Кіріспе
Италиядағы Кампания облысындағы Амалфи қаласы және коммунасы, Салерно провинциясында, Салерно шығанағында орналасқан. Қала терең шатқалдың аузында, Монте-Серето тауының (1315 метр, 4314 фут) етегінде, көрікті тік жартастар мен жағажай көріністерімен қоршалған. Амалфи қаласы 839 және 1200 жылдар аралығында Жерорта теңізінде маңызды сауда күші болған Амалфи герцогтығы деп аталатын теңіз республикасының астанасы болды. Қала Эдвард дәуірінен бастап танымал жағажай курорты болып дамыды, британдық жоғарғы сынып өкілдері қыстарын Амалфиде өткізді. Амалфи – орналасқан жағажайындағы негізгі қала, ол Костьера Амальфитана (Амалфи жағалауы) деп аталады және бүгінде Позитано, Равелло сияқты осы жағалаудағы басқа қалалармен бірге маңызды туристік орын болып табылады. Амалфи ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген. Амалфидің қасиетті покровительі – апостол әулие Андрей, оның қасиетті қалдықтары Амалфи соборында (Cattedrale di Sant'Andrea / Duomo di Amalfi) сақталады.
Amalfi (/UK//ə/'/m//æ//l//f//i/, /US//ɑː/'/m//ɑː//l//f//i/, aˈmalfi) is a town and comune in the province of Salerno, in the region of Campania, Italy, on the Gulf of Salerno. It lies at the mouth of a deep ravine, at the foot of Monte Cerreto (1,315 metres, 4,314 feet), surrounded by dramatic cliffs and coastal scenery. The town of Amalfi was the capital of the maritime republic known as the Duchy of Amalfi, an important trading power in the Mediterranean between 839 and around 1200. The town became a popular seaside resort beginning in the Edwardian era, with members of the British upper class spending their winters in Amalfi. Amalfi is the main town of the coast on which it is located, named Costiera Amalfitana (Amalfi Coast), and is today an important tourist destination together with other towns on the same coast, such as Positano, Ravello and others. Amalfi is included in the UNESCO World Heritage Sites. A patron saint of Amalfi is Saint Andrew, the Apostle, whose relics are kept at Amalfi Cathedral (Cattedrale di Sant'Andrea/Duomo di Amalfi).
Тарих
Амальфи теңіз державасы ретінде көрші елдерден астық, Сардиниядан тұз, ішкі аймақтардан құлдар, тіпті ағаш саудасы арқылы Мысыр мен Сирияда таңқасып жасалған алтын динарларды алды. Бұл динарлар батыста сатылатын Византия жібегін сатып алу үшін қолданылды. Фернан Браудель атап көрсеткендей, Амальфидің астық тасымалдайтын саудагерлері ислам порттарында ерекше құрметке ие болды. Амальфи кестелері – христиан порт қалаларында кеңінен қолданылған теңіз кодексі болды. Амальфи саудагерлері 9 ғасырда жер сатып алу үшін алтын монеталарды пайдаланды, ал Италияның көп бөлігі тауар айырбасымен жұмыс істеді. 9 ғасырдың соңында Амальфи мен Гаета арасында Византиямен қашықтықтағы сауда қайта жанданды, мұндағы соңғысы арабтармен дамыған сауда желісінен үлкен пайда көріп отырды. Карл Маркс "Герман идеологиясында" Амальфидің Еуропалық саудалық капитализмінің бастауындағы рөлін мойындады. 7 ғасырдан 1073 жылға дейін тәуелсіз республика болған Амальфи 839 жылы Византияның бағыныштылығынан шығып, 958 жылы алғаш рет герцог сайлады. Венеция Республикасының күшеуіне дейін Амальфи ішкі дамуы және теңіздегі маңыздылығымен Пиза мен Генуямен бәсекелесті. Кейбір ауыр соққыларға қарамастан, Амальфиде шамамен 70 000 – 80 000 адам тұрды, герцог Мансоның (966–1004) билігінде халық саны ең жоғары деңгейге жетті. Бірақ Амальфи ешқашан бұрынғыдай маңызға ие бола алмады. Орта ғасыр мәдениетінде Амальфи құқық және математика саласындағы гүлденген мектептерімен танымал болды. Теңізші компасын Еуропаға алғаш әкелген деп саналатын Флавио Гиоя Амальфиде дүниеге келген.
Собор
Қадамдардың жоғарғы жағында орналасқан Әулие Андрей соборы (Дуомо) Амальфи қаласының орталығы – Дуомо алаңына қарайды. Собор 11 ғасырға дейін салынған; оның ішкі кеңістігі кеш барокко стилінде безендірілген, 20 бағанамен бөлінген бір негізгі және екі бүйірлік дәлізден тұрады. Собордың фасады византия стилінде жасалған және әртүрлі әулиелердің суреттерімен, оның ішінде Әулие Андрейдің үлкен фрескасымен әсемделген. Алтын қапталған төбеде Андреа делла Астаның төрт үлкен картинасы бар. Олар Әулие Андрейдің қамшылануын, маннаның кереметін, Әулие Андрейдің айқышқа мізгілденуін және айқыштағы Әулиені бейнелейді. Сол жақтанғы дәлізден кіреберіс, криптке (жер астына) апаратын баспалдаққа жалғасады. Бұл баспалдақ 1203 жылы кардинал Пьетро Капуано үшін салынған, ол 18 мамыр 1208 жылы Константинопольден Әулие Андрейдің қабірлерін соборға әкелді. Собордағы Әулие Андрейдің қола мүсіні Микеланджелоның шәкірті Микеланджело Наччериноның туындысы; сондай-ақ Пьетро Бернинидің мрамордан жасаған Әулие Стефан мен Әулие Лаврентийдің мүсіндері де бар. 1206 жылы кардинал Пьетро Капуано Константинопольді тонаудан (4-ші крест жорығының бір бөлігі) кейін, қаланың соборы аяқталғаннан соң Әулие Андрейдің қабірлерін Константинопольден Амальфиге әкелді.
Қолдан жасалған қағаз мұражайы (Museo della Carta)
Қазіргі қаланың солтүстік бөлігіндегі Милл аңғарында орналасқан Қолмен жасалған қағаз мұражайы Амальфидегі қағаз жасаудың ұзақ тарихын сақтайды және оны тойлайды. Бұл қала Еуропада қағаз жасаудың алғашқы орталықтарының бірі болған, ал амальфиттер бұл өнерді арабтардан үйренген. Мұражай бұрын Милано отбасының меншігінде болған ежелгі қағаз фабрикасында орналасқан. Милано отбасы Амальфиде қағаз өндірісімен және жасауымен аты шыққан. 1969 жылы фабриканың сол кездегі иесі Николас Миланоның өсиетімен ғимарат мұражайға айналдырылды. Мұражайда қағазды қолмен жасау үшін пайдаланылған, қазір қайта қалпына келтірілген және толыққанды жұмыс істейтін машиналар мен жабдықтар жинақталған.
Мәдениет
Амальфи жағалауы лимончелло ликерін өндіруімен әйгілі және бұл аймақ лимон өсірушілерге толы. Дұрыс атауы – "sfusato amalfitano", олар әдетте ұзын, басқа лимоннан кем дегенде екі есе ірі, қалың және бүршіктелген қабығы бар, іші тәтті, шырынды және азын-азын сүйектері бар. Ақпан мен қазан аралығында Амальфи жағалауының барлық жерінде лимон ағаштарын кездестіруге болады. Амалфи сонымен қатар "bambagina" деп аталатын қолмен жасалған қалың қағаздың белгілі өндірушісі. Ол көптеген еуропалық елдерге және Америкаға экспортталады, сондай-ақ Италияның барлық аймақтарында тойға шақыру қағаздары, визиткалар және әдемі жазу қағаздары ретінде қолданылады. Қағаздың сапасы жоғары, оны Джузеппе Леоне сияқты суретшілер пайдаланған, ол оны былай сипаттады: "Амалфи қағазы – толық бір әлемді шақырады, ал осы жерлердің сезіміне бейім суретші оның бірегей және қызықты екенін түсінеді". Амалфиге көптеген келушілерді үш дәстүрлі шара тартып алады. Біріншісі – Әулие Андрей мерекесі (25-27 маусым және 30 қараша), қаланың қасиетті қамқоршысын құрметтейді. Содан кейін "Византиялық жаңа жылдық кеш" (31 тамыз) – Византия империясының ескі азаматтық күнтізбесі бойынша жаңа жылдың басталуын тойлайды. Үшінші шара – Тарихи регата (маусымның бірінші жексенбісі), Италияның төрт танымал тарихи теңіз республикасы – Амалфи, Генуя, Пиза және Венеция арасындағы дәстүрлі қайық жарысы. Бұл шара әр жыл сайын басқа қалада өткізіледі, сондықтан ол төрт жылда бір рет Амалфиге келеді.