Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колорадо өзенінің саласы, Колорадо, АҚШ
Tributary of the Colorado River in Colorado, United States
Гуннисон өзені АҚШ-тың батыс Колорадо штатында орналасқан және Колорадо өзенінің ірі салаларының бірі болып табылады.
The Gunnison River is located in western Colorado, United States and is one of the largest tributaries of the Colorado River.
Сипаттама
180 миль (290 км) қашықтықтағы өзен шығыстан батысқа қарай ағады және USGS деректері бойынша 7923 шаршы миль (20520 км²) су жинау алабына ие. Гуннисон өзенінің су жинау бассейні Континенттік бөлініс бойында орналасқан орман және альпілік шалғынды далалар сияқты әртүрлі орталардан су жинайды. Өзен батысқа қарай ағып, Сан-Хуан тауларын кесіп өтеді. Ол Гранд-Джанкшн қаласында Колорадо өзеніне құяды. Гуннисон өзенінің алабында балық аулау, рафтинг, қайықпен жүзу, кемпинг, жаяу серуен және тауға шығу сияқты демалыс шаралары танымал. Гуннисон өзенінің селен мен сынаппен ластануы Манкос тақтасынан алынған селенге толы топырақты суару және кен өндіруден туындайды. Гуннисон өзенін қоршаған аймақ Колорадоның минералдық белдеуінің бір бөлігі болып табылады. Гуннисон өзенінің селен мен сынаппен ластануы бонутаил, Колорадо пикеминноу, горбатый және бритвалы сорғыш үшін қорғауға қатысты мәселе болып табылады, олардың маңызды мекендеу ортасы төменгі Гуннисон өзенін қамтиды.
The 180 mile (290 km) river flows east to west and has a drainage area of 7923 square miles (20,520 km2) according to the USGS. The drainage basin of the Gunnison collects water from different habitats, such as forests and alpine meadows, located along the Continental Divide. As the river flows westward, it carves through the San Juan Mountains. It flows into the Colorado River at Grand Junction. The Gunnison River Basin is popular for recreational activities such as fishing, rafting, boating, camping, hiking, and rock climbing. Contamination of the Gunnison River with selenium and mercury results from irrigation of high selenium soils derived from the Mancos Shale and from mineral mining. The region surrounding the Gunnison River is part of the Colorado Mineral Belt. Contamination of the Gunnison River with selenium and mercury is a conservation concern for the bonytail chub, Colorado pikeminnow, humpback chub, and razorback sucker, whose critical habitat includes the lower Gunnison River.
Бассейннің ерекшеліктері
Гуннисон өзені Колорадо штатының Гуннисон округінің шығысындағы Алмонт қаласында Тейлор және Ист өзендерінің қосылуынан пайда болады. Гуннисон қаласынан сәл өткен соң, өзен 58 шақырымдық Блю-Меса су қоймасының кеңістігіне қарай өршіп бастайды, ол Блю-Меса бөгетімен құрылған және мұнда Гуннисонның Көлтік саласы қосылады. Төмен ағысында ол тағы да бөгеттелген, Морроу Пойнт су қоймасын құрайды, содан кейін тағы да бөгеттелген, Кристалл су қоймасын құрайды. Су қоймалары гидроэлектр энергиясын өндіреді және айналасындағы аймақтарды тұрмыстық және суаруға қажетті сумен қамтамасыз етеді. Су қоймалары Гуннисон өзенінің жоғарғы бөлігінде орналасқан. Кристалл бөгетінен төмен ағысында Гуннисон өзені зор катаракталар арқылы күркірей бастайды. Гуннисон өзені содан кейін әлемдегі ең ұзын, ең тар және ең терең шатқалдардың бірі – Гуннисонның Қара каньоны арқылы ағады. Қара каньонның шығысында ол Солтүстік сала өзенін қабылдайды, ал төмен ағысында, Дельта қаласына жақын, оған Uncompahgre өзені қосылады. Содан кейін ол шөлді каньондық жерлер арқылы иіліп өтеді, мұнда Каннах өзенін қабылдайды. Соңында ол Домингуес каньонынан Колорадо өзеніне құяды, кейбір жылдары көлемі Колорадо өзенімен шайқасады. Гуннисон өзенінің ені және тереңдігі өзеннің күшті ағысы мен көптеген тасылдарының салдарынан жоғары ағысқа саяхаттауды дерлік мүмкін емес етеді. Ол өзен бойында шағын кемелермен, ал Қара каньонның төменгі бөлігінде үлкен қайықтармен жүзуге қолайлы. Қара каньонның кейбір бөліктері алып катаракталардың болуына байланысты кез келген кемемен жүзуге болмайды. Бүкіл каньонды қайықпен жүзу қауіпті және тек тәжірибелі қайықшыларға арналған.
The Gunnison River is formed by the confluence of the Taylor and East rivers at Almont in eastern Gunnison County, Colorado. Just past the town of Gunnison, the river begins to swell into the expanse of Blue Mesa Reservoir, a 36 mile (58 km) reservoir formed by Blue Mesa Dam, where it receives the Lake Fork of the Gunnison. Just downstream, it is dammed again to form Morrow Point Reservoir and then dammed again to form Crystal Reservoir. The reservoirs produce hydroelectric power and supply the surrounding areas with water for both municipal and irrigation use. The reservoirs are located along the upper part of the Gunnison River. Below Crystal Dam, the Gunnison River begins to roar through massive cataracts. The Gunnison River then flows through the Black Canyon of the Gunnison, one of the longest, narrowest, and deepest gorges in the world. At the outlet of the Black Canyon, it receives the North Fork River, and then downstream, near Delta, it is joined by the Uncompahgre River. It then winds through desert canyonlands, where it receives Kannah Creek. It then empties out of the Dominguez Canyon into the Colorado River at Grand Junction, where some years it rivals the Colorado River in volume. The Gunnison River ranges in width from and in depth from The river's powerful current and many rapids make upstream travel nearly impossible. It is navigable by small craft throughout its course and by larger boats below the Black Canyon. Parts of the Black Canyon are non navigable by any sort of craft because of giant cataracts. Navigation through the entire canyon is dangerous and for experienced boaters only.
Тарих
Гуннисон өзенін көрген және ақпарат жазған алғашқы жергілікті емес адам Хуан Мария де Ривера болды, ол 1761 және 1765 жылдары өзеннің жағалауына, оның Ункомпагре өзенімен қосылған жерінен төменге келді. Оны 1776 жылы Сильвестр Велес де Эскаланте тағы да көрді. Сол кезде өзеннің испан тіліндегі атауы Рио-де-Сан-Хавьер (Ксавьер) еді; ал жергілікті американдықтардың атауы – Томичи. Эскаланте Ривера оны "үлкен Рио-дель-Тизон" деп ойлағанын айтты, бұл ұзақ жылдар бойы төменгі Колорадо өзенін атау үшін испандықтар қолданған есім. 1800 жылдардың ортасына дейін өзенге әртүрлі атаулар берілді: Бүркіт, Бүркіт құйрығы, Гранд өзенінің оң саласы, Гранде және Гранд. 1850 және 1860 жылдардағы барлау есептері мен жарияланған карталарда өзен көбінесе Гранд өзені деп аталды. Бірақ, кейіннен өзеннің аты АҚШ армиясының капитаны Джон В. Ганнисонның құрметіне өзгертілді. Ол 1853 жылы Юта аймағында батысқа қарай жол картасын жасап жатқанда Пахвант Утестерінің шабуылынан қаза тапты.
The first non native to see and record information of the Gunnison River was Juan Maria de Rivera, who came to the banks of the river just below its confluence with the Uncompahgre River in 1761 and 1765. It was again seen in 1776 by Silvestre Vélez de Escalante. At the time the Spanish name for the river was Rio de San Javier (Xavier); the Native American name was Tomichi. Escalante noted that Rivera thought it was "the great Rio del Tizon", the long used Spanish name for the lower Colorado River. Through the mid 1800s, the river was variously named the Eagle, Eagle Tail, South Fork of the Grand, Grande, and Grand River. Exploration reports and published maps of the 1850s and 1860s most commonly referred to the river as the Grand River. In subsequent years, however, the river was renamed for U. S. Army Captain John W. Gunnison of the Topographic Engineers, who was ambushed and killed by Pahvant Utes while mapping a trail west in Utah Territory in 1853.
Балық аулау
Гуннисон өзенінің төменгі ағысы «Алтын медаль» сулары және жабайы форель мекендейтін сулар деп белгіленген. Белгіленген аудан Кристалл тоғанынан 200 метр төмен басталып, Қара шатқал арқылы Солтүстік Форк және Гуннисон өзендерінің қосылған жеріне дейін созылады.
The lower section of the Gunnison River is designated as Gold Medal Water and Wild Trout Water. The designated area begins 200 yards below the Crystal Dam and stretches through the Black Canyon to the confluence of the North Fork and Gunnison rivers.
Инженерлік
Өзен суының бір бөлігі 1905-1909 жылдар аралығында салынған, 8 шақырымдық Гуннисон туннелі арқылы Ункомпагре аңғарын суару үшін бұрылады. Блю-Меса тоғаны, Морроу Пойнт тоғаны және Кристалл тоғаны – 1960-1970 жылдар аралығында салынған Колорадо өзенін сақтау жобасының құрамына кіреді.
Part of the river's water is diverted to irrigate the Uncompahgre Valley via the 5 mile (8 km) Gunnison Tunnel, which was built between 1905 and 1909. The Blue Mesa Dam, Morrow Point Dam, and Crystal Dam–built between the 1960s and the 1970s–are part of the Colorado River Storage Project.
Өткен
19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы кезеңде Мелиорация бюросы бірнеше бөгеттер (Блю-Меса, Морроу-Пойнт және Кристалл) мен суқоймалар (Блю-Меса, Морроу-Пойнт және Кристалл) салды. Бұл жобалардың бәрі аймақтың жергілікті ауыл шаруашылығын, демалысын және басқа да салаларын қолдаған үлкен көлемде сумен қамтамасыз етті. Гуннисон өзенін дамыту, өзеннің көркемдігін сақтағысы келгендердің (әсіресе Гуннисонның Қара каньонының) алаңдаушылығын тудырды. 1930 жылдары президент Герберт Гувер «өзеннің шуылын» қорғау мақсатымен Гуннисон өзенінің Қара каньонын ұлттық ескерткіш деп жариялады. Гуннисон өзенінің жағдайы, Қара каньон ұлттық паркіне берілген қорғау шараларының артуымен және мүдделі тараптардың, ғалымдардың және табиғи ресурстарды басқарушылардың Гуннисонды қорғау жөніндегі күш-жігерін жалғастыруымен жақсарып келеді. Олардың жұмысына ғылыми зерттеулер жүргізу және өзенді қалай қорғауға болатынын халыққа түсіндіретін ақпараттарды жариялау кіреді. 2019 жылғы баяндамаға сәйкес, Гуннисон бассейнінде селенді басқару бағдарламасы Гуннисон және Колорадо өзендеріндегі сирек кездесетін балық түрлеріне селеннің зиянды әсерін азайту мақсатында Колорадо штаты мен Гуннисон өзені бассейнінің су пайдаланушыларымен бірлесіп селенді басқару бағдарламасын (SMP) әзірлеу және іске асыру бойынша жұмыстарын жалғастыруда.
Throughout the late 19th and early 20th century the Bureau of Reclamation built multiple dams (Blue Mesa, Morrow Point, and Crystal) and reservoirs (Blue Mesa, Morrow Point, and Crystal). All of these projects provided the area with large amounts of water which supported local agriculture, recreation, and other industries. Development of the Gunnison River prompted concerns from those wanting to preserve the scenic beauty of the river (especially the Black Canyon of the Gunnison). In the 1930s President Herbert Hoover designated the Black Canyon of the Gunnison River a national monument in order to protect "the roar of the river". The condition of the Gunnison River continues to improve with increased protections for Black Canyon National Park and as stakeholders, scientists, and natural resource managers continue their efforts to protect the Gunnison. Their efforts include conducting scientific research and publishing information that informs the general public how they can protect the river. According to a progress report from 2019, the Gunnison Basin Selenium Management Program continues its efforts to "develop and implement a Selenium Management Program (SMP) in cooperation with the State of Colorado and Gunnison River basin water users to reduce adverse effects of selenium on endangered fish species in the Gunnison and Colorado rivers."
Болашақ
Гуннисон өзені климаттың өзгеруімен, су ресурстарына қажеттілікпен және селенмен ластану мәселесімен қауіпке тап болып отыр. Бұл түрлер үшін маңызды мекендеу ортасы төменгі Гуннисон өзенін қамтиды. Өзендегі тұздың жоғары концентрациясы да өзеннің өзі және оны пайдаланушылар үшін мәселе тудырады. Анкампагр өзенінің шығысындағы Манкос тақтасынан пайда болған топырақтарда селен мен тұздың құрамы табиғи түрде жоғары.
The Gunnison River is threatened by climate change, demand for water resources, and ongoing challenges regarding selenium contamination. Critical habitat for these species includes the lower Gunnison River. Elevated salinity concentrations are also a problem for the river and its users. Soils derived from the Mancos Shale, east of the Uncompahgre River, are naturally high in both selenium and salinity.
Селен
Гуннисон өзенінің бассейніндегі селеннің жоғары деңгейі жер асты геологиялық құрылымын көрсетеді. Гуннисон өзені бассейні табиғи түрде селенге бай Манкос тақтасының үстінде орналасқан. Тақтадан пайда болған селенді топырақ, тау жыныстарының ыдырауы және жер бетіне көтерілуі нәтижесінде жер астына түсті. Селенді топырақты суару – Гуннисон өзеніне селенді жеткізудің бір механизмі. Гуннисон өзені бассейніндегі ауыл шаруашылығы жерлерінің көп болуына байланысты, селеннің мөлшері Гранд-Джанкшеннен бастап Гуннисон өзенінің жоғарғы ағысындағы салаларына дейінгі аймақтардағы қалыпты концентрациядан әлдеқайда асып түседі. Гуннисон өзенінің ең көп селен жиналатын салаларының бірі – Ункомпаггре өзені, Гуннисон өзеніне көп мөлшерде селен жеткізеді. Өзендегі селеннің концентрациясы ең жоғары шақта 11 ppm-ге дейін жете алады. Гуннисон өзені бассейніндегі ауыл шаруашылығы алқаптары тығыз өңделгендіктен, өсу маусымында көп мөлшерде шөгінді түседі. Селен концентрациясы сәуір айында көтеріле бастап, тамыз айында суару ағындарының әсерінен ең жоғары деңгейге жетеді. Селен концентрациясының бұл жоғарылауы Колорадо пикеминноу және бритвалы сорғаш балықтарының көбею кезеңімен сәйкес келеді. Аналық балықтар жұмыртқаларына көп мөлшерде селен жинақтайды, ал жас балықтар тамыз айында селенге толы балдырларды жейді. Балықтағы селеннің жоғары концентрациясының салдары – оттегінің жетіспеуі және қозғалыс және көбею үшін жұмсалатын энергияның азаюы, бұл Колорадо пикеминноу сияқты көшпенді балықтардың тіршілік әрекетіне әсер етеді. Селенге көп мөлшерде ұшырау ересек балықтарда деформация тудыруы мүмкін. Жаңбыр суымен бірге сынап өзенге жеткізіледі, онда бактериялар оны метил сынапқа айналдырады. Метил сынаптың тірі организмге ешқандай пайдасы жоқ, керісінше, Гуннисон өзенінің экожүйесіндегі трофикалық деңгейлер бойынша жинақталады және концентрациясы артады. Сонан соңғы сынаптың концентрациясы EPA белгілеген шектен 13%-ға дейін артуы мүмкін. Құсбақа, сүйекті құсбақа, Колорадо пикеминноу және бритвалы сорғаш балықтары көбею үшін ұзақ қашықтыққа жылдам жылса, сынаптың жоғары концентрациясына осал. Колорадо пикеминноу, өмірлік циклі салыстырмалы түрде ұзақ болғандықтан және көшіп-қону үшін өте алыс қашықтықтарды жүргендіктен, сынаптың жоғары концентрациясына ерекше сезімтал.
Elevated selenium in the Gunnison River Basin reflects the underlying geology. The Gunnison River Basin sits atop the Mancos Shale which is naturally elevated in selenium. The seleniferous soil the shale produces have come to the subsurface due to weathering of the rock and uplift. Agricultural irrigation of seleniferous soils is one mechanism of selenium loading to the Gunnison River. As farmland in the Gunnison River Basin is abundant, the amount of selenium reaches well over the normal concentration in areas from Grand Junction to the tributaries in the upper Gunnison River. Some of the most concentrated tributaries of the Gunnison, namely the Uncompahgre, load large amounts of selenium to the Gunnison River. Selenium concentrations in the River can be as high as 11 ppm during peak times. Agricultural areas in the Gunnison River Basin are heavily farmed and provide large amounts of sediment during the growing months. Concentrations of selenium in the Gunnison River rise in April until they peak in August due to irrigation drainage. These peaks in selenium concentrations coincide with the reproduction events of the Colorado pikeminnow and the razorback sucker. High amounts of selenium are deposited into the yolk by the mother and juvenile fish eat algae that is highly concentrated with selenium in August. Effects of high selenium concentrations in fish include reduced oxygenation rates and lowered total energy capacity used for movement and reproduction, with fitness consequences for migratory fish such as the Colorado pikeminnow. Elevated selenium exposure can also cause malformations in adult fish. As rain water is discharged, it transports mercury to the river where bacteria biotransform mercury into methylmercury. Methylmercury has no biological benefit but rather bioaccumulates and biomagnifies through the trophic levels of the Gunnison River ecosystem. These concentrations of mercury can be as high as 13% above thresholds set in place by the EPA. Humpback chub, bonytail chub, Colorado pikeminnow, and the razorback sucker are susceptible to elevated concentrations of mercury based on their long distance annual migrations to reproduce. The Colorado pikeminnow is especially vulnerable to high concentrations of mercury as its life cycle is relatively long and the distances they travel for migration are especially far.
Оңалту
Колорадо штатындағы ұйымдар Гуннисон өзеніндегі ластануды жоюға бірлесіп жұмыс істеп, қаракөз сүрегі мен Колорадо миногінің тіршілік ортасының сапасын арттыруда. Осы ұйымдар мен жоспарлардың арасында Гуннисон өзені бассейнінің селенді басқару жоспары, Селенді бақылау бағдарламасы және Рекуляция бюросының Гуннисон бассейнінің селенді басқару бағдарламасы бар. Бұл бағдарламалар селен мен тұздылықтың зиянды әсерін азайтуға бағытталған, өйткені тұздылықтың жоғары деңгейі балықтардың көбею қабілетін төмендетіп, сондай-ақ ауыл шаруашылығында проблемалар тудырады. Қазіргі кездегі қалпына келтіру жұмыстары 1980 жылдан бері селен концентрациясын 43%-ға төмендетті, бірақ экожүйенің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін одан да көп азайту қажет. Бұл жұмыстарға Гуннисон өзені бассейнінің фермерлеріне қаржы жәрдем беру кіреді, олар өзенге түсетін шөгінділер мөлшерін азайтып, артық селеннің салалар арқылы өзенге түсуін төмендетуге тырысады. Тұздылық мәселесі су пайдалану инфрақұрылымына жергілікті инвестициялар арқылы шешілуде, ескі жүйелерді тікелей құбырлар мен жаңбырлатқыштарға ауыстыру арқылы Гуннисонға ағып жатқан су мөлшерін азайтуға көмектеседі. Гуннисонға ағып жатқан судың мөлшерін азайту арқылы суару кезінде өзенге түсетін селеннің мөлшері де азайтылады. Климаттың өзгеруі Гуннисон өзеніндегі су ағынын азайтып жатқандықтан, селен мен сынаптың концентрациясы үздірілмей өсе береді. Осыған байланысты Гуннисон өзені бассейнінің суды басқарушылары мен мүдделі тараптар климаттың өзгеруінің әсерін азайту үшін мүмкіндіктерді қарастыруда. Болашақ жоспарлар су шаруашылығының маңызды инфрақұрылымын нығайтуға, ауыл шаруашылығындағы су тапшылығын азайтуға және ауыл шаруашылығы, қоршаған орта және демалыс мақсатындағы су пайдалану арасындағы өзара тиімді қатынасты ынталандыруға бағытталған. Сонымен қатар, "Таза су" мемлекеттік айналымдық қоры Колорадоның Қоғамдық денсаулық сақтау және қоршаған орта департаментіне болашақ зерттеулер мен даму, сондай-ақ ластануды бақылау және жеңілдету жұмыстары үшін шамамен 13 миллион доллар бөлді. Соңғы кезде Гуннисон өзенінің су сапасы мемлекеттік органдармен бағаланып, жақсарту бағдарламаларының селен мен тұздылық деңгейін азайтудағы сәттілігі анықталады. Егер селен деңгейі 4,6 мг/л су сапасы стандартынан жоғары болса, Гуннисон өзені қайта жіктелуге жатады.
Organizations throughout Colorado are collaborating on pollution remediation in the Gunnison River in order to increase habitat quality for the razorback sucker and the Colorado pikeminnow. Some of these organizations and plans include The Gunnison River Basin's Selenium Management Plan, The Selenium Control Program, and the Bureau of Reclamation's Gunnison Basin Selenium Management Program. These programs aim to minimize the impact of selenium and salinity as unhealthy amounts of salinity lead to lower reproduction rates of fish as well as problems with agriculture. Current remediation attempts have led to a 43% reduction of selenium concentrations since the 1980s but additional reductions are needed to ensure the safety of the ecosystem. These attempts include giving funding to farmers of the Gunnison River Basin to reduce the amount of sedimentation deposited back into the river and therefore lower the overall amount of selenium being loaded into the river via tributaries. Salinity is being addressed by implementing local investments into the water use infrastructure by converting old systems to direct pipeline and sprinklers to help reduce the amount of runoff into the Gunnison. By reducing the amount of runoff being directed into the Gunnison, less selenium has been deposited into the river by irrigation drainage. As climate change reduces stream flow in the Gunnison River, future concentrations of both selenium and mercury will continually rise. This has led water managers and stakeholders from the Gunnison River Basin to review options in order to reduce the impact of climate change. These plans for the future hope to strengthen the critical water infrastructure, reduce agriculture water shortages, and encourage the beneficial relationship between agricultural, environmental and recreational water uses. In addition, the Clean Water State Revolving Fund has awarded the Colorado Department of Public Health and Environment almost $13 million for future research and development along with pollution control and mitigation attempts. Most recently, the Gunnison River will soon be evaluated by state water quality officials to determine if the improvement programs have been successful in reducing the selenium and salinity levels toxic to the endangered fish. If the selenium levels are above the 4.6 mg/L water quality standard, the Gunnison will be subject to reclassification.