Шарль Баттё: Француз философы және эстетика жазбаларының авторы
Charles Batteux
Шарль Баттё – француз философы, эстетика жайында жазған жазушы (1713-1780). «Көркем өнерлерді бір принципке келтіру» еңбегімен танымал. Философия, өнер тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Француз философы және жазушысы (1713–1780)
Шарль Батекс (6 мамыр 1713 – 14 шілде 1780) – француз философы және эстетика туралы жазған жазушы.
French philosopher and writer (1713–1780)
Charles Batteux (6 May 171314 July 1780) was a French philosopher and writer on aesthetics.
Өмірбаян
Батекс Арденн аймағындағы Алланд-Хюй-э-Соссеуил қаласында дүниеге келді және Реймсте дінтануды оқыды. 1739 жылы Парижге келіп, Лизие және Наварра колледждерінде сабақ бергеннен кейін, Колледж де Франста грек және рим философиясы кафедрасына тағайындалды. 1746 жылы жазған «Ле-бё-зарт рёдьюи а юн мэм принцип» (ағылшын тіліне аудармасы «Көркем өнерді бір принципке келтіру», аударған Джеймс О. Янг, Оксфорд: Оксфорд университеті баспасы, 2015) еңбегі – «бір принцип» арқылы сұлулық және талғамның қалыптасқан теориялары арасында біртінделік табуға жасалған әрекет болды, ал оның көзқарастары Францияда ғана емес, бүкіл Еуропада кеңінен қабылданды. П.О.Кристаллердің сөзінше, көркем өнерлер жүйесін құруға бағытталған шешуші қадамды [соның арқасында қазіргі заманғы «көркем өнер» түсінігіне] Аббат Батекс өзінің әйгілі және ықпалды трактатында жасады [осылайша ол] осы тақырыпқа толық арналған трактатта көркем өнердің нақты жүйесін алғаш рет ұсынды. Осылайша, Хорацийдің (1750) аудармасымен бекітілген оның беделі Батекстің Академияның (1754) және Француз академиясының (1761) мүшесі болуына әкелді. Оның «Курс де бел летр» (1765) еңбегі кейіннен бірнеше шағын жазбаларымен бірге үлкен трактат, «Принсип де ля литератюр» (1774) құрамына енді. Оның философиялық еңбектері – «La morale d'Épicure tirée de ses propres écrits» (1758) және «Histoire des causes premières» (1769) кітаптары. Философиядағы биліктің теріс пайдаланылуын осы еңбегінде ашық сынағандықтан ол профессорлық қызметінен айырылды. Оның соңғы және ең ауқымды еңбегі – қырық бес томдық әскери училищенің оқушыларына арналған «Курс по изучению» болды. Бұл тұжырымдамада Батекс, әрине, ұзақ дәстүрді ұстанады, бұл дәстүр кем дегенде Леон Баттиста Альбертиде кездеседі; сондай-ақ, көркем өнерді бейнелеуде Джованни Баттиста Армениниде және одан бұрын Себастьяно Серлиода да бар.
Batteux was born in Alland'Huy et Sausseuil, Ardennes, and studied theology at Reims. In 1739 he came to Paris, and after teaching in the colleges of Lisieux and Navarre, was appointed to the chair of Greek and Roman philosophy in the Collège de France. His 1746 treatise Les beaux arts réduits à un même principe (translated into English as The Fine Arts Reduced to a Single Principle, trans. James O. Young, Oxford: Oxford University Press, 2015) was an attempt to find a unity among existing theories of beauty and taste on "a single principle", and its views were widely accepted, not only in France but throughout Europe. According to P. O. Kristeller, the decisive step towards the system of the fine arts [thereby to the modern idea, "fine art"] was taken by the Abbé Batteux in his famous and influential treatise [making him] the first to set forth a clearcut system of the fine arts in a treatise devoted entirely to this subject. The reputation thus gained, confirmed by his translation of Horace (1750), led to Batteux's becoming a member of the Académie des Inscriptions (1754) and of the Académie française (1761). His Cours de belles lettres (1765) was afterwards included with some minor writings in the large treatise, Principes de la littérature (1774). His philosophical writings were La morale d'Épicure tirée de ses propres écrits (1758), and the Histoire des causes premières (1769). In consequence of the freedom with which in this work he attacked the abuse of authority in philosophy, he lost his professorial chair. His last and most extensive work was a Cours d'études à l'usage des élèves de l'école militaire in forty five volumes. In this concept, clearly, Batteux follows a long tradition, present at least in Leon Battista Alberti; as well as for the expression of fine arts, present in Giovanni Battista Armenini and more back in Sebastiano Serlio.