Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мехен – ежелгі Египетте ойналған тақта ойыны. Ойын ежелгі Египет дініндегі жылан құдайы Мехеннің құрметіне аталған.
Ancient Egyptian board game
Mehen is a board game which was played in ancient Egypt. The game was named in reference to Mehen, a snake deity in ancient Egyptian religion.
Тарих
Мехен ойынының куәліктері шамамен 3000 жылға дейін сонатын және шамамен 2300 жылға дейін жалғасқан ежелгі патшалық кезеңінен табылды. Дене тақталарынан басқа, көбінесе ежелгі және архаикалық кезеңдерге жататындар, Мехен тақтасы Хеси Раның қабіріндегі суретте де кездеседі, ал оның аты алғаш рет Рахотеп қабірінде айтылады. Мысырдың бесінші және алтыншы династияларына жататын басқа да көріністерде адамдар осы ойынды ойнап жатқандары бейнеленген. Орта патшалық Мысыр мен Жаңа патшалық Мысыр кезеңдеріне жататын ешқандай көріністер мен тақталар жоқ, сондықтан ойын Ежелгі патшалықтан кейін Мысырда ойналмай қалған болып көрінеді. Дегенмен, ол шамамен 700 жылға дейінгі қабірлерде бейнеленген, себебі қабірлердің әшекейлері Ежелгі патшалықтың түпнұсқаларынан көшірілген. Мехен Мысырдан тыс жерлерде де ойналған. Ол Баб-эд-Дхра және Кипрде сенет ойынын көрсететін басқа тақталармен бірге кездеседі. Кипрде ол кейде сенет сияқты бір тастың қарама-қарсы жағында пайда болады, ал шамамен 2250 жылға жататын Сотира Каминудиядан табылған екі жақты тақталар – бұл ең көне сақталған екі жақты тақталар. Мехен Кипрде Мысырдан гөрі ұзақ сақталды, бұл ойынның арал мәдениетіне сіңірілгеннен кейін жергілікті болып кеткенін көрсетеді. Мехеннің ережелері мен ойнау әдісі толығымен белгісіз.
Evidence of the game of Mehen is found from the Predynastic period dating from approximately 3000 BC and continues until the end of the Old Kingdom, around 2300 BC. Aside from physical boards, which mostly date to the Predynastic and Archaic periods, a Mehen board also appears in a picture in the tomb of Hesy Ra, and its name first appears in the tomb of Rahotep. Other scenes dating to the Fifth Dynasty of Egypt and Sixth Dynasty of Egypt show people playing the game. No scenes or boards date to the Middle Kingdom of Egypt or New Kingdom of Egypt, and so it appears that the game was no longer played in Egypt after the Old Kingdom. It is, however, depicted in tombs of about 700, because the tomb decorations are copied from Old Kingdom originals. Mehen also appears to have been played outside of Egypt. It appears alongside other boards displaying the game of senet at Bab 'edh Dhra and in Cyprus. In Cyprus, it sometimes appears on the opposite side of the same stone as senet, and those from Sotira Kaminoudhia, dating to approximately 2250 BC, are the oldest surviving double sided boards known. Mehen survived in Cyprus longer than in Egypt, showing that the game was indigenized upon its adoption into the island's culture. The rules and gameplay of Mehen are entirely unknown.
Жабдық
Мысырдағы ойын тақтасы денесі тікбұрышты бөліктерге бөлінген оралған жыланды бейнелейді. Әртүрлі сегмент саны бар, ешқандай ерекше белгілері немесе әшекейлері жоқ бірнеше тақталар табылды. Кипр мен Левант аймақтарындағы ойындар спираль тәрізді ойықтардан тұрады, кейде орталық немесе сыртқы ойықтар үлкенірек мөлшерімен ерекшеленеді. Бұлардың да ойықтарының саны өзгеріп отырады. Осы айырмашылық ойын үшін сегменттер санының маңызды еместігін көрсетеді. Тақтамен байланысты заттар ойын қалыптары болуы мүмкін, ал болмауы да мүмкін. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, ойын үш немесе алтыға дейін арыстан немесе арыстандай пішінді қалыптармен, сондай-ақ бірнеше кішкентай шарлармен (мәрмәр немесе доптар) ойналғанға ұқсайды.
In Egypt, the gameboard depicts a coiled snake whose body is divided into rectangular spaces. Several boards have been found with different numbers of segments, without distinguishing marks or ornamentation. In Cyprus and the Levant, the games take the form of a spiral of depressions, sometimes with the central or outer depressions differentiated by their larger size. These also display a variable number of depressions. The variability suggests that the number of segments was of little importance to the game. Objects associated with the board may or may not be playing pieces. From archaeological evidence, the game seemed to have been played with lion or lioness shaped pieces, in sets of three or as many as six, and a few small spheres (marbles or balls).