Кіріспе
Parks Canada – Канада үкіметінің агенттігі, ол елдің 48 ұлттық паркін, үш ұлттық теңізді қорғау аймағын, 172 ұлттық тарихи нысанын, бір ұлттық қалалық паркін (Руж ұлттық қалалық паркі) және бір ұлттық ескерткішін (Пинго канадалық ескерткіші) басқарады. Parks Canada-ның міндеті – «Канаданың табиғи және мәдени мұрасының ұлттық маңызы бар үлгілерін қорғау және көрсету, сондай-ақ қазіргі және болашақ ұрпақтар үшін олардың экологиялық және естелік тұтастығын қамтамасыз ететін жолдармен халықтың түсінігін, бағалауын және ләззатын арттыру». Агенттік сонымен қатар әлеуетті ұлттық паркі ретінде бөлінген жерлер мен суларды басқарады, оның ішінде 10 ұлттық парк қорығы және бір ұлттық теңізді қорғау аймағы қорығы бар. Ұлттық парктер мен ұлттық теңізді қорғау аймақтарындағы жерлер мен сулардың көп бөлігі осындай мақсаттар үшін бөлінген. Parks Canada өздерінің қорғалатын аумақтары мен мұралық нысандарының көп бөлігін аборигендермен бірлесіп басқарады. Агенттік провинциялық және аумақтық үкіметтермен және басқа да федералды органдармен бірлесіп, Канаданың тарихи орындарының тізімін қолдайды және басқарады. Агенттік сонымен қатар Ұлттық тарихи орындар және ескерткіштер кеңесінің жұмыс органы болып табылады, ол Ұлттық тарихи орындарды, оқиғаларды және тұлғаларды ұсынады. Агенттікке қоршаған орта және климатты өзгерту министрі (2021 жылдан бері Стивен Гильбо) жауапты, ал оны бас атқарушы директор (2019 жылдан бері Рон Холлман) басқарады. Агенттіктің 2020–2021 қаржы жылына арналған бюджеті 1,3 миллиард доллар болды және 2021 жылдың наурызында 4666 мемлекеттік қызметкер жұмыс істеді.
Parks Canada , is the agency of the Government of Canada which manages the country's 48 National Parks, three National Marine Conservation Areas, 172 National Historic Sites, one National Urban Park (Rouge National Urban Park), and one National Landmark (Pingo Canadian Landmark). Parks Canada is mandated to "protect and present nationally significant examples of Canada's natural and cultural heritage, and foster public understanding, appreciation, and enjoyment in ways that ensure their ecological and commemorative integrity for present and future generations". The agency also administers lands and waters set aside as potential national parklands, including 10 National Park Reserves and one National Marine Conservation Area Reserve. More than of lands and waters in national parks and national marine conservation areas has been set aside for such purposes. Parks Canada cooperatively manages a large majority of their protected areas and heritage sites with Indigenous partners. The Canadian Register of Historic Places is supported and managed by the agency, in collaboration with provincial and territorial governments and other federal bodies. The agency is also the working arm of the national Historic Sites and Monuments Board, which recommends National Historic Sites, Events, and Persons. The minister of environment and climate change (Steven Guilbeault since 2021) is responsible for the agency, and it is managed by its chief executive officer (Ron Hallman since 2019). The agency's budget was $1.3 billion in the 2020–2021 fiscal year and it employed 4,666 public servants in March 2021.
Тарих
Parks Canada 1911 жылғы 19 мамырда Ішкі істер министрлігінің құрамындағы Доминион парктері бөлімшесі ретінде құрылды, бұл әлемдегі алғашқы ұлттық парктер қызметі болды. Құрылғаннан бері оның атауы бірнеше рет өзгерді: Доминион парктері бөлімшесі, Ұлттық парктер бөлімшесі, Parks Canada, Environment Canada – Parks Branch және Canadian Parks Service деп белгілі болды, содан кейін 1998 жылы Parks Canada атауына қайта оралды. Қызметтің қызметі Канаданың ұлттық парктері туралы заңы және Parks Canada агенттігі туралы заңы сияқты заңнамалармен реттеледі, ол 1998 жылы агенттіктің қазіргі заңды тіркелуін белгіледі.
Қоғамдық қауіпсіздік және құқық қорғау
Парктердің күзетшілері ұлттық парктерде, ұлттық тарихи орындарда және ұлттық теңіз сақтау аймақтарында патрульдеу жүргізу арқылы табиғи және мәдени ресурстарды қорғайды. Олар қызметкерлердің, келушілердің және тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, сондай-ақ қоғамдық тәртіпті сақтауға, ресурстарды қорғауға, келушілердің демалуына және әкімшілік талаптарды орындауға бағытталған стратегиялық құқық қорғау шараларын жүзеге асырады. Олар Канаданың Ұлттық парктер туралы заңының 18-бабына сәйкес парк күзетшілері ретінде тағайындалады және Қылмыстық кодексте белгіленгендей, бейбітшілік сақшылары болып табылады. Олар оттық қарумен және қауіпсіздік шараларымен жабдықталған. Министр сондай-ақ, белгіленген парктерде заңды сақтау мақсатында Заңның 19-бабына сәйкес провинциялық және жергілікті құқық қорғау органдарын тағайындай алады. Бұл лауазым иелері тек осы Заңға қатысты бейбітшілік сақшыларының өкілеттіктеріне ие. 2012 жылдың мамырында Парк күзетшілеріне Қоршаған ортаны қорғау министрлігі басқаратын кейбір жануарлар туралы заңдарды орындау үшін қосымша өкілеттік берілуі мүмкін екені хабарланды. Егер бұл өкілеттіктер бекітілсе, ол тек қана көшіп жүретін құстардың қорықтарына жақын орналасқан парктердегі күзетшілерге қатысты болады. Бұл өзгерістің мақсаты – экологиялық құқық бұзушылықтарға, әсіресе Қоршаған ортаны қорғау министрлігінің тұрақты өкілдігі жоқ солтүстік аймақтарда, жылдам әрі төмен құнмен жауап беруге мүмкіндік беру, сондай-ақ Қоршаған ортаны қорғау министрлігі алыс кеңседен келуіне қарағанда, жақын жердегі парк күзетшісі оның атынан әрекет етуіне жағдай жасау.
Экологиялық тұтастықты бақылау
2000 жылғы Экологиялық тұтастық жөніндегі топтың баяндамасында айтылғандай, "табиғатты зақымсызданбай сақтау идеясы 1930 жылдан бері ұлттық саябақтардың заңдық міндеттерінің бір бөлігі болып табылады". "Экологиялық тұтастық" термині 1988 жылғы Ұлттық саябақтар туралы заңға енгізілген түзетулерде пайда болды, бірақ 1979 жылдан бері саябақ саясатында қолданылып келген. Экологиялық тұтастық жөніндегі топтың баяндамасында мынадай анықтама ұсынылған: "Экожүйе өзінің табиғи аймағына тән болып есептелгенде тұтастығын сақтайды, оның ішінде жергілікті түрлер мен биологиялық қауымдастықтардың құрамы мен мөлшері, өзгеріс жылдамдығы және қолдау процестері кіреді". Экологиялық тұтастықтың анықтамасы төңірегінде көптеген пікірталастар бар. Терминнің қалыптасуынан көрініп тұрғандай, экологиялық тұтастық симбиоз, тұрақтылық және жүйелі басқару тәсілдерімен тығыз байланысты. Академиялық ортада да осы терминнің анықтамасына қатысты пікірлер қақтығып жатыр. Мысалы, "[экологиялық тұтастық] жоғары тілдік икемділікке ие және оны заңмен даулау қажет болған жағдайда, оған нақты және анық анықтамалар жоқ". Терминнің өзгешелігіне қарамастан, ортақ элементтер бар: "Көптеген анықтамаларда ортақ элементтер кездеседі: табиғилық, толықтық, уақыт бойынша сабақтастық". Канаданың Ұлттық саябақтар туралы заңының ең соңғы редакциясына сәйкес, Parks Canada барлық ұлттық саябақтардың экологиялық тұтастығы үшін жауапты. 8-баптың 2-тармағында былай делінген: "Табиғи ресурстар мен табиғи процестерді қорғау арқылы экологиялық тұтастықты сақтау немесе қалпына келтіру, саябақты басқарудың барлық аспектілерін қарастырғанда Министрдің бірінші кезектегі міндеті болып табылады" (Канаданың Ұлттық саябақтар туралы заңы, 2000). Бұл заң Parks Canada агенттігіне ғылыми негізделген қорғау және мониторинг бағдарламасын іске асыруға қосымша міндеттер жүктеді. 2000 жылы Экологиялық тұтастық жөніндегі топтың баяндамасы жарияланғаннан кейін, Parks Canada агенттігі 2008 жылы "Бірінші басымдықтан кейін Агенттіктің үлгерімі туралы мәртебе" атты құжатты жариялады. Маңызды жетістіктердің бірі – ұлттық саябақтардың экологиялық тұтастығының жай-күйі туралы бес жылда бір рет есеп беруді талап ету. Парктің жай-күйі туралы бұл есеп Parks Canada агенттігінің басқару құрылымында есеп беруді қамтамасыз ету мақсатында жасалды. Автордың сөзімен айтқанда, "Парктің жай-күйі туралы есеп – бұл далалық бөлімшелердің басшыларының Агенттіктің корпоративтік жоспарының орындалуына қатысты экологиялық тұтастықты сақтау және жақсарту жөніндегі үміттерді атқарушы директорға есеп беру механизмі". Бұл реформадан басқа, Parks Canada 2008 жылы Агенттіктің басқаруды жоспарлау жөніндегі нұсқаулығын жаңартып, жаңа интеграцияланған тәсілді барлық ұлттық саябақтарға қолдануды қамтамасыз етті. Осы өзгерістердің нәтижесінде Parks Canada 2008 жылдан бастап экологиялық тұтастықты мониторингтеуді ресми түрде бастады, бұл жұмыс қазірге дейін жалғасуда. Бұл түзетулер Канаданың Бас аудиторы кеңсесінің Қоршаған орта және тұрақты даму жөніндегі комиссарының 2005 жылғы есебіндегі ескертулермен үйлеседі. Мысалы, "Әр ұлттық саябақтың 6-8 экологиялық тұтастық көрсеткіші Канаданың ұлттық саябақтарының денсаулығын өлшеуге арналған, бұл көрсеткіштің жағдайы мен дамуы (жақсару, тұрақты немесе төмендеу) туралы ақпарат беру арқылы жүзеге асырылады". Бұл экологиялық тұтастықты мониторингтеу бағдарламасы саябақтың экологиялық тұтастығының жай-күйін "жақсы, қанағаттанарлық, нашар" сөздерімен сипаттайды. Parks Canada агенттігінің экологиялық тұтастықты мониторингтеу бағдарламасы үш құжатқа негізделген: Канаданың ұлттық саябақтарындағы экологиялық тұтастықты мониторингтеу және есеп беру. I том: Басшылық қағидалар (2005) және жинақ құжаты, 2-том: ЭИ мониторингін құруға арналған саябақ деңгейіндегі нұсқаулық (2007), Канаданың ұлттық саябақтарындағы экологиялық тұтастықты мониторингтеуге арналған біріктірілген нұсқаулар (2011). Экологиялық тұтастықты мониторингтеу жөніндегі нұсқаулардың ең соңғы нұсқасы, Канаданың ұлттық саябақтарындағы экологиялық тұтастықты мониторингтеуге арналған біріктірілген нұсқаулар (2011), айтарлықтай берік және ғылыми негізделген. Көрінетін жақсартулардың бірі – көрсеткіштің нашарлауын, тұрақтылығын немесе жақсаруын көрсетуге арналған трендтік айнымалыны енгізу. Сонымен қатар, көрсеткіштің жай-күйін анықтау үшін сандық шектерді енгізу дәлірек нәтижелерге мүмкіндік береді. Соңында, "ЭИ көрсеткіші үшін айсберг моделін" енгізу көбірек нәтижелерді қамтитын жүйелі тәсілді ұсынады. Parks Canada агенттігінің соңғы басылымдарының бірі – Канаданың экологиялық тұрақтылық көрсеткіштері: Ұлттық саябақтардың экологиялық тұтастығы (2018) – Parks Canada агенттігінің соңғы күш-жігерінің қаншалықты тиімді болғанын көрсетеді. Көбірек ғылыми негізделген әдістеме дәлірек нәтижелерге және, әрине, жақсы басқаруға мүмкіндік береді. Бұл құжаттағы және барлық нәтижелерде Канаданың 42 ұлттық саябағындағы 118 эко жүйелерді бағалаудың нәтижелері негізделген. Parks Canada агенттігі салынған саябақтардың 68 пайызының жағдайы жақсы, 20 пайызы қанағаттанарлық, 17 пайызы нашар екенін мәлімдейді. Сонымен қатар, салынған 118 эко жүйенің 69 пайызы тұрақты, 19,5 пайызы жақсарып жатыр және 12 пайызы төмендеп бара жатыр, делінген "Канаданың экологиялық тұрақтылық көрсеткіштері: Ұлттық саябақтардың экологиялық тұтастығы" (2018) құжатында. Бұл айтарлықтай жақсару, өйткені 2000 жылы саябақтардың 54 пайызы экологиялық стрестің ауыр түрлеріне ұшыраған. 2018 жылы нашар жағдайдағы 12 эко жүйе, 20 ЭИ көрсеткіші төмендеп барады, әсіресе орман және тұщы су орталары. Жалпы алғанда, бұл жақсару Parks Canada агенттігінің экологиялық тұтастықты мониторингтеу бағдарламасының мүмкіндіктеріне куәлік етеді.
Парка (маскот)
Парк Канаданың талисманы – Парка, аналық бобр. Оның басты рөлде ойнаған анимациялық қысқа фильмдер ұйымның веб-сайтында жарияланған, сондай-ақ телеарналарда аралық ретінде көрсетілген.