Кіріспе

өмірге бала келтіру туралы шешімдер

Ата-аналардың келісімімен жасалған бала күтімі жоспары, некеден айырысу туралы келісімге немесе ажырасу туралы соңғы шешімге енгізілуі мүмкін. Әсіресе, ажырасу бастапқыда шиеленіскен жағдайда, кімнің, қашан және қалай осы міндеттерді орындауға жауапты екені туралы нақты келісімдер сотқа жүгіну қажеттілігін азайтады. Сотқа жүгінуден аулақ болу тараптарды сот процесінің қаржылық және эмоционалдық салдарынан ғана емес, сонымен қатар соттың кейіннен шығаратын шешімінің қаншалықты жақсы немесе жаман болатынының белгісіздігінен де сақтайды. Сонымен қатар, келісім арбитраж және медиация сияқты дауларды шешу әдістерін пайдалануға мүмкіндік береді, олар сот процесінен гөрі арзан болуы мүмкін.

Ата-аналық жоспарды жасау

Жақсы жазылған ата-аналық жоспар, кәмелетке толмаған балаға немесе балаларға қамқорлықты бөлісетін ата-аналардың қамқорлыққа қатысты құқықтары мен міндеттерін, сондай-ақ осы жоспардың мазмұнды талаптарын іске асыру үшін логистикалық және басқа да процедураларды қамтиды. Ата-аналар балаларының жасын және қажеттіліктерін ескере отырып жоспарға келісе алады және егер олар тиімді түрде бірлесіп тәрбиелеуді жалғастырса, уақыт өте келе жоспарларын өзгертіп, балаларының ең жақсы мүддесін қамтамасыз ете алады.

Нұсқаулар

Кейбір юрисдикцияларда ата-аналық жоспарлардың мазмұнына қатысты басшылық ережелер бар, олар әдепкі ережелер (яғни, кері ережелер болмаған жағдайда ғана қолданылатын ережелер) немесе барлық келісімдер сақтауға тиіс қатаң талаптар болуы мүмкін. Бұған қоса, кейбір аймақтардағы соттар ұсынылатын үлгілерді ұсынады, олардың шарттары жергілікті ерекшеліктерді, мысалы, балалар бағдарламаларының қолжетімділігін, мектеп автобустарының бағыттары мен кестелерін, сондай-ақ мектеп және қоғамдық спорттық іс-шаралардың кестелерін ескереді.

Соттың тіркеуі

Соттан тыс жағдайда тараптар келіскен ата-аналық жоспарды көбінесе "мақұлданған", "келісілген" немесе "өзара келісіммен" деп атайды. Баланың ең жақсы мүддесіне сай екенін анықтаған судья, тараптардың немесе баланың сотта болуын қажет етпей-ақ жоспарды бекіте алады, бұл ата-аналарға ыңғайлылық әкеліп, балаға бейтаныс ортада билік өкілдерімен қарым-қатынас жасаудан туындайтын эмоционалды стресстен сақтайды.

Австралия

Австралияда ата-аналық жоспарлар жасалады, бірақ оларды жасауға делдалдың көмегі тартылуы мүмкін. Ата-аналық жоспарларға екі ата-ана келіскен кез келген мәселе, бала немесе балаларға қатысты, көп немесе аз көлемде енгізілуі мүмкін. Дегенмен, бала асырау төлемдері әдетте қамтылмайды, өйткені төленетін бала асырау ақысы Австралия Үкіметінің Бала асырау агенттігі (CSA) арқылы есептеледі. Ата-аналық жоспарлар міндетті емес және заңды күші жоқ, бірақ оларды сот бекітуі үшін ұсынуға болатындай етіп жазуға болады.

Бельгия мен Нидерланды

Нидерланды заңнамасында ата-аналық жоспар енгізілді, сондай-ақ Бельгияда да оны енгізу үшін заң жобасы қарастырылуда.

Ұлыбритания

Англия мен Уэльсте балалар және отбасылық сот кеңес беру және қолдау қызметі (Children and Family Court Advisory and Support Service) мемлекеттік емес орган, "Балаларыңызды басты орынға қойыңыз: ажырасып бара жатқан ата-аналарға арналған нұсқаулық" ("Parenting Plans Putting your children first: a guide for separating parents") атты кітапша жасайды.

Румыния

Румынияда ортақ қорғаншылықты ұлттық заңнамаға енгізгеннен кейін, ата-аналық жоспардың стандартты нұсқасы жұртшылыққа ұсынылды. Ата-аналық жоспарлар алғаш рет медиация туралы заңмен пайда болды, оның 2- және 64-баптарында ата-аналар ажырасқаннан кейін балаларды тәрбиелеу мәселесі бойынша медиация жүргізе алатыны көзделген. Осылайша, Румынияда 2006-2011 жылдары медиациялық келісімдер арқылы тек жалғыз қорғаншылық қолданылса да, медиаторлар бірлескен заңды қорғаншылықты қамтамасыз ететін құқықтық шараларды іске асырды. Бұл жоспар Румынияның ерекшеліктеріне бейімделді және қазір елдің барлық аймандарындағы медиаторлар қолданып жүр. 2011 жылдың қазанынан бастап бірлескен ата-аналық биліктің енгізілуіне байланысты, ата-аналық жоспар ұғымы жаңа Азаматтық кодекстің 506-бабы арқылы заңдық қолдауға ие болды. Үкіметтік емес ұйымдар ата-аналық жоспарды екінші деңгейдегі заңнамаға енгізуді ұсынады (уәкілетті мекемелер бақылауымен іске асыру бойынша нұсқаулық), сондай-ақ бұл жоспарды бірінші деңгейдегі заңнамаға енгізуді көздейді (бұл DGPC бастамасымен 272/2004 Заңына енгізілетін өзгерістер).

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында көптеген штаттардың соттары балалы жұптар ажырасып жатқанда немесе ажырасқан кезде, ажырасу шартының және/немесе ажырасу туралы сот шешімінің шарттарына ата-аналық жоспарды қосуды талап етеді. Ажырасқан немесе некеде тұрмаған ата-аналар сотқа жүгінбей өздері жасаған ата-аналық жоспарға келісе алады, бірақ мұндай жоспар сотта күшіне енбейді. Ата-аналық жоспар әдетте ажырасу ісі немесе некеде тұрмаған ата-аналардың қамқорлық құқығы туралы іс аясында басталады. Ажырасқан ата-аналар, егер балаларына қатысты қамқорлық құқығы ата-аналық жоспармен реттелсе, соттан жоспарды өзгертуді немесе жаңа жоспармен алмастыруды сұрай алады. Заңдары осы мүмкіндікті көздейтін штаттарда, кейбір жоспарлар тараптарға соттың келісімінсіз, ата-ананың баламен бірге болатын уақытында тұратын жерін анықтайтын сияқты, белгілі бір шарттарды өзгертуге рұқсат береді. Сотқа тапсырылған ата-аналық жоспарды өзгерту немесе алмастыру туралы өтінішті қарастырғанда, сот "баланың ең жақсы мүддесі" принципін қолданады, ата-ананың басқа жерге көшуі, ата-ананың бірінің немесе екеуінің үйінде балаға қатысты зорлық-зомбылықтың болуы немесе болмауы, сондай-ақ ата-ананың немесе баланың денсаулық жағдайы сияқты жағдайлардың өзгеруі ескеріледі. Егер қамқорлық дауын қарастырып жатқан сотқа ата-аналар сұраса, көптеген штаттар жеткілікті жасқа толған балаларға өздерінің пікірін білдіруге, яғни қамқорлық пен ата-аналық уақытқа қатысты өздерінің қалауларын айтуға мүмкіндік береді. Баланың пікірі сотта оның ең жақсы мүддесіне қатысты барлық басқа дәлелдермен бірге қарастырылады. Баланың куәлігіне соттың беретін салмағы баланың ақыл-ой және психологиялық жетілуіне, оның жасына байланысты, жағдайына түсінігіне, сондай-ақ оның айғақтарының сенімділігіне, оның адалдығынан бастап, ата-ананың бірі немесе екеуінің балаға тигізетін ықпалына дейін байланысты болады. Көптеген штаттар сот шешкен ата-аналық жоспарларда, қамқорлықсыз ата-анаға тиесілі ата-аналық уақыт пен қатынас мөлшерін міндетті түрде белгілеуді талап етеді. Мұндай штаттарда, егер келісімде қамқорлықсыз ата-ананың ең төменгі деңгейдегі қатынасы көрсетілмесе, сот шешіміне шағымдануға болады. Ажырасқан немесе ажырасып кеткен ата-аналар бір-біріне жақын тұратын жағдайларда, АҚШ-тың көптеген штаттарының отбасылық соттары қамқорлықсыз ата-анаға әр екінші демалыс күндері және кейбір мерекелерде кездесу құқығын беріп, стандартты ереже сақтайды. Ата-аналар бір-бірінен алыс тұратын жағдайларда, Флорида, Орегон, Нью-Гэмпшир және Нью-Йорк сияқты штаттар сапарды қысқарту үшін осы кездесулерді ұзақ уақытқа біріктіруге рұқсат береді.