Кіріспе

Спорттағы айыппұл салдарынан ойыншылардың азаюын білдіретін термин. Қысқа қол – мұзды хоккейде және су полосы сияқты бірнеше спорт түрлерінде қолданылатын термин. Ойыннан алынған ойыншы белгілі бір уақытқа айыппұл алаңында жазасын өтейді, бұл уақыт бұзушылықтың ауырлығына пропорционал. Егер қақпашы ұсақ бұзушылық жасаса, сол кезде мұзда болған басқа ойыншы, көбінесе команда капитаны жазаны өтейді. Айыппұл алған команда айыппұл салатын кезде "айыппұлдан қорғану" (PK) деп аталады, ал олардың ойыншылары айыппұл қорабында отырғанда. Қарсы командаға, әдетте, айыппұл алған ойыншы ойнауға оралғанға дейін "артықшылық" бар деп есептеледі. Бұл жағдай қарсы команда үшін "күшті ойын" деп аталады. Артықшылықтың басты себебі – қосымша ойыншының болуы, бұл қысқа қол командасының әр ойыншыны жеке қорғауын қиындатады. Егер қысқа қол командасы шабуылға шықса, күшті ойын командасы қысқа қол командасының ойыншыларын екілеп қорғай алады, сонымен қатар қалған ойыншыларын да қадағалайды. Күшті ойын кезінде қысқа қол командасының бір артықшылығы бар: олар ойынды тоқтатпай шайбаны алаңнан шығара алады, соның салдарынан бес ойыншымен ойнағандағыдай жиі сызықты алмастыра алады. Бұл артықшылықты жеткілікті жылдамдық пен шабуылдық шеберлігі бар ойыншылар да пайдалана алады: мұздану қаупі болмағандықтан, қашып кету мүмкіндіктерін қауіпсізден жасауға болады, бұл қысқа қолмен гол соғуға мүмкіндік береді. Дегенмен, екі басқарушы орган күшті ойынға шектеулер енгізді, осылайша қысқа қол командасын одан да қиын жағдайға түсірді: Дүниежүзілік хоккей қауымдастығы 1970 жылдары мұны жасады. USA Hockey 2017/18 маусымынан бастап барлық жасөспірімдер турнирлерінде (14 жасқа дейінгі ойыншылар, барлық жас топтарында) осылай істеді. Күшті ойын командасы әдетте екі емес, бір қорғаушыны алаңның арт жағында қалдырады, оның орнына тағы бір шабуылшыны қосады. Сирек жағдайларда командалар қақпашыларын алмастырып, алтыншы ойыншыны алаңға шығарады (мысалы, 1993 жылғы Стэнли кубогы финалының екінші ойынында). Күшті ойынға немесе айыппұлдан қорғануға тағайындалған ойыншылар көбінесе "арнайы командалар" деп аталады. Егер күшті ойын командасы айыппұл салған команданың голына қол жеткізсе, айыппұл тоқтатылады, егер гол негізгі уақыттағы немесе қосымша уақыттағы ірі айыппұл кезінде соғылмаса. Солтүстік Америкадағы кәсіби әйелдер хоккей лигасының ережесінде, егер командалардың бірі гол соқса, ұсақ айыппұл аяқталады. Қосымша уақытта мұздағы ойыншылардың санын азайтатын лигаларда бұл принцип сақталады, бірақ команда мөлшеріне бейімделеді. Мысалы, NHL тұрақты маусымының қосымша уақыты 3x3 форматында өтеді, әр командада үш ойыншы және қақпашы болады. Егер ойыншы қосымша уақытта айыппұл алса, ол айыппұл алаңына жіберіледі, бірақ оның орнына басқа ойыншы шыға алады. Алайда, айыппұл алмаған командаға айыппұл мерзіміне қосымша ойыншы беріледі. Егер айыппұл мерзімі гол соғылмаса, қосымша ойыншы мұздан алынып, ойын жалғасады. Егер негізгі уақыт күшті ойынмен аяқталса, артықшылыққа ие команда қосымша уақытты үштен астам ойыншымен (көбінесе төрт, сирек бес) бастайды.

5 - 3 қарсы

Командада айып тарту орнында екі ойыншы болуы мүмкін, бірақ мұзда кез келген уақытта үш ойыншыдан артық болмауы керек. Егер қарсы команда толық құрамда болса және айыпталған командада екі ойыншы айып тарту орнында отырса, сонымен қатар қақпашы қақпада болса, бұл жағдай "бес-үш" деп аталады. Бұл жағдай, көптеген ойыншысы бар командаға гол соғу мүмкіндігін одан да арттырады. Егер "5-3" артықшылығына ие команда гол соқса, екі айыптың ең ертесін алған ойыншы мұзға оралуы мүмкін, ал ойын бір ойыншысы айып тарту орнында болатын күштік ойын ретінде жалғасады. Дегенмен, егер алғашқы айып екі есе аз айып болса, мерзімі бітетін айып – екі есе аз айыптың бірінші бөлігі болып табылады, содан кейін екінші айыпқа таймер басталады, ал "5-3" жағдайы жалғаса береді. Регламенттың соңғы екі минутында немесе қосымша уақытта "5-3" жағдайында мұзда тым көп ойыншы болғаны үшін шақыру айып соғуына әкеледі. Бұл қағида жаттықтырушы Роджер Нилсонның ОХЛ матчында ережедегі олқылықтарды пайдаланғаннан кейін пайда болды, өйткені оның командасы бір голмен жеңіске жеткенімен, ойынның соңғы минутында "бес-үш" жағдайында екі ойыншысы кем болды. Қолданыстағы ереже бойынша, одан көп айып тарту мүмкін еместігін түсінген Нилсон, әр он секунд сайын мұзға тым көп ойыншы шығарды. Төрешілер ойынды тоқтатып, екі команда арасында бетпе-бет кездесу ұйымдастырылды, бұл қорғанысқа түсірілген қысымды жеңілдетті. NHL-дегі тұрақты маусымның қосымша уақытында, егер бір команданың екі ойыншысы бір уақытта айып тартса, "5-3" жағдайы туындауы мүмкін.

Қысқа қолдардағы мақсаттар

Қысқа қолмен соққан гол – мұз үстіндегі хоккейде, бір команданың алаңдағы ойыншылары қарсы командадан кем болған кезде соғылған гол. Әдетте, команда айыптық жаза алғандықтан аз болады. Дегенмен, қарсы команданың көпшілік ойын кезінде көбінесе артқы жақта тек бір қорғаушы болады, екінші шабуылшыны қосу үшін. Осындай стратегияны қысқа қолмен ойнап жатқан команда жиі пайдалана алады, егер шайбаны нейтралды аймаққа шығарып, қарсыластардың көп бөлігін артта қалдыра алса. Сонда айып тартушылар қарсы команданың жалғыз қорғаушысына қарсы көптеген шабуылдар мен қашқындар жасау мүмкіндігіне ие болады. Бұрын айтқандай, мұзға қатысты ережелердің тоқтатылуы, пас беруді ұзартуға және ойын тоқтатылмай, шайбаны лақтырып, қууға мүмкіндік береді. Көпшілік ойынмен соққан голдардан айырмашылығы, қысқа қолмен соққан голдар айыптық жазаны тоқтата алмайды, егер қосымша уақытта қысқа қолмен гол соғылса ғана, ол ойынды дереу аяқтайды. Егер бір команда ойын соңында қосымша шабуылшымен ойнау үшін қақпашысын шығарса, бос қақпаға соғылған гол қысқа қолмен соққан гол деп есептелмейді, себебі екі командада да бірдей ойыншылар болады. Бір ойыншы кем болғанда қысқа қолмен гол соғу сирек кездеседі, кейбір жағдайларда бір айыптық жазаға екі қысқа қолмен гол соғылған. Екі ойыншы кем болған команданың қысқа қолмен гол соғуы өте сирек болады (екі ойыншы кем болған кезде қарсы команда "темір крест" тактикасын қолданады: бір шабуылшы, екі қорғаушы және қақпашыдан тұратын ромб пішінін құрып, қорғаныс аймағында қалып, шайбаны мүмкіндігінше алаңнан шығарып, шабуылға түсуге тырыспай, әлсіз қорғаныс позициясын қауіпке ұшыратпау). Бұрынғы "Филадельфия Флайерс" командасының капитаны Майк Ричардс 3-ке 5 есебімен соққан голдардан ең көп рекордты (үш гол) иеленеді, соңғысын 2008-09 маусымында соққан. Ұлттық хоккей лигасының (НХЛ) ойынында ең жылдам үш қысқа қолмен соққан гол 2010 жылдың 10 сәуірінде "Бостон Брюинс" және "Каролина Харрикейнз" командалары арасындағы TD Garden аренасындағы ойында тіркелді. "Брюинс" командасы ойын уақытының 1:04 ішінде "Каролинаның" қақпашысы Кэм Уордқа қарсы үш қысқа қолмен гол соқты. "Бостон Брюинс" сондай-ақ НХЛ тарихында осы қысқа қолмен соққан голдарымен танымал, себебі бұл команданың бір айыптық жаза кезінде үш рет гол соққан алғашқы жағдайы болды (Дэниел Пейл, Блейк Уилер, Стив Бегин). Бір команданың бір НХЛ ойынында соққан ең көп қысқа қолмен гол 1995 жылдың 7 сәуірінде тіркелді, онда "Виннипег Джетс" командасы төрт гол соқты, бұл НХЛ-дің алғашқы алты командасы дәуірінің соңынан бері ең көп көрсеткіш.