Кіріспе
Әскери тікұшақтар отбасы
{|Infobox aircraft type
| type = Көп мақсатты әскери тікұшақ
| national origin = Ұлыбритания
| manufacturer = Westland Helicopters AgustaWestland
| designer =
| first flight = 21 наурыз 1971
| introduced = 1978
| retired = 2017 (Royal Navy), 2018 (British Army), 2020 (French Navy)
| status = Қызметте
| primary user = Британдық әскері (тарихи)
| more users = Корольдік әскери-теңіз флоты (тарихи) Неміс әскери-теңіз флоты. Толық тізім операторлар бөлімінде.
| produced =
| number built = 450 (2009 жылғы мәлімет бойынша) 1986 жылы ерекше модификацияланған Lynx тікұшағы Fédération Aéronautique Internationale ұйымының тікұшақтар арасындағы ресми әуе жылдамдығы бойынша рекордын жаңартты (күрделі тікұшақтар ескерілмейді), және ол 2022 жылдың қаңтарына дейін бұзылмады. Lynx тікұшағының бірнеше құрлық және теңіздік түрлері, сондай-ақ ірі туындылары жасалды. Westland 30 азаматтық қолданысқа арналған тікұшақ ретінде шығарылды; ол коммерциялық сәттілікке жете алмады және 1980 жылдары одан аз ғана саны салынды. XXI ғасырда Lynx тікұшағының жаңартылған нұсқасы көп мақсатты жауынгерлік тікұшақ ретінде жасалды, ол AgustaWestland AW159 Wildcat деп аталды; Wildcat қазіргі Lynx тікұшақтарын алмастыруға арналған.
| type = Multi purpose military helicopter
| national origin = United Kingdom
| manufacturer = Westland Helicopters AgustaWestland
| designer =
| first flight = 21 March 1971
| introduced = 1978
| retired = 2017 (Royal Navy), 2018 (British Army), 2020 (French Navy),
| status = In service
| primary user = British Army (historical)
| more users = Royal Navy (historical) German Navy See Operators for others
| produced =
| number built = 450 (as of 2009) In 1986, a specially modified Lynx set the current Fédération Aéronautique Internationale's official airspeed record for helicopters (category excludes compound helicopters) at , which remains unbroken as of January 2022. Several land and naval variants of the Lynx have been produced along with some major derivatives. The Westland 30 was produced as a civil utility helicopter; it was not a commercial success and only a small number were built during the 1980s. In the 21st century, a modernised variant of the Lynx was designed as a multi role combat helicopter, designated as the AgustaWestland AW159 Wildcat; the Wildcat is intended to replace existing Lynx helicopters.
Шығу тегі
Бастапқы дизайн, сол кезде Westland WG.13 деп аталған, 1960 жылдардың ортасында Westland Scout және Wasp тікұшақтарын алмастыру және UH-1 Iroquois-қа қарағанда жетілдірілген балама ретінде жұмыс істеді. Жобаны Bristol Siddeley BS.360 турбошақты қозғалтқыштарымен жабдықтау жоспарланған. 1967 жылдың ақпанында қол қойылған ағылшын-француз тікұшақ келісіміне сәйкес, француздық Sud Aviation (кейін Aérospatiale) компаниясы өндіріс жұмысының 30 пайызын орындады, ал қалғанын Westland атқаруға міндеттенді. Бұл келісім бойынша Ұлыбритания француздық Aérospatiale Gazelle және Puma тікұшақтарын өз қарулы күштері үшін сатып алды. 1969 жылдың қазан айында француз әскері Lynx-ке деген қажеттілігін жойды, сондықтан қаруланған нұсқасының әзірлемесі ерте кезеңде тоқтатылды. Lynx прототипінің алғашқы ұшуы 1971 жылдың 21 наурызында өтті. 1972 жылы Lynx тікұшағы 15 және 25 км қашықтықтағы әлемдік жылдамдық рекордын жаңартты және көп ұзамай 100 км жабық трассадағы жаңа рекордты орнатты; екі рекордты да Westland компаниясының бас сынақ ұшқышының орынбасары (кейін бас сынақ ұшқышы) L. Roy Moxam OBE жасады. 1986 жылы G LYNX тіркелген бұрынғы компанияның демонстрациялық Lynx тікұшағы Gem 60 қозғалтқыштарымен және британдық тәжірибелік ротор бағдарламасының (BERP) роторлық қанаттарымен жабдықталды. 1986 жылдың 11 тамызында Trevor Egginton басқарған тікұшақ 15 және 25 км қашықтықтағы тікұшақтар арасындағы абсолютті жылдамдық рекордын орнатты; ол FAI тіркелген ресми рекорд болып табылады және осы күнгейін сақталып келеді. Осы жылдамдықпен оның көтеру-созғыш қатынасы 2-ге тең болды, ал BERP қанаттарының ұштары Mach 0.97 жылдамдыққа жетті. Британ әскері Lynx AH.1 (Армиялық тікұшақ, 1-үлгі) таңбасымен 100-ден астам Lynx тікұшақтарын тапсырыс берді, олар көлік, қарулы сүйемелдеу, танкке қарсы күрес (сегіз TOW зымыранымен), барлау және эвакуациялау сияқты бірнеше міндеттерді орындауға арналған. Gem 41 1 немесе Gem 42 қозғалтқыштарымен және жетілдірілген беріліс қорабымен жабдықталған Lynx AH.1 жетілдірілген нұсқасы Lynx AH.5 деп аталды; бағалау мақсатында одан тек бес данасы ғана жасалды. AH.5 Lynx AH.7 нұсқасына әкелді, ол Westland 30 тікұшағынан алынған жаңа құйрық роторымен, нығайтылған фюзеляжбен, жақсартылған авионикамен және қорғаныс құралдарымен жабдықталды. Lynx тікұшағының алғашқы теңіздік нұсқасы, британ қызметінде Lynx HAS.2 немесе француз қызметінде Lynx Mk.2(FN) деп аталды, Lynx AH.1-ден үш дөңгелекті шассимен, палубадағы тежеу жүйесімен, бүктелетін бас роторының қанаттарымен, авариялық флотациялық жүйемен және мұрынға орнатылған радармен ерекшеленді. Корольдік теңіз күштері үшін жасалған Lynx HAS.3 тікұшағы Gem 42 1 Mark 204 қозғалтқыштарымен, жетілдірілген беріліс қорабымен, жаңа флотациялық жүйемен және Orange Crop ESM жүйесімен жабдықталды. Lynx HAS.3 қызмет кезеңінде әртүрлі жаңартулар алды. Француз Lynx тікұшағына жасалған ұқсас жаңарту Lynx Mk.4(FN) деп аталды.
Лицензияланған өндіріс, Супер Линкс және Battlefield Lynx
1974 жылдың қыркүйегінде британдық және египеттік үкіметтер жаңа египеттік тікұшақ өндірушісін құру бойынша келіссөздер бастады. Осы келіссөздердің нәтижесінде 1970 жылдары «Араб-Британдық Тікұшақ Компаниясы» (ABHCO) құрылды; осы жаңа ұйыммен бірге «Lynx AH.1» тікұшағын Хелван қаласында лицензия бойынша өндіру туралы алғашқы келісім жасалды. «Rolls Royce» компаниясымен «Lynx» тікұшағының «Gem» қозғалтқыштарын Хелван зауытында лицензия бойынша өндіру туралы жеке келісімге қол қойылды. 1984 жылы жарияланған «Lynx 3» – ұзартылған фюзеляжы, жаңаша құрылымдалған құйрық бөлігі, «Gem 60 3/1» қозғалтқыштары, дөңгелекті үш дөңгелекті шассисі, «BERP» роторлық қанаттары және отын сыйымдылығының арттырылуымен жаңартылған модель болды. Әскер мен Әскери-теңіз күштеріне арналған нұсқалары ұсынылды.
1990 жылдардың басында «Westland» компаниясы «Naval Lynx 3» дизайнынан алынған бірқатар технологияларды, азырақ радикалды «Super Lynx» моделіне енгізді. Ол «BERP» роторлық қанаттарымен, «Westland 30» туынды құйрық роторымен, «Gem 42» қозғалтқыштарымен, мұрын астындағы 360 градусқа айналатын жаңа радармен және қосымша мұрынға орнатылатын электрооптикалық сенсорлық мұнарамен жабдықталды. Корольдік Әскери-теңіз күштерінің «Super Lynx» стандартына жаңартылған «Lynx HAS.3» тікұшақтары қызметте «Lynx HMA.8» деп белгіленді, ал бірнеше экспорттық тапсырыс берушілер жаңа немесе жаңартылған «Super Lynx» тікұшақтарын тапсырыс берді. 1990 жылдардан бастап «Westland» компаниясы «LHTEC CTS800» қозғалтқыштарымен жабдықталған «Super Lynx 200» және «AgustaWestland EH101» тікұшағынан алынған жаңа кабинасы мен авиациялық құралдары бар «Super Lynx 300» модельдерін ұсына бастады. Бұл екі модель де бірнеше экспорттық сатуға қол жеткізді. 2002 жылы «Flight International» журналы «Lynx» тікұшағының 40-тан астам түрі әртүрлі пайдаланушылардың қызметінде екенін, ал әртүрлі клиенттер үшін 400-ге жуық тікұшақ құрастырылғанын хабарлады.
Болашақ итбалық/Жабайы итбалық
Британдық армия мен Корольдік теңіз күштерінің Lynx эскадрильялары жаңа, ортақ, жетілдірілген Lynx нұсқасына алмастырылатын болды, ол Super Lynx 300 негізінде жасалған, жаңа құйрық бөлігі, шасси, пилот кабинасы, авиациялық жабдықтары мен сенсорлары бар. Бастапқыда "Future Lynx" деп аталған, кейін "Lynx Wildcat" деп өзгертілген бұл модель қазір AW159 Wildcat деп қайта аталды. Wildcat дизайнының бастауы мен негізі Lynx болғанымен, ол мазмұны жағынан айтарлықтай өзгеше. Оның компоненттерінің бар болғаны 5% ғана, соның ішінде негізгі роторлық беріліс қорабының кейбір бөліктері мен жанармай жүйесі бұрынғы Lynx нұсқаларымен салыстыруға жарамды болып қалады.
Дизайн
Lynx – көп мақсатты екі қозғалтқышты ұрыс тікұшағы, оның мамандандырылған түрлері теңіз және құрлықтағы соғыс үшін әзірленген. Алғашқы және кейінгі ұшақтардың ерекшелігі – шасси: Lynx-тің алғашқы армиялық нұсқалары тіреуіштермен жабдықталған, ал теңіз және кейінгі үлгілер дөңгелектермен жабдықталған, бұл соғыс кемесінің палубасында оңай басқару үшін қажет, бұл бірнеше жыл бұрын MBB BO105 үлгісінде жасалған. Инновациялық қанат құрылымы композиттік материалдан жасалған бал аралы құрылымнан тұрады. Кемеде сақтау үшін ротор қанаттары мен құйрығын бүктеуге болады. Лаг демпферлері орнатылған, бірақ олар ұшу кезінде қажет емес (моноблок ротордың беріктігіне байланысты). Роторда дірілді жұтатын жүйе де бар. Басты ротордың тиімділігі, сондай-ақ Lynx-тің жалпы ең жоғары жылдамдығы BERP роторлық қанат технологиясын қабылдау арқылы айтарлықтай жақсартылды. 1990 жылдары, осы үлгінің ыстық және биік өнімділігі кейінгі Super Lynx 200 сериясында едәуір арттырылды, сол кезде үлгінің Gem қозғалтқыштары жаңа LHTEC T800 турбошақты қозғалтқышымен алмастырылды, сонымен қатар FADEC жүйесімен жабдықталды. FADEC басқаруы газды немесе жылдамдықты қолмен таңдау қосқыштарының қажеттілігін жойды, бұл ұшуды басқаруды одан әрі жеңілдетті. Кейінгі ұшақтарда автоматты тұрақтандыру жабдығы бар; кейбір Lynx-терде автоматты тоқтау сияқты функциялар орнатылған. Lynx-те әртүрлі миссиялық тапсырмаларды орындау үшін әртүрлі авиациялық және борттық жүйелер біріктірілген. Бірнеше операторлар Lynx-ті BAE Systems-тің Seaspray қадағалау радарынмен жабдықтады, бұл теңізде іздеу, іздеу-құтқару және басқа миссиялық тапсырмаларда қолданылатын жер бетінде іздеу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Британдық армиялық үлгілері автоматты үш осімен тұрақтандыруды орындай алатын Marconi Elliot автоматты ұшуды басқару жүйесімен жабдықталған. Орнатылған сенсорлар мен авиацияның көп бөлігі әдетте ұшақтың авиациялық басқару жүйесіне (AMS) біріктіріледі, одан оларды кез келген ұшқыш басқара алады. Lynx-ті AgustaWestland Apache-ге қарағанда қызмет көрсету және күтіп ұстау әлдеқайда оңай. Flight International мәліметінше, Lynx-тің танкке қарсы мүмкіндіктері Apache шабуылдық тікұшағымен салыстырғанда жақсы. Басқа конфигурацияда ұшақ әуедегі басқару пунктінің рөлінде пайдаланылған кезде кабина аймағында радио жабдықтары орналастырылады; кабинаны ұзақ қашықтыққа арналған миссиялар мен паромдық сапарлар үшін қосымша отын бактерілерін орналастыру үшін де пайдалануға болады. Lynx әртүрлі миссия түрлерін орындай алады, соның ішінде су асты және су үсті соғысы, кемелерді қайта толықтыру, іздеу-құтқару, әуеде барлау, қарулы шабуыл, зардап шеккендерді эвакуациялау және әскерлерді тасымалдау. AgustaWestland мәліметінше, Lynx-ті бір миссия түрінен екіншісіне 40 минут ішінде ауыстыруға болады. Типикалық жауынгерлік жабдыққа шатырға орнатылған тұрақтандырылған сенсорлар, борттағы қарсы шаралар және есіктік мылтықтар кіреді. Танкке қарсы рөлде қолданылғанда Lynx әдетте BGM 71 TOW зымырандарымен қаруланған; теңізге қарсы рөлде Sea Skua сияқты зымырандар қолданылған. AGM 114 Hellfire-ді жабдықтау бойынша зерттеулер жүргізілді, егер операторлар қажеттілік сезінсе, ауадан ауаға қарсы зымырандар да қабылдануы мүмкін. Қару-жарақтарды ұшақтағы сақтау жүйесі арқылы басқаруға және бақылауға болады. ұшуды басқару актuatorлары және шасси. Super Lynx 300-де шыны пилот кабинасы қабылданды, онда толық интеграцияланған ұшу және миссиялық дисплей жүйелері, бас дисплейі және екі басқару құралдары бар түрлі интеграцияланған дисплей блоктары бар. AgustaWestland жаңа пилот кабинасы ұшақ экипажының жұмыс жүктемесін азайтады және ұшақтың тиімділігін арттырады деп мәлімдеді. Lynx HAS.3 және HMA.8 түрлері су асты кемелеріне қарсы және теңіз шабуыл тікұшақтары ретінде Sting Ray торпедаларымен, Sea Skua кемеге қарсы зымырандарымен және тереңдік бомбаларымен қаруланған. Әскери-теңіз Lynx теңіздегі патрульдік операцияларда, соның ішінде есірткіге қарсы миссиялар сияқты әскери емес операцияларда маңызды рөл атқарды. Lynx HAS.2 ASW түрі 1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде жауынгерлік операцияларға қатысты. Lynx және Westland Sea King тікұшақтары Фолкленд аралдарынан британдық жұмыс күшін қорғау үшін су асты кемелеріне қарсы үздіксіз патрульдер жасау үшін біріктірілді. 3 мамырда Lynx Sea Skua зымыранының алғашқы ұрыс атысын жүргізді, Аргентинаның Альферес Собрал қарауыл қайығына атып, кемеге елеулі зақым келтірді. Бұл - теңіз бетінен ұшып өтетін зымыранды алғаш рет қолдану болды. Бірде-бір тікұшақ соғыста түсірілмесе де, үш тікұшақ Аргентина ұшақтарынан шабуылға ұшыраған кемелерде жоғалды, олар , және SS Atlantic Conveyor болды. 14 мамыр 1989 жылы, осы үлгінің екінші қайғылы апатта, Lynx HAS3GM XZ244, -ке тиесілі, Кенияның Момбаса қаласына ұшу жолында аэродромға демалысқа шығу үшін құлап кетті. Ұшу кезінде ашылған есік бөлініп, құйрық роторымен соқтығысты, нәтижесінде тікұшақ екіге бөлініп, борттағы тоғыз адамның барлығы қаза тапты. Осыдан кейін есіктерді модификациялау және ұшу кезінде есіктерді ашуға шектеулер енгізілді. 2004 жылға дейін бұл Lynx-тің ең қауіпті апаты болып қала берді. Теңіз Lynx тікұшақтары Саддам Хусейннің Ирағына қарсы коалицияға Британияның үлесі болды. Бубиян шайқасы, соғыстың ең ірі теңіз шайқасы кезінде Lynx және оның Sea Skua зымырандары шешуші рөл атқарды, Ирактың әртүрлі теңіз кемелерімен жеке шайқастардың көп бөлігіне жауапты болды. 2 ақпан 1991 жылға дейін 25 Sea Skua зымыраны ұшырылды, олардың 18-і нысандарына тигені расталды және Ирактың теңіз күшінің маңызды бөлігіне ауыр зақым келтірді. Теңіз Lynx тікұшақтары мұнай платформаларына және оккупацияланған Кувейтке әскерлерді тасымалдау үшін, сондай-ақ Персия шығанағында әуеде барлау жүргізу үшін әдетте қолданылды. Британдық армия да Кувейт және Оңтүстік Иракқа шабуыл жасау үшін 24 TOW қаруланған Lynx тікұшақтарын Westland Gazelle тікұшақтарымен бірге қолданды. Олар Ирактың танк жиындарын табу және шабуылдау, сондай-ақ коалициялық жер күштерінің Кувейтке және Оңтүстік Иракқа 100 сағаттық соғыс кезеңінде ілгерілеуін қолдау миссиясын алды. 26 ақпан 1991 жылы 654-ші эскадрилья Lynx MTLB бронетранспортерлерін (БТР) және төрт T-55 танкін TOW зымырандарымен жойды: бұл британдық тікұшақтан зымыранды алғаш рет қолдану болды. 19 наурыз 1994 жылы Солтүстік Ирландиядағы "Тартыс" кезінде Ирландиялық Республикалық Армиясы (IRA) Lynx AH.7 ZD275 тікұшағын импровизацияланған минометпен құлатты, Crossmaglen армиялық базасына қонуға тырысқанда. Ұшқыш құлауға басқарып, тікұшақ қирады, бірақ борттағы барлық экипаж аман қалды. Автор Тоби Харден бұл оқиғаны IRA-ның тікұшаққа қарсы ең сәтті операциясы деп сипаттады. Әртүрлі британдық Lynx тікұшақтары Сербия мен Косово арасындағы қақтығыстағы НАТО араласуында қолданылды, кейін Косово соғысы деп аталды. Олар жиі гуманитарлық операцияларға қатысқан НАТО күштерін театр ішінде жабдықтау үшін қолданылды. 1999 жылдың маусымында, НАТО-ның алғашқы кезеңінде Косовоға әуеден тасымалданған британдық жер күштерін сүйемелдеу үшін осы үлгі қолданылды. Бірнеше жыл бойы британдық армиялық Lynx және Gazelle тікұшақтары Косовода орналастырылды, НАТО бейбіт күштерін қолдау үшін барлау және тасымалдау міндеттерін орындады. 2000 жылдың қыркүйегінде Армия Lynx тікұшақтары Сиерра-Леонеде Операция Баррас кезінде бірнеше британдық әскерлерді құтқару үшін қолданылды. 2002 жылы Вирджиния жағасынан 200 шақырым қашықтықта құлаған Lynx -ке тиесілі болды. 2003 жылдың наурызында Lynx Иракты басып алу кезінде британдық роторлық авиациялық шайқас тобының көп бөлігін құрады. Қатысқан ұшақтар тез...
Германия
Бірінші неміс әскери-теңіз күштерінің Lynx, Sea Lynx Mk88 үлгісі 1981 жылы жасалды. Барлығы 19 дана салынды. 1996 жылы Германия әскери-теңіз күштері жеті қосымша Super Lynx Mk88A сатып алуды шешті; 1998 жылы сол кездегі 17 данадан тұратын Mk88 паркін жаңарту туралы шешім қабылданды, олар Mk88A стандартына дейін жаңартылды. Жер үстіндегі нысандарға қарсы күресте Германияның Lynx паркін бірнеше Westland Sea Kings толықтырды, олар 1990-шы жылдары Sea Skua зымырандарымен жаңартылды. 2009 жылы Германия Super Lynx паркін шектеулі түрде жаңарту бағдарламасын зерттеді, онда қазіргі кемеге қарсы зымыранды алмастыру қарастырылды. 2013 жылы Германия қорғаныс министрлігі Selex ES компаниясымен Super Lynx-ке жаңа электрооптикалық/инфрақызыл сенсорларын интеграциялау бойынша келісімшартқа қол қойды. 2014 жылдың қыркүйегінде әскери-теңіз күштерінің 22 ұшақты құрайтын Sea Lynx Mk88A паркінің 15-і кейбір ұшақтардың фюзеляждарында жарықтар табылуына байланысты уақытша тоқтатылды. Германия Қорғаныс министрлігі Sea Lynx паркінің 2015 жылдың басында толық күшіне оралатынын күтіп отыр. Ұзақ мерзімді жоспарда Германия әскери-теңіз күштері Super Lynx-ті NH90 Sea Tiger ұшағымен алмастыруды көздеп отыр. Lynx-тің алғашқы партиясы кейін екінші партияның деңгейіне жаңартылды; өзгерістерге жаңа радар, FLIR және ESM жүйелерін енгізу кірді. 2013 жылы Оңтүстік Кореяның Қорғаныс сатып алу бағдарламасының басқармасы AW159 Wildcat-ты таңдағанын жариялады; 2015-16 жылдарға сегіз ұшақтың жеткізілуі жоспарланған, олар іздеу-құтқару, су астына қарсы күрес және бақылау миссияларында қолданылады. 2009 жылдың мамыр айында ROKN Lynx Сомали жағалауында қарақшылардан Солтүстік Корея жүк кемесін қорғады. 2010 жылы Оңтүстік Кореяның Lynx паркі бір апта ішінде екі ұшақтың апатқа ұшырауынан кейін шұғыл тексерулер үшін уақытша тоқтатылды.
Басқалар
1979 жылы Lynx Mk.2 ((FN) француз әскери-теңіз күштерінің француз әскери-теңіз авиациясының қызметіне кірді, барлығы 26 ұшақ сатып алынды. Қызметке кіріскеннен кейін француз Lynx, британдық әскери-теңіз күштерінің ұшақтарына қарағанда, тәуелсіз түрде су астына қарсы операцияларды жүргізуге қабілетті болды, бір ұшақ бір уақытта анықтау және қару жеткізу міндеттерін орындауға жабдықталуы мүмкін. 2011 жылдың ақпан айында француз Lynx FREMM көпмақсатты фрегатының ұшу палубасына алғаш рет қонды, бұл біліктілік сынақтарының бөлігі болды. Францияның Lynx паркінен басқа, француз әскери-теңіз кемелері 2012 жылы Surcouf француз фрегатындағы ұзақ мерзімді қақпақшылыққа қарсы операция кезінде британдық Lynx тікұшақтарын да қабылдады. 2019 жылы француз әскери-теңіз күштері 2020 жылға қарай Lynx паркін қызметтен шығаруды жоспарлап отырғанын хабарлады, және ол 2020 жылдың 4 қыркүйегінде француз қызметінен ресми түрде алынды. Нидерланд Корольдік теңіз күштерінің (RNN) теңіз авиациялық қызметі 24 Lynx ұшағынан 36 жыл бойы пайдаланды, 1976 жылы қызметке кіріп, 2012 жылы кеңінен қолданылғаннан кейін қызметтен шығарылды. Олар іздеу-құтқару, су астына қарсы күрес, су үстіндегі күрес және арнайы күштерді қолдау міндеттерін орындады. 1993 жылы RNN паркі жалпы Lynx SH 14D стандартына жаңартылды. 1999 жылы кейбір Lynx ұшақтарындағы ротор конструкциясының кемшілігі салдарынан голланд ұшағы 1999 жылы жойылды, бұл әлемдегі көптеген Lynx ұшақтарының жаңа титан роторлармен жабдықталуына дейін уақытша тоқтатылуына әкелді. 2011 жылдың 28 ақпанында ливиялық күштер ливияда эвакуациялық миссияны орындаған кезде голланд Lynx және үш теңізшіні тұтқынға алды. 2012 жылдың 19 қыркүйегінде RNN Lynx ұшағымен соңғы операциялық рейсін жасады. Әдетте, екі Lynx ұшағы бір кеменің ұшу палубасынан жұмыс істей алады, олар Африка мүйісінде қақпақшылыққа қарсы операциялар үшін ұзақ қашықтыққа сапарлар кезінде кемелермен бірге жүреді. 1978 жылы Бразилия теңіз күштері Lynx тікұшағының алғашқы шетелдік операторы болды, сол жылы бес ұшақтың біріншісін алды. 1990 жылдары флоттың саны тоғыз ұшақтың сатып алынуымен екі еседен астамға өсті. 2009 жылы Бразилия Air France 447 рейсінің жоғалған жерін табу үшін бірнеше Lynx ұшақтарын жұмылдырды. 2014 жылы Бразилияның Lynx паркіне орта жөндеуден өту кезеңі келісілді, олар LHTEC CTS800 4N қозғалтқыштарын, жаңа электрониканы, спутниктік навигация жүйелерін, қарсы шараларды және түнгі көруге үйлесімді кабина дисплейлерін алады. Норвегия Корольдік әуе күштері (RNoAF) 1981 жылы алты Lynx Mk 86 ұшағын алды. 337-ші эскадрилья Бардуфосста қайта құрылып, 1983 жылы Lynx ұшақтарымен жұмыс істей алатыны жарияланды. RNoAF Норвегия теңіз күзет қызметімен бірге ұшақтарды пайдаланады. 2010 жылы бір Lynx ұшағының қызмет мерзімі аяқталды және қызметтен шығарылды, ал екінші ұшақ 1988 жылы қауіпсіз апатқа ұшырады және Westland компаниясы толығымен қайта жаңартылды. Lynx 2005 жылдан бастап NH90 ұшақтарымен ауыстырылуы тиіс еді, бірақ жаңа типтің жеткізілімі бірнеше рет кешіктірілді, бұл Норвегияның Lynx паркінің кейбір түрлерінің қызмет мерзімін ұзарту шараларын қарастыруына әкелді. Lynx 2014 жылдың желтоқсан айында қызметтен шығарылды. Дания Корольдік теңіз күштері (RDN) 1980 және 1981 жылдар аралығында сегіз Lynx Mk 80 ұшағын алды. 1987 және 1988 жылдары тағы екі Mk 90 ұшағы жеткізілді. Дания теңіз авиациялық эскадрильясымен пайдаланылатын RDN паркі әдетте теңіз инспекциялық кемелерінде орналасқан және Гренландия мен Фарер аралдарын, сондай-ақ Дания құрлығын патрульдеу үшін қолданылады. 2000 жылдан бастап бүкіл Lynx паркі Mk 90B стандартына жаңартылды. 2006 жылдың 7 қарашасында Дания Lynx тікұшағы швед теңіз күштерінің кемесіне алғашқы тікұшақ қондырды. 2011 жылдың қаңтар айында Lynx паркінің басқаруы Дания теңіз күштерінен Дания Корольдік әуе күштеріне берілді.
Құрлықтағы нұсқалар
Westland WG.13 прототипі, алғашқы ұшуы 21 наурыз 1971 жылы. 13 прототип салынды. Lynx AH.1 Ұлыбритания армиясының әуе корпусы үшін 671 кВт (900 л.с.) Gem 2 қозғалтқыштарымен жабдықталған бастапқы өндіріс үлгісі, алғашқы өндіріс үлгісі 1977 жылғы 11 ақпанда ұшты, ал 1984 жылғы ақпанға дейін 113 дана салынды. Тактикалық көлік, қарулы сүйемелдеу, танкке қарсы күрес (60-ы 1981 жылдан бастап Lynx AH.1 (TOW) ретінде сегіз TOW зымыранымен жабдықталды), барлау және жараланғандарды эвакуациялау сияқты түрлі міндеттерге пайдаланылды. Lynx AH.1GT Армия әуе корпусы үшін AH.1 ұшағының AH.7 стандартына уақытша түрлендірілуі, жаңартылған қозғалтқыштармен және қайта қарастырылған құйрық роторымен. Lynx HT.1 Westland Whirlwind ұшағын алмастыру үшін Ұлыбритания әуе күштері үшін жоспарланған оқу нұсқасы, жоба тоқтатылды. Lynx AH.5 Армия әуе корпусы үшін 835 кВт (1,120 а.к.) Gem 41 1 қозғалтқышы және жаңартылған беріліс қорабы бар жаңартылған нұсқасы. Үшеуі AH.5 (Кезекші) ретінде Қорғаныс министрлігі үшін сынақ ұшағы ретінде салынды. Армия әуе корпусы үшін AH.5 ретінде сегіз дана тапсырыс берілді, оның екеуі ғана AH.5 ретінде салынды, ал қалған алтауы AH.7 ретінде аяқталды. Төртеуі кейін AH.7 стандартына дейін жаңартылды, ал біреуі AH.5X сынақ жұмыстары үшін сақталды. Lynx AH.6 Корольдік теңіз жаяу әскері үшін ұсынылған нұсқасы, Naval Lynx-тің қондырғы шассисі, бүгілетін құйрығы және палубалық құлпы бар. Салынбады. Корольдік теңіз жаяу әскерін қолдау үшін флоттың әуе күштерімен де аз ғана саны пайдаланылды. Lynx AH.7 екі тіреуіш орнату арқылы танкке қарсы рөлге де жабдықталуы мүмкін, әрқайсысында төрт TOW танкке қарсы басқарылатын зымыран бар. Жеңіл көтеру рөлінде ол кабина есігіне орнатылған L7 жалпы мақсаттағы пулеметпен қаруланған ұшақ экипажының мүшесін, сондай-ақ жылдам арқанмен немесе түсіру арқылы әскерлерді тасымалдауға, немесе қалыпты қонуға болады. Ол жүк тасымалдауға да қабілетті. Қазір шабуылдық рөлінде AgustaWestland Apache шабуылдық тікұшағымен алмастырылды. Lynx AH.7(DAS) AH.7 қорғаныс көмекші жүйесімен жабдықталған. Lynx AH.9 ("Battlefield Lynx") Армия әуе корпусы үшін AH.7 негізінде, бірақ дөңгелекті қондырғы шассисі және одан әрі жаңартылған беріліс қорабы бар пайдалы нұсқасы. 16 жаңадан салынды және 8 AH.7-ден қайта құрылды. Lynx AH.9A AH.9 қуатты LHTEC CTS800 4N 1,015 кВт (1,362 а.к.) қозғалтқыштарымен жабдықталған, бұл AH.7 есігіне орнатылған GPMG-ді .50 дюймдік (12,7 мм) ауыр пулеметпен (HMG) ауыстыруға және ыстық жағдайда ұшуға мүмкіндік берді. 22 AH.9 ұшағының барлығы жаңартылды. Корольдік теңіз жаяу әскерін қолдау үшін флоттың әуе күштерімен де аз ғана саны пайдаланылды.
Prototype, first flight 21 March 1971. Thirteen prototypes built. Lynx AH.1
Initial production version for the British Army Air Corps, powered by 671 kW (900 hp) Gem 2 engines, with first production example flying 11 February 1977, and deliveries continuing until February 1984, with 113 built. Used for a variety of tasks, including tactical transport, armed escort, anti tank warfare (60 were equipped with eight TOW missiles as Lynx AH.1 (TOW) from 1981), reconnaissance and casualty evacuation. Lynx AH.1GT
Interim conversion of the AH.1 to partial AH.7 standard for the Army Air Corps with uprated engines and revised tail rotor. Lynx HT.1
Planned training version for Royal Air Force to replace the Westland Whirlwind, cancelled. Lynx AH.5
Upgraded version for the Army Air Corps, with 835 kW (1,120 shp) Gem 41 1 engines and uprated gearbox. Three built as AH.5 (Interim) as trials aircraft for MoD. Eight ordered as AH.5s for the Army Air Corps, of which only two were built as AH.5s, the remaining six were completed as AH.7s. Four were later upgraded to AH.7 standard and one was retained for trials work as an AH.5X. Lynx AH.6
Proposed version for the Royal Marines with undercarriage, folding tail and deck lock of Naval Lynx. Not built. A small number also used by the Fleet Air Arm in support of the Royal Marines. The Lynx AH.7 can also be outfitted for the anti armour role, with the attachment of two pylons, each carrying four TOW anti tank guided missiles. In the light lift role, it can carry an aircrew member armed with a cabin door mounted L7 General Purpose Machine Gun (GPMG), as well as troops for fast rope or abseiling insertions, or regular landings. It can also transport cargo. Now replaced in the attack role by the AgustaWestland Apache attack helicopter. Lynx AH.7(DAS)
AH.7 with Defensive Aids Subsystem. Lynx AH.9 ("Battlefield Lynx")
Utility version for Army Air Corps, based on AH.7, but with wheeled undercarriage and further upgraded gearbox. Sixteen new built plus eight converted from AH.7s. Lynx AH.9A
AH.9 with more powerful LHTEC CTS800 4N 1,015 kW (1,362 shp) engines, which allowed the door mounted GPMG of the AH.7 to be replaced with a .50 inch (12.7 mm) heavy machine gun (HMG) as well as flight in hotter conditions. All 22 AH.9 were upgraded. A small number also used by the Fleet Air Arm in support of the Royal Marines.
Теңіздегі нұсқалар
Lynx HAS.2 / Mk.2(FN)
Корольдік теңіз флоты (HAS.2) және Француз теңіз флоты (Mk.2(FN)) үшін бастапқы өндіріс нұсқасы, Gem 2 қозғалтқыштарымен, дөңгелекті шасси, бүгілетін роторлармен және құйрық және палубаны бекіту құрылғысымен жабдықталған. Корольдік флот үшін 60 дана, Франция үшін 26 дана салынды. Lynx HAS.2.5
Gem 42 сериялы жетілдірілген қозғалтқыштармен, бірақ бастапқы HAS 2 беріліс қорабымен жабдықталған уақытша HAS 3 нұсқасы. 1985/86 жылдары барлығы HAS 3 стандартына ауысқанға дейін 702 NAS бөлімі қолданды. Lynx HAS.3
Gem 42 1 қозғалтқыштарымен және жаңартылған беріліс қорабымен жабдықталған HAS.2 нұсқасының жетілдірілген түрі. 1982 жылдың наурыз айынан бастап жеткізілімдер басталды, 30 дана жаңадан салынды, ал қалған HAS.2 (53 ұшақ) HAS.3 стандартына ауыстырылды. Lynx HAS.3GM
Перс шығанағында қызмет ету үшін Корольдік теңіз флоты үшін модификацияланған HAS.3 тікұшақтары, жетілдірілген электрондық соғыс жабдықтарымен, жаңартылған IFF және фюзеляж астында алға қаратылған инфрақызыл (FLIR) құрылғысын орнату мүмкіндігімен жабдықталған. Бастапқыда 1990–91 жылдардағы Перс шығанағы соғысында қолданылды. Қауіпсіз радио байланысы бар жағдайда HAS.3S/GM деп белгіленеді. Lynx HAS.3SGM
Интеграцияланған Secure V/UHF байланысы, 4-ші режимдегі IFF, Loral Challenger ALQ 157 инфрақызыл қарсы шаралар мұнаралары (пилот/байқаушы есіктерінің артында фюзеляж жағында жоғары орнатылған), M130 шашырату құралдары (chaff/flare dispensers) және сол жақ қанаттың ішкі қару тасымалдағышының астына орнатылған Sandpiper алға қаратылған инфрақызыл (FLIR) құрылғысы бар жетілдірілген HAS.3GM. Бірінші модификацияланған ұшақ XZ733 болды, ол 1991 жылдың қаңтарында Гранби операциясы (Перс шығанағы соғысы) үшін 22-ші типтегі фрегат HMS Brave-пен бірге орналастырылды. Lynx HAS.3ICE
Мұз патрульдік кемелерде Антарктидада қызмет ету үшін HAS.3 нұсқасы модификацияланды, қауіпсіз радиосы бар болса HAS.3SICE деп белгіленеді. Lynx HAS.3CTS
HMA.8 нұсқасы үшін ұсынылған авиаэлектроника жүйесімен жаңартылған HAS.3. Жеті дана сынақ стенді ретінде қайта жабдықталды. Lynx HMA.8(DSP)
DSP – цифрлық сигналды өңдеуіштен (digital signal processor). Lynx HMA.8(DAS)
DSP ұшақтары "Қорғаныс көмекші жүйесімен" (Defensive Aids Subsystem) модификацияланды. Lynx HMA.8(SRU)
DAS ұшақтары SATURN ("NATO үшін екінші буынды анти-жалау тактикалық UHF радио") радио жаңартуымен модификацияланды. SIFF ("IFF-тің мұрагері") енгізілді. Lynx HMA.8(CMP)
Біріктірілген модификациялар бағдарламасы (Combined Mods Programme). SRU ұшақтары жақсартылған байланыс және қорғаныс жүйелерімен модификацияланды. Барлық HMA.8 ұшақтары CMP стандартына жаңартылғаннан кейін, HMA.8(CMP) ұшақтары қайтадан HMA.8(SRU) деп тағайындалды. Lynx HAS.8 паркі қазіргі уақытта Lynx Operational Support Team тобымен өзін-өзі қорғауды, миссияны орындауды және тірі қалу мүмкіндігін жақсарту үшін қосымша модификациялардан өтуде. Бұл модификациялар SRU белгілеуіне әсер етпейді.
Initial production version for the Royal Navy (HAS.2) and the French Navy (Mk.2(FN)), powered by Gem 2 engines and with wheeled undercarriage, folding rotors and tail and deck lock. 60 built for Royal Navy, and 26 for France. Lynx HAS.2.5
An interim HAS 3 equipped with the improved Gem 42 series engines but the original HAS 2 gearbox. Only used by 702 NAS in 1985/86 before all were converted to full HAS 3 standard. Lynx HAS.3
Improved version of HAS.2 powered by Gem 42 1 engines and with upgraded gearbox. Thirty built from new, with deliveries starting in March 1982 and all remaining HAS.2s (53 aircraft) converted to HAS.3 standards. Lynx HAS.3GM
Modified HAS.3 helicopters for the Royal Navy, for service in the Persian Gulf, with improved electronic warfare equipment, revised IFF and provision for Forward looking infrared (FLIR) under fuselage. Originally deployed for the 1990–91 Gulf War. Designated HAS.3S/GM when fitted with secure radios. Lynx HAS.3SGM
An improved HAS.3GM with integrated Secure V/UHF communications, Mode 4 IFF, Loral Challenger ALQ 157 Infra Red Countermeasures turrets (fitted on the fuselage side high up just behind the Pilot's/Observer's doors), M130 Chaff/Flare dispensers and provision for Sandpiper Forward looking infrared (FLIR) mounted under the port side inboard weapon carrier. First aircraft converted was XZ733, which deployed with the Type 22 frigate HMS Brave in January 1991 for Operation Granby (Gulf War). Lynx HAS.3ICE
HAS.3 modified for Antarctic service aboard ice patrol ships Designated HAS.3SICE when fitted with secure radios. Lynx HAS.3CTS
HAS.3 upgraded with avionics system proposed for HMA.8. Seven converted as test beds. Lynx HMA.8(DSP)
DSP from digital signal processor. Lynx HMA.8(DAS)
DSP aircraft were modified with "Defensive Aids Subsystem". Lynx HMA.8(SRU)
DAS aircraft modified with SATURN ("Second generation Anti jam Tactical UHF Radio for NATO") Radio Upgrade. Incorporates SIFF ("Successor to IFF"). Lynx HMA.8(CMP)
Combined Mods Programme. SRU aircraft modified with improved communications and defensive systems. With all HMA.8 aircraft upgraded to CMP standard, HMA.8(CMP) aircraft were re designated back to HMA.8(SRU). The Lynx HAS.8 fleet is currently undergoing further modifications, by the Lynx Operational Support Team, to improve self defence, mission execution and survivability. These modifications will not affect the SRU designation.