Кіріспе

Француз саясаткері және заңгері (1754–1838)

Филипп Антуан Мерлен, Мерлен де Дуай (filip ɑ̃twan mɛʁlɛ̃ də dwɛ, 30 қазан 1754 – 26 желтоқсан 1838) – француз саясаткері және заңгері.

Ерте өмір

Мерлин де Дуай Арле қаласында, Норд аймағында дүниеге келді және 1775 жылы Фламанд адвокаттар алқасына қабылданды. Ол «Репертуар де юриспруденция» журналымен ынтымақтастық етті, оның кейінгі басылымдары Мерлиннің тікелей бақылауымен жарық көрді, сондай-ақ басқа да маңызды құқықтық жинақтарға үлес қосты. 1782 жылы ол Фландрия парламенті кеңсесіндегі корольдік хатшы лауазымын сатып алды. Оның абыройы Парижге жетті және ол жетекші судьялармен кеңесетін болды. Орлеан герцогы оны өзінің жеке кеңесіне мүше етіп тағайындады. Дуай қаласынан Үшінші қабаттың өкілі ретінде сайланған ол, 1789 жылғы 20 маусымда Ұлттық құрылтайдың Теннис сертінде қабылдаған бостандық және теңдік принциптерін жүзеге асырған негізгі тұлғалардың бірі болды.

Мансап

Ескі тәртіптің ақсүйектерінің құқықтарымен айналысу үшін тағайындалған комитет атынан Мерлин де Дуаи Ассамблеяға манориализм, өтемақы төленіп қайта бөлу мәселелері және олармен байланысты тақырыптар (аң ауру және балық аулау құқықтары, орман шаруашылығы және т.б.) туралы есептер ұсынды. Ол тұңғыш туған балаға артықшылық беруді жойған және бір дәрежедегі туыстар мен ерлер мен әйелдер арасындағы мұрагерлік теңдігін қамтамасыз еткен заңдарды қабылдады. Сонымен қатар, ол Францияға қосылған Эльзастағы жерлері тәркіленген неміс князьдеріне өтемақы төленуі керек емес деген пікірді қамтитын Ассамблеяға есеп дайындады. Оның көптеген есептері «Journal de legislation» журналында қолданыстағы заңнаманы халыққа түсіндіру арқылы толықтырылды. Ассамблея таратылғаннан кейін ол Дуайдағы қылмыстық сот судьясы болды.

Ұлттық конвенция

Мерлин де Дуай әрқашан күш қолдануды жақтамаса да, Таудағы Ұлттық конвенцияның депутаты ретінде король Людовик XVI-ны өлімге кесуге дауыс берді. Кейіннен заң шығару кеңесінің мүшесі ретінде ол Конвенцияға күдіктілерді ұстауға рұқсат беретін (17 қыркүйек 1793 ж.) «Күдіктілер туралы» заңды ұсынды (бұл құжатты Жорж Котон мен Максимилиан Робеспьер қолдаған). Ол туған жерінде миссияларды орындады және генерал Шарль Франсуа Дюмориезді Төменгі елдер науқаны кезінде (Нервинден шайқасынан кейін) елге опасыздық жасады деп айыптады. Мерлин де Дуай өзінің тегі Мерлин Тьонвильмен тығыз байланыста болды және 1794 жылы Робеспьердің құлауына себеп болған Термидориялық реакция басталғаннан кейін Конвент президенті және Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды. Оның күш-жігері, ең алдымен, Якобин клубының, Коммунаның және Революциялық трибуналдың кез келген жаңа билік жиналуын болдырмауға бағытталған. Мерлин де Дуай Қоғамдық қауіпсіздік комитетін Якобин клубын жабу – заңдық емес, әкімшілік шара деп келісуге көндірді. Мерлин де Дуай Жирондин партиясының аман қалғандарын Конвенцияға қайта қабылдауды ұсынды және көтеріліс құқығын шектейтін заң жобасын дайындады. Ол сонымен қатар Француз Республикасының сыртқы саясатына да елеулі үлес қосты. Мерлин де Дуай 1794 жылдың сәуір айында Францияның азаматтық және қылмыстық заңнамасы туралы есеп беруге міндеттелді және он сегіз айлық жұмыстан кейін «Delits et des peines кодексінің есебі және жобасы» (10 Vendémiaire, an IV) атты еңбегін жариялады. Мерлиннің кодексі тәркілеуді, өртеуді және өмір бойына бас бостандығынан айыруды жойды және негізінен 1791 жылдың қыркүйегінде жасалған қылмыстық кодекске негізделген.

Тізім

Ол 30 қазан 1795 жылы Әділет министрі, ал кейіннен 2 қаңтар 1796 жылы Бас полиция министрі болып тағайындалды. Корольдік эмигранттарды қатаң бақылауда ұстап, 3 сәуір 1796 жылы Әділет министрлігіне қайта оралды. 18 Фруктидор төңкерісінен кейін 5 қыркүйек 1797 жылы ол бес директордың бірі болды. Ол үкіметтің банкроттығы және басқа да түрлі сәтсіздіктеріне кінәлі деп айыпталды және 18 маусым 1799 жылы 30 Prairial VII төңкерісі кезінде жеке өмірге шығуға мәжбүр болды.

Консулдық және империя

Мерлин де Дуай Наполеон Бонапарттың 18 Брумер төңкерісіне қатыспаған. Консулдық кезінде Мерлин де Дуай Кассациялық сотта маңызды емес лауазымды қабылдады, онда ол көп ұзамай бас прокурор болды. Наполеон кодексін жасауға қатыспаса да, оның қолданылуына қатысты мәселелерге белсенді араласты. Ол Мемлекеттік кеңес мүшесі, Империя графы және Құрметті легионның үлкен офицері атанды.

Шөгеділік және шілде монархиясы

Жүз күндік кезеңде қызметін қайта бастағаннан кейін, ол екінші Бурбон монархиясы қайта орнатылғанда қуылғандардың бірі болды. Шет елде өткен жылдарында ол өзінің «Répertoire de jurisprudence» (5-басылым, 18 томдық, Париж, 1827–1828) және «Recueil alphabétique des questions de droit» (4-басылым, 8 томдық, Париж, 1827–1828) еңбектеріне берілді. 1830 жылғы шілде революциясынан кейін ол Францияға оралып, бастапқы мүшесі болған Франция институтына қайта оралды. Шілде монархиясы оны Саяси және әдеби ғылымдар академиясына қабылдады. Ол Парижде дүние салды.

Жеке өмір

Мерлин де Дуаидың ұлы Антуан Франсуа Эжен Мерлин (1778–1854) француз революциялық армиясындағы белгілі генерал болды және Наполеон соғыстарының басым бөлігінде қызмет етті.