Замбо – тарихы Америкадағы африка-үндіс ұрпақтарын белгілеу үшін қолданылған термин. Бразилиядағы сәйкес атауы – кафузо. Мағынасы, шығу тегі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африка және американдық түпкілдік тектің араласуынан туған адамдар. Замбо (ˈθambo немесе ˈsambo) немесе Самбу – испан империясында американдық түпкілдік және африкалық текті адамдарды атау үшін тарихи түрде қолданылған нәсілдік термин. XXI ғасырда кейде Америкада африкалық және американдық жергілікті халықтардың аралас тегіне жататын адамдарды білдіру үшін де қолданылады. Бразилияда оған сәйкес келетін термин – кафузо (kɐˈfuzu). Дегенмен, Португалияда және португал тілінде сөйлейтін Африкада кафузо сөзі африкалық және африка-еуропалық текті ата-анадан туған адамды білдіреді.
Persons of mixed African and Amerindian ancestry
Zambo (ˈθambo or ˈsambo) or Sambu is a racial term historically used in the Spanish Empire to refer to people of mixed Amerindian and African ancestry. Occasionally in the 21st century, the term is used in the Americas to refer to persons who are of mixed African and Indigenous American ancestry. The equivalent term in Brazil is cafuzo (kɐˈfuzu). However, in Portugal and Portuguese speaking Africa, cafuzo is used to refer to someone born of an African person and a person of mixed African and European ancestry.
Өмірбаян
Бұл сөздің роман тілдерінің бірінен немесе латын тілінен және оның тікелей ұрпақтарынан пайда болған деп саналады. Әйелдік түрі – замба (аргентиналық замба халық биімен шатастырмау керек). Испанияның колониялық Америкасының кейбір аймақтарында "замбо" термині африкалық және үнді ата-анасының балаларына немесе екі "замбо" ата-анасының балаларына қолданылған. Жаңа Испанияда (колониялық Мексика) африкалық және үнді тегінің араласуын "лобо" ("қарышқыр") деп атаған. Бұл классификация термині ресми неке тіркелімдерінде және басқа да ресми құжаттарда кездеседі. Осы кезеңде африкалық-үнді тегі бар адамдарды белгілеу үшін "замбо" қатынасынан (50:50) артық немесе кем араласқандығына қарай көптеген басқа терминдер қолданылған: мысалы, "камбухо" (үнді-замбо араласы). Бүгінде Испания Америкасының кейбір аймақтарында "замбо" термині африкалық және үнді тегінің айқын немесе көзге көрінетін үлесі бар барлық адамдарды білдіреді.
The word is believed to have originated from one of the Romance languages or Latin and its direct descendants. The feminine word is zamba (not to be confused with the Argentine Zamba folk dance.) In some parts of colonial Spanish America, the term zambo applied to the children of one African and one Amerindian parent, or the children of two zambo parents. In New Spain (colonial Mexico), the term for those of mixed African and indigenous ancestry was lobo ("wolf"). This term of classification appears in official marriage registers and other official documentation. During this period, many other terms denoted individuals of African Amerindian ancestry in ratios smaller or greater than the 50:50 of zambos: cambujo (zambo Amerindian mixture) for example. Today in parts of Spanish America, zambo refers to all people with significant or visible amounts of both African and Amerindian ancestry.
Тарих
Замбо термині испан аумақтарында ресми түрде қолданылмаған. Мұлато сияқты бәсекелес терминдер де қолданылды. XVI ғасырдың басында, африкалық құлдар алғаш рет Испаниолаға әкелінген кезде, олардың жергілікті халықтармен және испан отарлаушыларымен араласуы басталды. Екі еуропалық емес топ кейде шахталарда немесе Испаниола плантацияларында, сондай-ақ 1520 жылдары қант құрабын енгізуден кейін басқа испандық Кариб аралдарында бірге жұмыс істеді. Кейбір жағдайларда африкалықтар құлдықтан қашып, жергілікті қауымдарға паналаған. "Замбо" термині көбінесе еуропалық тегі жоқ адамдарды білдірген, бірақ ғасырлар бойында түрлі одақтар құрылды, әрине. XVIII ғасырда испандықтар ресми түрде нәсілдік жіктемелер жасап, замбо терминінің соңғы, ресми мағынасын қалыптастырды. Кейбір замбо топтары, қашқан немесе көтерілісшіл африкалықтардың жергілікті халықтармен араласуы немесе оларды басып алуы арқылы құрылғаннан кейін танымал болды. Мысалы, Эквадор болашақтағы аймағындағы Эсмеральдес аймағында, кемеден құлаған бұрынғы құлдардың шағын тобы кейбір жергілікті қауымдарды бақылауға алып, XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың басында испан билігі алдында оларды өкілдік етті. Мискито замболары 1640 жылы құл кемесінде көтеріліс жасаған африкалық құлдардың ұрпақтары ретінде қалыптасты. Олар оны Гондурас пен Никарагуа шекарасындағы Грасиас-а-Диос мүйісінде құлатып, ішкі аймаққа қашу үшін пайдаланды. Олар жергілікті мискито халқымен бірікті. XVIII ғасырдың басында афро-мискито халқы патшалыққа үстемдік етті. Олар еуропалықтарға сату үшін құлдарды ұстау мақсатымен көптеген құл шабуылдарын ұйымдастырды. Олардың ағылшын тілінде сөйлейтін саудагерлер мен отарлаушыларды одақтастыруы және қорғауы Ұлыбританияға Британдық Гондурас (қазіргі Белиз) колониясын құруға көмектесті.
The term zambo was not formally used in Spanish territories. Competing terms, such as mulato, were also used. From the beginning the early sixteenth century, when African slaves were first imported to Hispaniola, unions between them and indigenous peoples, and Spanish colonists, began to take place. The two non European groups sometimes worked together in the mines or on the plantations of Hispaniola, and on other Spanish Caribbean islands following the introduction of sugar cane production in the 1520s. In other cases, Africans took refuge in indigenous communities after escaping slavery. The term zambos was generally used to refer to persons who did not have European ancestry, but all sorts of unions took place through the centuries, of course. In the eighteenth century, the Spanish began making formal racial classifications, and defined zambo in what became its final, official meaning. Some zambo groups became well known after being created by runaway or rebel Africans who mixed with or took over indigenous communities. In the unconquered regions of Esmeraldes, in what would become Ecuador, for example, a small group of shipwrecked former slaves gained control of some indigenous communities, eventually representing them before Spanish authorities in the late sixteenth and early seventeenth centuries. The Misquito Zambos developed as the descendants of a group of African slaves who revolted in 1640 on a slave ship. They wrecked it at Cape Gracias a Dios on the border between Honduras and Nicaragua, to escape into the interior. There they united with the indigenous Miskito people. By the early eighteenth century, Afro Miskito people came to dominate the kingdom. They led warriors on many extensive slave raids to capture slaves for sale to Europeans. Their alliance and protection of English speaking merchants and settlers in the area helped Great Britain found the colony of British Honduras (present day Belize).
Бүгін
Ресми түрде замболар Оңтүстік Американың солтүстік-батыс елдерінде – Колумбияда, Бразилияда, Венесуэлада, Гайанада және Эквадорда, сондай-ақ Орталық Американың Панама елінде елеулі азшылықты құрайды. Шағын, бірақ байқалатын замболар саны, американдық ерлердің афроэквадорлық әйелдермен жақындағы одақтарының нәтижесінде пайда болды және олар Эквадордың ірі жағалау қалаларында және Имбабура провинциясында кең таралған. Эквадордағы ауылдық жерден қалаға көші-қонға дейін американдық индейлер мен афроэквадорлықтар негізінен Анд аймағында және Эсмеральдас провинциясында, ал Имбабура провинциясындағы Чота аңғарында шоғырланған этностар еді. Орталық Америкада екі аралас африка-үнді тайпасы қалыптасты: мискито және гарифуна. Гарифуналар 17-19 ғасырларда кеме апатына ұшыраған немесе көршілес аралдардан Сент-Винсентке қашқан африкалықтардың бірігуінен туындады. 1797 жылы Франция революциялық соғыстары кезінде Францияны қолдағандары үшін британдықтар оларды Гондурас жағалауындағы Роатан аралына жер аударды. Содан олар материкке жетіп, Никарагуадан Белизге дейінгі Орталық Америка жағалауында қауымдастықтар құрды. Мексикада замболарды кейде лобос (сөзбе-сөз – қасқыр) деп атады, олар да елеулі азшылықты құрайды. 2015 жылғы халық аралық есептеу бойынша 896 829 адам өзін афро-мексикалық және үнді мексикалық екенін айтты. Елдің афро-текті халқының басым көпшілігі кеңірек метис халқына сіңіп кетті. Үлкен шоғырлану оңтүстік жағалау штаттарында ғана кездеседі, оның ішінде Мичоакан, Герреро, Оахака, Кампече, Кинтана-Роо, Юкатан және Веракрус, мұнда елдің көптеген афро-мексикалықтары тұрады. Мәдени тұрғыдан алғанда, мексикалық лобостар африкалық ықпалға қарағанда американдық дәстүрлерін ұстанды, себебі олардың аналары көбінесе американдық болды және олар осы мәдениетте тәрбиеленді. Мұндай мәдени сіңіру Боливияда да болды, онда афро-боливиялық қауым американдық-үнді мәдениетінің көптеген аспектілерін, мысалы киім және аймара тілін қолдануды сіңіріп, сақтап қалды. Бұл афро-боливиялық қауымдар Боливияның Ла-Пас департаментінің Юнгас аймағында орналасқан.
Officially, zambos represent sizeable minorities in the northwestern South American countries Colombia, Brazil, Venezuela, Guyana, and Ecuador, as well as in the Central American country of Panama. A small but noticeable number of zambos, resulting from recent unions of Amerindian men to Afro Ecuadorian women, and they are common in major coastal cities of Ecuador and in Imbabura province. Prior to rural to urban migration in Ecuador, Amerindians and Afro Ecuadorians were ethnicities that were mostly confined to the Andes region and Esmeraldas Province and the Chota Valley in Imbabura Province, respectively. In Central America, two indigenous African mixed groups have developed: the Miskito and the Garifuna. The Garifuna originated from the combination of Africans who were shipwrecked or fled from neighboring islands to St. Vincent during the 17th and the 19l8th centuries. In 1797, they were deported by the British for supporting France during the French Revolutionary Wars to the island of Roatan, off the coast of Honduras. From there, they reached the mainland and developed communities along the coast of Central America from Nicaragua to Belize. In Mexico, where zambos were sometimes known as lobos (literally meaning wolves), they form a sizeable minority. According to the 2015 Intercensus Estimate, 896,829 people identified as both Afro Mexican and Indigenous Mexican. The vast majority of the country's Afro descended population has been absorbed into the wider mestizo population. Greater concentrations can be found only in communities scattered around the southern coastal states, including Michoacán, Guerrero, Oaxaca, Campeche, Quintana Roo, Yucatán, and Veracruz, where many of the country's Afro Mexicans reside. Culturally, Mexican lobos followed Amerindian traditions, rather than African influences, as they often had Amerindian mothers and were brought up in her culture. Such acculturation also took place in Bolivia, where the Afro Bolivian community absorbed and retained many aspects of Amerindian cultural influences, such as dress and the use of the Aymara language. Those communities of Afro Bolivians reside in the Yungas region of the Bolivian department of La Paz.
Расизм және кемсітушілік
Африка және үндістер тегінен тараған халықтар көбінесе шеттетуге және кемсітуге ұшырады. 2008 жылдың наурыз айында сол кездегі АҚШ сенаторы Барак Обама сөйлеген сөзінде африка және үндістер тегінен тараған халықтардың қиын жағдайын көрсетіп, осы елдегі замба халқына деген алалақанын білдірді.
The populations of African and Amerindian ancestry have generally been marginalized and discriminated against. In March 2008, the then US Senator Barack Obama reflected in a speech the difficult situation faced by the populations of African and Amerindian ancestors, thereby demonstrating his concern for the Zamba population of his country.