Кіріспе

BBC радио деректік сериясы

«Last Chance to See» – 1989 жылы BBC радиосымен жасалған деректік серия және оған қоса жазылған кітап. Кітаптың авторлары және жүргізушілері – Дуглас Адамс пен Марк Карвардин. Серияда Адамс пен Карвардин жойылу қаупі бар түрлерді кездестіру үмітімен әртүрлі аймақтарға саяхаттайды. Кітап 1990 жылы жарық көрді. 2009 жылы BBC телеарнасы сол атпен телесериалды көрсетті, онда қайтыс болған Адамстың орнына Стивен Фрай келді. 1985 жылы Дуглас Адамс Мадагаскарға (мүмкін жойылып кеткен) ай-ай лемурын іздеуге барды. Бұл сапар Дүниежүзілік табиғат қоры (WWF) мен британдық «The Observer» газетінің бірлескен жобасы аясында ұйымдастырылды. Жобаның мақсаты – белгілі авторларды шалғай аймақтарға жойылып бара жатқан жануарларды іздеуге және «The Observer» журналында экологиялық мәселелерге назар аударатын мақалалар жазуға жіберу болды. Адамс Мадагаскарда сол кезде WWF-де жұмыс істеген зоолог Марк Карвардинмен кездесті. «Observer» жобасы сәтті аяқталды, содан кейін Адамс пен Карвардин BBC Radio 4 үшін осы идеяны негізге алған радиосериал жасады. Карвардин кейін былай деді:

«Біз әлемнің үлкен картасын қабырғаға іліп қойдық, Дуглас өзі баруды қалаған жерлерге штрих қойды, ал мен жойылып бара жатқан жануарлардың барлық жерлеріне штрих қойдым. Содан кейін екі штрихы бар әрбір жерге саяхат жасадық». Саяхаттардың мақсаты мыналарды көру болды:

Мадагаскардағы ай-ай
Индонезиядағы Комодо аралындағы Комодо айдаһары
Жаңа Зеландиядағы какапо
Заирдегі тау горилласы
Заирдегі солтүстік ақ мүйісті мүйізбек
Қытайдағы Янцзы өзеніндегі дельфин
Маврикийдегі Родригес аралындағы Родригес жеміс жегіші
Бразилиядағы Амазонка манаты
Чилидегі Хуан-Фернандес аралдарындағы Хуан-Фернандес терілі түлені.

Кітап

1990 жылы Ұлыбританияда осы екі адамның саяхаттарында бастан өткерген түрлі оқиғаларын, көбінесе әзіл-қалжыңмен сипаттайтын кітап жарық көрді. Кітапта радиодағы көптеген эпизодтар қамтылған, бірақ Хуан-Фернандес түлкісі мен Амазония дельфині (манат) кірмеген. Кітапта Карвардин түсірген түрлі-түсті фотосуреттер де бар. Алғашқы американдық қатты мұқабалы басылымын Harmony Books 1991 жылы, ал алғашқы неміс жұмсақ мұқабалы басылымын Heyne 1992 жылы шығарды. Бұл басылымдарда саяхаттардың аздаған өзгеше фотосуреттері бар. Адамс оқыған қысқартылған аудиокітап та жарық көрді. Адамстың өлімнен кейін жарық көрген өмірбаяны мен эсселер жинағындағы "Күдікті лосось" атты кітабында "Көруге соңғы мүмкіндік" туындысын өзінің ең сүйікті туындысы деп атады.

CD-ROM- дың

The Voyager Company 1992 жылы Microsoft Windows 3.1 және Macintosh System 6 жүйелері үшін арналған 2 CD-ROM жинағын жариялады, онда 800-нен астам тұрақты фотосурет, Адамстың кітаптың дерлік толық нұсқасын оқуы, Карвардин іздеген түрлер туралы деректерді қосымша мәлімет ретінде оқуы және BBC Radio 4 сериясынан үзінділер ұсынылған.

Телехикая

2009 жылы BBC телеарнасы Адамстың марқұм досы Стивен Фрайдың Карвардинмен бірге радиохабарландырудан кейінгі 20 жылда қандай өзгерістер болғанын көру үшін жасаған сапары туралы телесериалды көрсетті. Сериалда Родригес жеміс-жидек жарғанаты, "барлық мүмкіндік бойынша жойылған" Янцзы өзенінің дельфині және Адамс пен Карвардинге ұяттандырарлықтай оңай табылған Хуан Фернандес терілі иті кірмейді.