» және басқа да мифтерде Бэлет-или/Мами ретінде Нинуртаның анасы. Кейбір шумерлік дереккөздер оны Энлильдің әйелі де, қарындасы да деп атайды, бұл Энлильдің жұбайы болған ертеректегі дәстүрлерді түзетуі мүмкін, себебі кейінірек Нинлил құдайы оның әйелі ретінде қарастырылды. Бұл өзгеріс болғаннан кейін Нинхурсаг Энлильдің үлкен әпкесі болып қайта тағайындалды. Энки «Энки мен Нинхурсаг» мифінде Нинхурсагтың жұбайы ретінде бейнеленген, онда осы аттас әйел Энкидің әдеттегі әйелі Дамгальнунамен бірдей құдай ретінде қарастырылады. Алайда Дина Кац бұл құдайлар әдетте бөлек болғанын атап көрсетеді. «Энки мен Нимма» мифінде Энки Нимманы өзінің қарындасы деп атайды.
Қатысушылар
Ан = Анум құдайлар тізімінде Дингирмаға Экигара есімді суккал ("құдайлық уәзір") тағайындалды. Оның басты хабаршысы – Урумаш құдайы болды, және оның сүйемелдеуші тобында тағы төрт құдай болды. Сапарнуна Кеш, Енгал ДУ.ДУ-дың хабаршысы болды. ДУ мен Нимгир Кура – жер асты әлемінің хабаршылары, ал Лугалигипириг – Адабтың хабаршысы болды. Саĝšutašubšuba, КА.НИ šu KID.ДУ.ДУ, Адгиги, Гудуб, Экурабса және Нин Аруру (Арурумен шатастырмау керек) оның гуд балаĝ ("сақтық аспаптары") деп белгіленді. Сонымен қатар, Шулпаедара, Шулпаемаш және Тудуга Адабтағы оның Е маḫ ғибадатханасының "тұрақты құдайлары" ретінде қызмет етті. Нинхурсаг аналық және тууға қатысты аспектілерінде, "Шассурату" деп аталатын жеті кіші құдайлар тобымен де байланысты болды, олар аналық құдайлардың көмекшілері болған ("жатырлар"). Бұл жеті құдай Энки мен Нинмахтың адамзатты саздан жасауға көмектескенде пайда болады, олар Нинима, Шузианна, Ниммада, Ниньшар, Ниммуг, Мумуду және Ниннинна деп аталады.
Синкретизм
Нинхурсаг эламдық Киририша құдайына ұқсас деп саналған, оны да "құдайлардың анасы" деп санаған. Фредерик Грилло оларды бір-біріне тең деп есептейді, бірақ бұл тұжырымын Нинхурсаг пен Энкинің Киририша мен Напириша арасындағы болжамды ұқсастыққа негіздеген. Ежелгі Вавилонның Мари қаласында dNIN логографиялық жазуы. ХУР. САГ. ГА Даганның әйелі Шалаштың атын білдіреді. Хетт деректерінде DINGIR. MAH және dNIN. TU жазулары хетт ана құдайы Ḫannaḫanna-ның атын көрсету үшін қолданылған. Оңтүстік Месопотамияда туған болжамдағы ежелгі Вавилон кезеңінің екі тілді аккад-аморит лексикалық тізімінде DIĜIR. MAḪ (Bēlet ilī) аморит құдайы ʔAṯeratum (a še ra tum) деп теңестірілген, бірақ Эндрю Р. Джордж пен басқалардың пікірінше, бұл контексте бұл ат Аширатты, яғни Угариттен де белгілі құдайды білдіреді, Месопотамия құдайы Ашратумды емес.
Иконография
Нинхурсаг көбінесе таудың үстінде немесе жанында отырған күйінде бейнеленеді, оның шашы кейде омега пішіндес, ал кейде мүйізді бас киім мен қабатты белдемше киген болады. Саргонға дейінгі Гирсудан табылған тікбұрышты тақтада "қабықша тәрізді" таулардың үстінде отырған құдай Нинхурсаг екені анықталды. Бұл жерде ол мүйізсіз, жазық тәж киіп, шашы омега пішіндес. Тағы бір бейнеде ол таулардың үстінде отыр, ал оның мүйізді тәжінде де тау бар. Бұл жерде ол қабатты шапан киген. Ол өзінің ұлы Нинуртаның артында тұрған әйел тұлғасы ретінде «Қарғалардың стеласы» фрагментінде танылды. Оның тағы бір символы – еркек және әйел бұғы. Маридегі тақтаның зерттелуі оның бейнесі екенін көрсетті. Тас, әлдебір бет пен әйелдің жалаңаш денесін бейнелейтін болса керек. Тақтаның ерекшелігі – «мұрын аймағының» астындағы бөлік, онда жүздің екі жағында өсімдік жеп тұрған он бұғы бар. Мұрынның астында құстар болуы мүмкін бес жануардан тұратын тағы бір топ бар. Сол Мари ғибадатханасынан табылған фризде екі бұғы өзінің ұлы Нинуртаның символы – Игмуд бүркітінің қасында тұр. Бұл бүркітпен бірге тағы да көп суреттер бар (мысалы, төмендегі галереядағы ваза), онда Нинхурсагты бейнелейтін бұғылар, жабайы қойлар немесе газельдер бейнеленген. Джоанна Стукидің сөзіне сәйкес, грек әрпі Омега Ω-ға ұқсайтын оның символы шамамен б.з.д. 3000 жылдан бері суреттерде кездеседі, бірақ көбінесе б.з.д. екінші мыңжылдықтың басынан бастап қолданылған. Ол оның маңыздылығын көрсететін кейбір шекара тастарында (кудурру) жоғарғы қабатта пайда болады. Омега символы Мысырдың сиыр құдайы Хатормен байланысты және стильделген жатырды бейнелеуі мүмкін. Джоан Гудник Вестенхольц пен Джулия М. Ашер Грев бұл символды жатыр пішіні емес, әйел шашының схемалық бейнесі ретінде қарастыру керек деп санайды. Олар оны Нинхурсаг емес, Наньямен байланыстыруды ұсынады.
Энки мен Нинхурсаг
Енки мен Нинхурсагтың екі толық көшірмесі табылды. Бірін - Ниппурдан, онда толық мәтін бар (бірақ тақташадағы кейбір үзінділер сынған), ал екіншісі - Урдан, Энкидің діни қызметкерінің үйінен табылған, онда мәтіннің жартысы жоқ. Екінші таблеткада жолдар аз, сондықтан ол қысқартылған нұсқа деп саналады. Сондай-ақ, Ниппур нұсқасындағы оқиғалардан өзгеше инцесттік жұптасуларды қамтитын үзінді бар. Энки мен Нинхурсагта әйел тәңір Дилмун қаласына су жетпегеніне шағымданады. Нәтижесінде Энки жерді байытады, ал Дилмун гүлденген ылғалды жерге айналады. Содан кейін ол мен Нинхурсаг бірге ұйықтап, қызын Нинсар алады. (ЕTCSL аудармасында Нинисиг деп аталады, Креймердің Нинму). Нинсар тез жетіледі, Энки оны жағалауда жүріп жүргенін байқайды және онымен ұйықтап, тағы бір қызы Нинкура туады. Енки оны көріп, онымен де ұйықтап, нәтижесінде Утту пайда болады. (Алматы нұсқаларда Нинкура, Нинима, содан кейін Утту. Енки Уттумен жыныстық қатынасқа түскеннен кейін, Нинхурсаг оның құрсағынан сперманы алып тастап, оны жерге отырғызады, нәтижесінде сегіз өсімдік өседі. Осы әрекеті үшін Нинхурсаг Энкиді "өмір беретін көзі" арқылы қарғайды. Енки ауыр науқасқа шалдыққаннан кейін, түлкі Энлильге оны емдейтін Нинхурсагты алып келуге ұсыныс жасайды, ал ол үшін Энлиль қаласына түлкі үшін екі қайың ағашын отырғызуға және жаратылысқа атақ беруге уәде береді. Түлкі Нинхурсагты қайтарып алады, содан кейін ол Энкиді емдейді, оның ауру дене бөліктерімен сегіз кіші құдай туып шығады. Бұл аңызды Жаратылыс кітабындағы аңызмен салыстыру жиі кездеседі. Сэмюэл Крамер мен У. Ф. Олбрайттың айтуынша, Енкидің сегіз өсімдікті жеуі мен оның іс-әрекетінен кейінгі зардаптарды Адам мен Хауаның білімнің жемісін жеуіне салыстыруға болады.
Энки мен Нимма
Бұл аңыздың мәтіні түрлі жерлерден табылған тақташаларда сақталған. Аударманың негізгі екі көзі ежелгі Вавилон дәуіріне жатады және Ниппур қаласынан алынған. Осы кезеңге тиесілі үшінші тақташада да аңыздың орталық бөлігінен үзінді кездеседі. Ассурбанипал кітапханасында сумер және аккад тілдеріндегі екі тілді нұсқасы бар, сондай-ақ Орта Ассирия дәуірінен сақталған, өте фрагментті тақташа да бар. Бұл тақташада аңыз кездеседі, бірақ оның жаратылыс бөлігі екі тілді нұсқадан өзгеше. «Энки мен Нинма» повесті екі бөлек құрамды бөлікке бөлуге болады: біріншісі – адамзаттың дүниеге келуі, ал екіншісі – осы екі жұбайдың арасындағы бәсеке. Мәтіннің бірінші жартысында Энкидің Намманың, яғни анасының бұйрығымен алғашқы адамдарды жаратқаны айтылады. Ол Нинмадан және оның жеті қызметшісінен – туу құдайларынан ерлер мен әйелдердің денесін жасауға көмек алады. Адамдар жасалғаннан кейін, топ той ұйымдастырады, онда Энки мен Нинма сыра ішеді, ал басқа құдайлар Энкидің құдіретін мақтайды. Екінші жартысында Нинма аурулары мен кемістіктері бар жеті адамды жасайды, ал Энки оларға қоғамда орын табады. Содан кейін Энки Нинманың оларға орын таба алмайтындай зардап шеккен бір адамды жасайды, нәтижесінде ол бәсекеде жеңіледі. Ол Энкидің өзін үйінен қуғандығына шағымданады. Мәтіннің соңы толық түсініксіз (тақташаның зақымдануына байланысты), бірақ Энки Нинманы жұбатқан және ол жасаған адамға орын іздеген болуы мүмкін.
Басқалар
Нинхурсаг "Құрыш жасаушы" мәтінінде кездеседі, онда ол "құдайлардың анасы" деп аталады. Андзу жыршысында Нинхурсаг Белет-или немесе Мами деген атпен ұлы Нинуртаны қолдайды және оған "Барлық құдайлардың бикесі" деген лақап беріледі. Оның ұлы Нинуртаның ерліктері туралы тағы бір мифте, атақты құдай Вавилонның солтүстігіндегі таулы аймақты жаулап алып, оның тасты патшаларының денелерін үлкен обаға үймелейді. Содан кейін ол бұл тауды анасына, бір кезде Нимма болған, енді обаның құрметіне Нинхурсаг деп аталған анасына арнайды. Дамкина – Энума Элиштегі Мардуктың анасы.
Дін
Теориялар бойынша, бұрынғы заманда Нинхурсаг ең жоғары дәрежедегі әйел құдайы болған, бірақ кейіннен ол Нинлилмен ығыстырылып, Ежелгі Вавилон кезеңінен бұрын басқа босану құдайларымен біріктірілген. Нинхурсага ретінде оның Ниппурда (Ур III дәуірі) және Мариде ғибадатханалары болған. Адаб қаласында Диĝирмах атауымен табынылған. Ниммах есімімен оның Адаб, Вавилон және Ĝирсу қалаларында "Э маḫ" немесе "ұлы үй" деп аталатын ғибадатханалары болған. Урдың ерте дәуіріне (Мезопотамия) жататын оның ғибадатханасы сэр Леонард Вулли қала маңындағы әртүрлі қазбалар кезінде қазылып алынған. Ғибадатхананың арналуына сәйкес, оны патша А'аннепада салған: "Ур патшасы А'аннепада, Ур патшасы Месаннепаданың ұлы, әйелі Нинхурсаг үшін мұны салған". Лагаш қаласының ерте дәуірінде Нинхурсагқа, содан кейін Нинмаḫқа арналған ғибадатхана болған. Адайм өзенінің Тигр өзенімен қосылатын жеріне жақын, Харайб Гдайрифеде қазылмаған төбеде есік тіреуіші табылған. Онда былай деп жазылған: "Кис патшасы Манистусу, ХА.КИ-де Нинхурсага құдайының ғибадатханасын салған. Бұл жазуды алып тастаған адамның тұқымын Нинхурсага мен Шамаш құрсын, оның ұрпағы жойылсын".