Кіріспе

Мақта қантты кондитерлік өнім

Мақта қант, сондай-ақ мақта тәттісі (мақта тәттісі) және фея тәттісі деп те аталады, мақтаға ұқсас қанттан жасалған кондитерлік өнім. Оның құрамында көбінесе аз мөлшерде хоштандырғыш немесе тағамдық бояу болады. Ол қантты қыздырып сұйыту және оны өте кішкентай тесіктер арқылы центрифугалық күшпен айналдыру арқылы жасалады, бұл оның тез суынуына және жіңішке жіптерге қайта қатуына себеп болады. Ол көбінесе жәрмеңкелерде, цирктерде, ойын-сауық орындарында және фестивальдерде пластик қапқа, таяқшаға немесе қағаз конусына салып сатылады. Ол бүкіл әлемде сатылады, Ұлыбританияда, Ирландияда, Үндістанда, Жаңа Зеландияда, Шри-Ланкада және Оңтүстік Африкада – мақта тәттісі ретінде, Австралияда – фея тәттісі ретінде, Францияда – "барбе а папа" ("әке сақалы") ретінде, Біріккен Араб Эмираттары мен Сауд Арабиясында – "қыздың шашы" ретінде, Египетте – "қыздың жіптері" ретінде танымал. Осыған ұқсас кондитерлік өнімдерге корей kkul tarae және ирандық pashmak жатады.

Тарих

Бірнеше дерек көздері мақта қанттың шығу тегін 19 ғасырда Еуропада кездесетін, бұралған қанттың бір түрімен байланыстырады. Сол кезде бұралған қант өте қымбатқа соғып, көп еңбек талап ететін болғандықтан, оны кездейсоқ адам сатып ала алмайтын. Басқалары бұралған қанттың алғашқы нұсқалары Италияда 15 ғасырда пайда болғанын айтады. Машинамен тоқылған мақта қантты 1897 жылы тіс дәрігері Уильям Моррисон мен кондитер Джон К. Уортон ойлап тапты. Ол алғаш рет 1904 жылғы Әлемдік көрмеде «Fairy Floss» деген атпен ұсынылып, үлкен сәттілікке ие болды – 68 655 қорабы 25 центтен (қазіргі ақшамен) сатылды. 1905 жылдың 6 қыркүйегінде Массачусетс штатының Линн қаласының тұрғыны Альберт Д. Робинсон электрлік қант пісіретін машинаға патент алды, ол электрондық іске қосу құрылымы мен электрмотормен қоздырылатын айналмалы ыдыстан тұрды және қыздыруды тиімді сақтап тұрды. 1907 жылдың мамырында ол патенттік құқықтарды Нью-Йорктегі General Electric компаниясына берді. Оның патенты бүгінгі күнге дейін мақта қант машинасының негізгі үлгісі болып табылады. 1915 жылы тағам жазушысы Джулия Дэвис Чандлер Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесінде сатылып жатқан «Candy Cotton» туралы айтты. Жаңа Орлеан, Луизиана штатының тіс дәрігері Джозеф Ласко 1921 жылы осыған ұқсас мақта қант машинасы ойлап тапты. Оның патенты тәтті кондитерлік өнімді «мақта қант» деп атады, ол ақырында «fairy floss» деген атауды ығыстырды, бірақ Австралияда бұл атау әлі де қолданылады. 1970 жылдары өнімді автоматты түрде жасап, қаптамалайтын машина құрылды, бұл карнавалдарда, шатырларда және көшпенді өндіріс қажет болатын басқа да іс-шараларда өндірісті жеңілдетті. Tootsie Roll Industries, әлемдегі ең ірі мақта қант өндірушісі, «Fluffy Stuff» деп аталатын, қапталған, жеміс хош иісі бар нұсқасын шығарады. АҚШ-та Ұлттық мақта қант күні жыл сайын 7 желтоқсанда тойланады.

Өндіріс

Мақта қант жасауға арналған әдеттегі машиналар айналмалы басты қамтиды, ол кішкентай "қант қоры" ыдысын қоршап тұрады, оған ұсақ түйіршікті, боялған қант (немесе бөлек қант және тағамдық бояу) құйылады. Бастың шетіндегі қыздырғыштар қантты ерітеді, ол центрифугалдық күшпен кішкентай тесіктер арқылы сығылып шығады. Бұл процеске арнайы дайындалған боялған қант, еру қасиеттерімен және бас пен қыздырылған тесіктерге сәйкес келтірілген кристалдық өлшеммен ұнтақталады; нан пісіруде қолданылатын ұсақ түйіршікті қанттың кристалдары ерімей айналып шығады, ал тас қанттың кристалдары қыздырғышпен тиісті байланысқа түсу үшін тым ірі, бұл мақта қант өндірісін баяулатады. Еріген қант ауада қатып, айналмалы басты толығымен қоршаған үлкен ыдысқа түседі. Біршама уақыт жұмыс істеуге қалдырылса, мақтаға ұқсас өнім үлкен ыдыстың ішкі қабырғаларында жиналады, содан кейін машина операторлары үлкен ыдыстың жиегінде таяқ немесе конус айналдырып, қант талшықтарын таяққа немесе конусқа, немесе пластикалық қаптарға салынатын порцияларға жинап алады. Қант қоры ыдысы бос қалғанда оператор оны шикізатпен қайта толтырады. Өнім ылғалға өте сезімтал, ал ылғалды жаз айларында процесс қиын және жабысқақ болуы мүмкін.

Дәмдеуіш

Конфетті тордың бастапқы материалы әдетте боялған және дәмді болады. Шәкәрден жасалған мақта ақ түсті болады, бірақ бояу немесе түс қосу оның түсін өзгертеді. Бастапқыда мақталы қант тек ақ түсті болған. АҚШ-та мақталы қанттың көптеген түрлі дәмі бар, бірақ екі дәмнің қоспасынан жасалған түстер басым – көк малина және қызғылт ваниль, екеуі де бастапқыда Gold Medal брендімен құрастырылған ("Boo Blue" және "Silly Nilly" аттарымен). Мақталы қант араластырылғанда қызғылт түсті болуы мүмкін. 1949 жылы Gold Medal компаниясы серіппелі негізді ойлап тапқанға дейін мақта жасау машиналарының жұмысы сенімсіз болды. Содан бері олар барлық коммерциялық мақта жасау машиналарын және АҚШ-тағы мақталы қанттың көп бөлігін өндірді. Әдетте, жасалғаннан кейін мақталы қант тек түсімен сатылады. "Көк" дегеннен басқа нақты аты болмағандықтан, көк малинаның ерекше дәмі басқа тағамдарға (шайнама жеміс, балмұздақ, қантты тас, фторлы тіс пастасы) кейде қарыз болады ("мақталы қант дәмімен балмұздақ") – мақталы қанттың ностальгиясын ояту үшін. 1950 жылдары жәрмеңкелерде көк мақта сату Америкада көк малина дәмін қолданудың алғашқы құжатталған мысалы болды. Қызғылт жеміс те ұқсас өзгерістен өтті – нақты брендтік өнімнен бастап, түпнұсқа кондитерлік өнімнен асып түсетін жалпы дәмге дейін, ал "жеміс дәмі" көбінесе "мақталы қант дәмімен" бірге бірдей өнім санаттарында кездеседі.

Машиналар

1978 жылы алғашқы автоматтандырылған машина қант жемісін (сүтқұймақ) жасау үшін қолданылды. Содан бері көптеген түрлері пайда болды, олардың мөлшері үстел үстінен бастап, мерекелер мен ойын-сауық парктеріне арналған үлкен машиналарға дейін жетеді. Қазіргі заманғы коммерциялық машиналарға дейін 7 килограммға дейін қант сыяды, қосымша хош иістендіргіштер сақтауға арналған бөлімдері бар және минутына 3450 айналыммен айналатын ыдыстармен жабдықталған.

Тыйым салынған

2024 жылдың ақпан айында Үндістанның Тамил Наду штаты мен Пудучерри одағы зертханалық сараптама нәтижесінде сынаққа жіберілген үлгілерде қатерлі ісік тудыруы мүмкін Родамин В затының анықталғаннан кейін тыйым салды. Андхра Прадеш штаты конфета үлгілерін тексеруді бастады, ал Делидегі азық-түлік қауіпсіздігі мамандары тыйым салуға ұсыныс жасады. Зерттеулер көрсеткендей, бұл химиялық заттың әсерінен қатерлі ісікке шалдығу қаупі артады, ал Еуропа мен Калифорния оны тағамдық бояу ретінде қолдануды заңсыз деп жариялаған.