Кіріспе
1968 жылдан 2021 жылға дейін зулу халқының патшасы Гудвилл Звелитхини каБхекузулу (1948 жылдың 27 шілдесі – 2021 жылдың 12 наурызы) – 1968 жылдан өліміне дейін зулу халқының патшасы болды. 1968 жылы 20 жасында әкесі Киприан Бхекузулу қайтыс болғаннан кейін патша тағына отырды. Принц Израиль Маквайзени 1968 жылдан 1971 жылға дейін регенттік қызметін атқарды, ал король үш жыл бойы қастандықтан сақтану үшін Оңтүстік Африканың сол кездегі Транскай провинциясына жасырынып басты. 21 жасқа толғаннан және алғашқы некесінен кейін Звелитхини 1971 жылдың 3 желтоқсанында Ногомада өткен дәстүрлі салтанатта зулулардың сегізінші монархы ретінде тағайындалды, оған 20 мың адам қатысты. Звелитхини 2021 жылдың 12 наурызында 72 жасында қант диабетіне байланысты ауруға шалдығып, ауруханада қайтыс болды. Оның қорымына дайындық кезінде корольдің дәстүрлі премьер-министрі Мангосуту Бутелези оның COVID-19 салдарынан қайтыс болғанын хабарлады.
Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu (27 July 1948 – 12 March 2021) was the King of the Zulu nation from 1968 to his death in 2021. He became King on the death of his father, King Cyprian Bhekuzulu, in 1968 aged 20 years. Prince Israel Mcwayizeni acted as the regent from 1968 to 1971 while the King took refuge in the then Transkai province of South Africa for three years to avoid assassination. After his 21st birthday and his first marriage, Zwelithini was installed as the eighth monarch of the Zulus at a traditional ceremony at Nongoma on 3 December 1971, attended by 20,000 people. Zwelithini died on 12 March 2021, aged 72, after reportedly being admitted to hospital for diabetes related illness. During preparations for his funeral, the king's traditional prime minister, Mangosuthu Buthelezi, announced that he had died of COVID 19.
Саяси рөлі
1990 жылдары апартеид және елді ақтөстің Оңтүстік Африкалықтардың үстемдігінен босату нәтижесінде туған билік вакуумында король партиялық саясатқа көбірек тартылды. Зулулар басымдығы бар Инката Азаттық партиясы (IFP) бастапқыда Африка Ұлттық Конгресінің (ANC) Квазулудың ішкі басқаруына қатысты жаңа конституцияның кейбір бөліктеріне қарсы болды. Атап айтқанда, IFP конституциялық мемлекет басшысы ретінде тәуелсіз және егеменді Зулу патшасы үшін белсенді науқан жүргізді. Осының салдарынан IFP жаңа демократияда корольдің рөлі нақтыланғанша 1994 жылғы сайлауға партиясын тіркеуден бас тартты. Мандела мен президент Де Клерк король мәселесін шешу үшін халықаралық делдалдарды шақыру туралы келісімге келген арнайы кездесу ұйымдастырды. Осының нәтижесінде IFP сайлауға тіркелді. Ол аталған сайлауда Квазулу-Натал провинциясы бойынша көпшілік дауыс алып, саяси күшін көрсетті. Конституция корольдің рөлін көбінесе рәсімдік деп белгілесе де, ол провинциялық премьер-министрдің ресми кеңесіне сүйенуі тиіс. Кейде Оңтүстік Африка президенті Нельсон Мандела зулулармен келіссөздер жүргізу кезінде IFP-ті айналып өтуге тырысып, корольге тікелей ұсыныс жасады (Манделаның қызы Зени король Звелитхинидің әйелі, королева Мантфомбидің ағасы, принц Тхумбумузи Дламиниге үйленген). Дегенмен, IFP 2003 жылға дейін провинцияда билікте болды. Корольдің билік ету кезеңінің көп бөлігінде оның туысы (зулу дәстүрі бойынша інісі), КваФиндангене князі және IFP-нің негізін қалаушысы/жетекшісі Мангосуту Бутелези Зулу премьер-министрі болды. Бірақ 1994 жылдың қыркүйек айында, жыл сайынғы Шака Зулу мерекесінің қарсаңында бұрынғы одақтас туыстар арасындағы шиеленіс жариялы түрде күшейді. Король 1990 жылы ANC-ге қосылған бұрынғы регент принц Маквайзинимен Бутелезиді алмастыруға тырысып жатыр деген қауесет тарады, король Бутелези енді өзінің бас кеңесшісі бола алмайтынын жариялағаннан кейін және мерекелік шараны бірден тоқтатқаннан кейін бұл ықтимал көрінді. Бутелези сол кезде Оңтүстік Африканың Ішкі істер министрі болғанмен, президент Манделаның келісімге келу әрекеттері сәтсіз аяқталды. Бутелези шараны Нонгомадан Стэнгерге көшірді және 10 000 зулу жақтасының алдында сөз сөйледі. Содан кейін корольдің өкілі, принц Сифисо Зулу Оңтүстік Африка радио және теледидар корпорациясының студиясында теледидардан сұхбат беріп жатқанда Бутелези және оның күзетшілері бағдарламаны күшпен тоқтатты, принц Сифисоны физикалық қорқытты. Теледидарда көрсетілген оқиға елдің назарын аударды және Манделаның ашық айыптауына әкелді, Бутелези зулу королдік отбасынан, кабинетінен және ұлттан өзінің әрекеттері үшін кешірім сұрауға мәжбүр болды.
Мәдени рөл
Патша Ингонияма трестінің төрағасы болды, бұл трест патшаға дәстүрлі түрде тиесілі жерлерді басқару үшін құрылған корпоративтік ұйым, Зулу ұлтының игілігі, материалдық және әлеуметтік тұрмысын жақсарту мақсатында. Бұл жер Квазулу/Натал аймағының 32% құрайды. Зулу дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының сақтаушысы ретінде патша Звелитхини Умхланга сияқты мәдени шараларды жаңғыртты – бұл жарқын және символдық қамыс биі, ол басқа нәрселермен қатар Зулу әйелдері арасында моральдық сананы қалыптастыруға және ЖИТС туралы білім беруге көмектеседі, сондай-ақ Укешвама, яғни алғашқы өнімдер рәсімін қайта жаңғыртты. Бұл рәсімде белгілі бір дәстүрлі ритуалдар орындалады, оның ішінде бұқа сою да бар. Соңғы рәсімге қатысты, 2009 жылдың қараша айында Animal Rights Africa ұйымы жануарды өлтіру әдісі қатыгездік пен варварлық деп есептеп, сотқа шағым түсірді. Сондай-ақ, патша Квазулу-Натал аймағы үшін туризм мен сауданы насихаттау және Зулу ұйымдары қолдайтын қайырымдылық қорларына қаржы жинау үшін батыс елдеріне кеңінен саяхаттар жасады, көбінесе әйелдерінің бірімен бірге. Мұндай жағдайларда ол жергілікті Зулу ұйымдарының ресми шақыруымен қабылданып, шетелде тұратын Зулу азаматтарын қабылдады. 1994 жылдың маусым айында Зулуланд университеті патшаға ауыл шаруашылығы саласындағы құрметті докторлық дәрежесін берді. Ол американдық Newport университетінің Оңтүстік Африкадағы филиалының канцлері болды. 1999 жылдың наурыз айында Оңтүстік Каролина штатындағы Coker колледжі оған құқық ғылымының құрметті докторлық дәрежесін табыс етті. 2001 жылдың бірінші жартысында патша Квазулу-Наталдағы М.Л. Сұлтан Техникумының канцлері болып тағайындалды. Патшаның ресми биографиясы, «Жақсы ниеттің патшасы» деген атпен 2003 жылы жарық көрді. Бұл туындының музыкалық қойылымы 2005 жылдың 16 наурызында Йоханнесбургтегі Market Theatre театрында тұңғыш рет көрсетілді. 2004 жылы патша Нигерияның Лагос қаласындағы The Synagogue Church Of All Nations шіркеуінде сауда мен бейбітшіліктің маңыздылығы туралы сөз сөйледі.
Даулар
2012 жылдың қаңтар айында Исандлуана шайқасының 133 жылдығына арналған іс-шарада сөз сөйлеген кезде король, бір жынысты қатынастарды "бұзық" деп атап, дау тудырды. Оның мәлімдемесін Оңтүстік Африканың Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы және ЛГБТ құқықтарын қорғаушы топтар айыптады. Президент Джейкоб Зума корольдің бұл сөздеріне сын айтты. Кейіннен Зуллу Корольдық үйі корольдің сөздері дұрыс аударылмағанын, ол бір жынысты қатынастарды айыптамағанын, тек Оңтүстік Африкадағы моральдық құлдырауға, оның ішінде жыныстық зорлық-зомбылықтың, соның ішінде еркектерге қарсы зорлық-зомбылықтың кең таралғанына алаңдаушылық білдіргенін мәлімдеді. 2012 жылдың қыркүйегінде король Гудвилл Звелитхини Квазулу-Натал үкіметінен жаңа мүлік салуға 18 миллион ранд сұрады, оның ішінде ең кіші әйелі королева Мафу үшін 6 миллион ранд тұратын жаңа сарай және королева МаМчизаның сарайын жаңарту. Корольдік үйдің қаржы директоры Мдудузи Мтембу парламенттік комитетке бұл қаражаттың қажет екенін айтты. Сондай-ақ департамент королева МаМчизаның сарайын жақсарту үшін 1,4 миллион АҚШ доллары сұрады. Үкімет 2012 жылы корольдік отбасыға бұрынғыдай шамамен 6,9 миллион АҚШ доллары бөлді, бұл жомарттықпен жұмсалуына қатысты айыптауларға себеп болды. 2008 жылы оппозициялық партиялар король Звелитхинидің әйелдерінің зығыр, дизайнерлік киім және қымбат демалысқа 24 000 АҚШ доллары жұмсағанын сынады. Ол саясаткерлерге еріксіз болған нәрсені айтуға өзінің құқығы бар екенін мәлімдеп, шетелдіктер өз туған жерлеріне оралуын өтінді, себебі, оның сөзінше, диаспорадағы Оңтүстік Африка азаматтары қонақ елдерде бизнес ашқан жоқ. Бұл пікірлер Оңтүстік Африка мен басқа елдердің азаматтары арасындағы жағдайдың ушығу кезінде айтылды. Қаңтар айында Соуэтода зорлық-зомбылық басталып, Квазулу-Наталға тарады, нәтижесінде үш адам қаза тапты.