Кіріспе

Канадалық дін қызметкері, саясаткер және еңбек белсендісі (1874–1942)

Джеймс Шейвер Вудсворт (29 шілде 1874 – 21 наурыз 1942) – канадалық методист дін қызметкері, саясаткер және еңбек белсендісі. Ол Канаданың әлеуметтік Евангелиесінің негізін қалаушылардың бірі болды, бұл христиандық діни қозғалыс әлеуметтік-демократиялық құндылықтармен және ұйымдасқан еңбекпен байланысты. Ұзақ жылдар бойы қозғалыстың жетекшісі және насильшісі болған Вудсворт 1921 жылдан бастап 1942 жылы қайтыс болғанға дейін федералды парламенттің сайланған мүшесі қызметін атқарды. 1932 жылы ол Жаңа демократиялық партияның (ЖДП) алғысы болған кооперативтік Комонвелл федерациясын (ККФ) құруға көмектесті – социалистік саяси партия. Оксфордта оқып жүргенде ол әлеуметтік әл-ауқат мәселелеріне қызығушылық танытты, ал Канадаға оралғаннан кейін методист шіркеуінің пасторы ретінде Манитобаның кедейлері мен жұмысшы табына Әлеуметтік Евангелиені уағыздады. Виннипегтегі «Барлық халық миссиясының» басшысы және Канадалық әл-ауқат лигасының хатшысы ретінде ол әлеуметтік жағдайларды зерттеуге, иммигранттармен жұмыс істеуге және әлеуметтік әл-ауқатты жақсарту үшін күш салуға бағытталды. Вудсворттың әлеуметтік мәселелер мен теңсіздікке назар аударуы оны Канададағы саяси еңбек қозғалысына белсенді қатысуға итермеледі. Ол 1919 жылғы Виннипег жалпы ереуілі кезінде бір адамның қаза болуына себеп болған полицияның қатыгездігіне қарсы наразылық науқанын жетекшілік етті және Манитоба тәуелсіз еңбек партиясын (ТМП) ұйымдастыруға көмектесті. 1921 жылы ол ТМП мүшесі ретінде Халық палатасына сайланды. 1932 жылы Ұлы депрессия кезінде Вудсворт және ТМП, сондай-ақ басқа социалистік және еңбекші топтар Кооперативтік Комонвелл федерациясын (ККФ) құрды, оның төрағасы Вудсворт болды. ККФ, Канаданың алғашқы кеңінен танылған социалистік партиясы, бүгінгі Жаңа демократиялық партияға айналды. Вудсворт Канаданың көптеген қазіргі заманғы әлеуметтік бағдарламаларына, соның ішінде әлеуметтік жәрдем, зейнетақы және медициналық сақтандыруға үлкен әсер етті.

Балалық шағы мен қызметі

Алты баланың ең үлкені Вудсворт Онтарионың Этобикоке қаласындағы Эпплвуд фермасында Эстер Жозефин Шевер мен Джеймс Вудсворттың отбасында дүниеге келді. Оның әкесі методист пасторы болған, ал оның терең сенімі кейінгі өмірін қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Оның әкесінің әкесі, Гарольд Ричард Вудсворт, 1837 жылғы көтерілісте Уильям Лайон Маккензиге қарсы болған. Вудсворттар отбасы 1882 жылы Манитоба штатының Брэндон қаласына көшіп, онда оның әкесі Батыс Канададағы методист миссияларының бастығы болды. 1896 жылы Вудсворт әкесінің жолын жалғап, методист пасторы болып тағайындалды және Манитобада екі жыл бойы ел аралап дін таратты, содан кейін Торонто университетінің Виктория колледжінде және Англиядағы Оксфорд университетінде оқуға түсті. Алайда, Вудсворт пасторлық қызметтен көп ұзамай жалықты. Ол методист догмасын қабылдауда қиындықтарға тап болды және жеке адамның өмір сүретін әлеуметтік ортасын ескермей, жеке құтқарылуға басымдық берудің жөн-жақсылығына күмән келтірді. 1907 жылы Манитоба методист шіркеуінің конференциясына ұсынған түсіндірмесінде ол крещение рәсімі, шіркеуге кіретіндерді сынау және діни амал ретінде ораза ұстау сияқты мәселелерге алаңдаушылық білдірді. Ол отставкаға кетті, бірақ оның өтініші қабылданбады және Виннипегтің солтүстік аймағындағы «Барлық халық миссиясының» басшысы болу мүмкіндігі ұсынылды. Алты жыл бойы ол кедей және иммигрант отбасылармен жұмыс істеді, осы уақыт ішінде міндетті білім беру, жасөсперімдер соты, ойын алаңдарының құрылысы және әлеуметтік әл-ауқатты қолдауға бағытталған басқа да бастамалар туралы жазып, үгіт жүргізді.

Әлеуметтік белсенділік

Миссия қызметкері ретінде Вудсворт өзінің көптеген азаматтарының қорқынышты жағдайларын көзімен көрді және жұмысшыларды лайықты жалақымен қамтамасыз етудегі сәтсіздікті айыптайтын, сондай-ақ теңдік пен мейірімділікке негізделген әлеуметтік тәртіп құру қажеттігін дәлелдейтін бірнеше кітаптың біріншісін жазуға кірісті. 1909 жылы оның «Біздің есіктеріміздегі жаттар» кітабы жарық көрді, одан кейін 1911 жылы «Менің көршім» кітабы шықты. «Біздің есіктеріміздегі жаттар» кітабында Вудсворт иммиграция мәселелерін жан-жақты қарастырып, Канадаға жаңа келгендердің қиындықтарына көңіл бөлді, бірақ сонымен қатар нәсілге негізделген евгеникалық тұрғыдан адамның қабілеттері мен құндылығын бағалады. Кітаптың құрылымы Вудсворттың «иерархиясын» көрсетеді: алғашқы тараулары Ұлыбритания, АҚШ, скандинавтар, немістерге, ал кейінгі тараулары итальяндықтарға, «леванттық нәсілдерге» және «шығыс халықтарына» арналған, соңында «Негр және үнді» деп аталатын тараумен аяқталады. 1913 жылы Вудсворт All People's ұйымынан кешіп, Канадалық әл-ауқат лигасының хатшысы болып тағайындалды. Осы кезеңде ол Канаданың үш далалық провинциясы бойынша кеңінен саяхаттап, әлеуметтік жағдайларды зерттеді және өз талдаулары туралы жазып, сөз сөйледі. 1914 жылға қарай ол социалист болып, Ұлыбританияның Лейбористік партиясына жақын болды. 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Ұлттық қызметке тіркелуді, яғни әскерге шақыруды қолдауға шақырылды. Діни қызметкерлерден әскери қызметке бару міндеті туралы уағыз оқу сұралғанда, Вудсворт наразылығын жариялауға бел буды. Бейбітшілдікке ұмтылушы ретінде ол шіркеудің жалдау құралы ретінде пайдаланылуына қарсы болды және ол сол кезде жұмыс істеген Әлеуметтік зерттеулер бюросынан босатылды. 1917 жылы ол Гибсон Лэндинг (Британдық Колумбия) қаласына соңғы пасторлыққа жіберілді. Вудсворт 1918 жылы соғысты қолдағандықтан шіркеуден кетті. «Менің ойымша, христиан дінінің қызметкері ретінде мен Тыныштық патшасының елшісімін», – деген сөзін келтіреді. Оның отставкасы қабылданды.

БК-дағы саяси араласу

Вудсворт отбасымен Британдық Колумбияда қалды, және кішкентай бойына қарамастан, кеме түсіруші болып жұмыс істеді. Ол кәсіподаққа қосылып, Британдық Колумбияның Біріккен еңбек партиясын ұйымдастыруға көмектесті және еңбек газетінде мақалалар жазды.

Виннипег жалпы ереуілі

1919 жылы ол Канаданың батысын аралап, Виннипегке Виннипег жалпы ереуілі кезінде келді. Ол дереу ереуіл жиналыстарында сөз сөйлей бастады. 1919 жылғы 21 маусымда Корольдік Канада атты полициясы мен Виннипегтің "арнайы констебльдері" Виннипег орталығында демонстрациялап тұрған ереуілшілерге шабуыл жасап, екі адамды өлтіріп, 30-ын жарақаттады. Вудсворт осы әрекетке қарсы наразылық науқанын бастады. "Western Labour News" ереуіл бюллетенінің редакторы тұтқындалып, мемлекеттік құпияны ашу қылмысымен айыпталды. Вудсворт оның міндеттерін өз мойнына алды, және бір аптадан кейін ол да тұтқындалып, сол сияқты айыпталды. Қызығы, оның мемлекеттік құпияны ашуы Киелі кітаптан – Ишая кітабының 10:1 аятындағы: «Залымдық заң шығарушыларға уай-уай!» және Ишая кітабының 65:21,22 аяттарынан (Жаңа Есімдік кітап) цитата келтіру түрінде болды. Бес күн түрмеде отырғаннан кейін кепілдікпен босатылып, ешқандай айыптама қойылған жоқ. (Басқа ереуіл жетекшілері өздерінің қызметі үшін бір жыл түрмеде отырды.) Оның ереуілге қатысуы Вудсворттың еңбек қозғалысындағы беделін нығайтып, оны Виннипегтен сайланған депутат ретінде Парламентте жиырма жыл қызмет етуге итермеледі. Бұл оның әлеуметтік белсенділіктің маңыздылығына сенімін де бекітті.

Британ Колумбиясында, кейін Виннипегте саяси белсенділік

Вудсворт 1920 жылы Британдық Колумбияға қысқа мерзімге оралды және провинциялық сайлауда Ванкувер округінен Біріккен Еңбек партиясынан кандидат ретінде қатысты. Ол 7444 дауыс жинады, бірақ сайланбады. Содан кейін ол Виннипегке қайтып келді. Ол жергілікті деңгейдегі орташа Доминион Еңбек партиясының орнын басатын Манитоба Тәуелсіз Еңбек партиясын (ТТП) ұйымдастыруға қатысты. ТТП-нің бағдарламасы британдық Лейбористік партиясының үлгісімен жасалған, ал ұраны – "Мүлік құқығынан бұрын адамның қажеттіліктері". 1936 жылы үкімет конституциялық реформаларды талқылау үшін комиссия құрды (бірақ көпшілік дауыспен сайлау жүйесі өзгертілмеді). Вудсворт жұмысшы, шаруа және иммигранттардың адал жақтасы болды. 1929 жылы Вудсворт 1921 жылы құрылған, әлеуметтік әділеттілік қозғалысы – Канада Студенттік Христиандық Қозғалысының жылдық конференциясында негізгі спикер болды. Ол сол кезде 21 жастағы Стэнли Ноулзға үлгі болды, кейін ол дін қызметкері болып жұмыс істеді және Жаңа Демократиялық Партияны құруға көмектесті. Зорлықпен революция жасауға және Канада Коммунистік партиясымен байланысқа түсуден бас тартып, Вудсворт парламенттік процедуралардың шеберіне айналды және Халық қабылдаушылар палатасын қоғамдық платформа ретінде пайдаланды. Ол бастапқыда Канаданың Прогрессивтік партиясының жанында отырды. Ол радикалды шаруалар мен жұмысшылардың "Ginger Group" тобының жетекшісі болды. Бұл топтың қызметі 1932 жылы алғашқы жалпыұлттық демократиялық социалистік партия – ҚХП құрылуына әкелді. 1925 жылғы сайлаудан кейін Канадалық Либералдық партиясы азшылық үкімет құрған кезде Вудсворт өзінің дауысын Либералдық үкіметке қарттарға зейнетақы төлеу жоспарын қабылдауға уәде беру үшін саудалады. 1927 жылы енгізілген бұл жоспар Канаданың әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің негізіне айналды. 1932 жылы Вудсворт Еуропаға Женевадағы Ұлттар Лигасы Ассамблеясының мүшесі ретінде саяхат жасады.

ККК құрылуы

Әлемнің көп бөлігі Ұлы депрессияға ұшырағаннан кейін Вудсворт пен ИЛП 1932 жылы түрлі провинциялық фермерлер, еңбекшілер және социалистік топтармен бірігіп, жаңа социалистік партияны – Кооперативтік Ұлттар Достастығын (CCF) құрды. Вудсворт оның алғашқы жетекшісі болды. 1933 жылы CCF Британдық Колумбиядағы ресми оппозицияға айналды. 1934 жылы партия Саскачеван провинциясында да осындай нәтижеге қол жеткізді. Оның құрылтайшы топтарының бірі – UFA Альбертада үкімет құрды. 1935 жылғы сайлауда CCF-тің жеті депутаты Парламентке сайланды. (UFA депутаттарының ешқайсысы қайта сайланбады.) CCF жалпы дауыс беруде 8,9 пайыз дауыс алды. Алайда, CCF Канаданың либералдар мен консерваторлар басымдығын күзеген партиялық жүйесіне күшті қарсылық таныта алмады. Әсіресе, ұзақ жылдар бойы либерал премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кингтің зор беделі CCF-ке либералдарды солшылдардың басты партиясы ретінде ығыстыруға мүмкіндік бермеді, бұл Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландиядағы социалистік партиялар үшін орын алғандай. 1939 жылы көптеген CCF мүшелері Вудсворттың Канаданың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына қарсылығын қолдамады. Дегенмен, Вудсворт соғысқа қарсы шыққан жалғыз адам болды. Ол заң жобасына қарсы дауыс берген жалғыз Парламент депутаты болды, осымен партия жетекшісі ретіндегі күндері аяқталды. Ол 1940 жылдың 26 наурызында Парламентке қайта сайланды, бірақ күзде инсульт алды және келесі 18 айда денсаулығы нашарлады. Ол 1942 жылдың басында Британдық Колумбиядағы Ванкувер қаласында қайтыс болды, оның күлі Джорджия бұғазында шашылды. Вудсворттың қызы Грейс МакИннис оның ізімен CCF саясаткері болды.

Вудсворттың мұрасы

Вудсворт Канаданың әлеуметтік саясатына зор әсер етті, және ол бастама көтерген көптеген әлеуметтік ұғымдар қазіргі әлеуметтік жәрдем, зейнетақы және медициналық сақтандыру сияқты бағдарламаларда көрініс тапқан, олар бүгінгі күні Канада қоғамында өте маңызды деп есептеледі. Ол негізін қалаушы болған партия, бүгінде Жаңа демократиялық партия деп аталады, Вудсворттың социалистік Канада туралы көзқарасынан бас тартса да, оның есімі партия ішінде де, бүкіл Канадада да жоғары құрметпен сақталады. Торонто университетінің Вудсворт колледжі және Онтарионың Оттава қаласындағы Дж. С. Вудсворт орта мектебі (2005 жылы жабылды) оның құрметіне аталған. Торонтоның орталық бөлігіндегі 18 қабаттан тұратын Вудсворт тұрғын үй кешені де оның есімімен байланысты. Сондай-ақ, Торонтоның Скарборо ауданында Дж. С. Вудсворт аға мемлекеттік мектебі бар. Виннипегте 1973 жылы салынған, хром түсті 16 қабаттан тұратын Манитоба провинциясының кеңсе ғимараты оның атымен аталып, 1974 жылы оның 100 жылдығына арналған қоладан жасалған бюст ашылды. Онтарио Вудсворт еске алу қоры 1987 жылы Дуглас Колдуэлл қорымен бірікті. Манитобаның Виннипег қаласындағы 60 Мэриленд көшесіндегі Вудсворт үйі қазір Христиандық зерттеулер орталығына орналасқан. CCS 1998 жылы Вудсворт тарихи қоғамынан Вудсворт үйін сатып алып, оның атын сақтап, Вудсворттың суреттерін көрсетуді және әлеуметтік жақсылыққа шақыру мен әлеуметтік әділдікке деген оның ұмтылысын еске салуға міндеттенді. 2004 жылы CBC өткізген сайыста Вудсворт барлық уақыттағы 100 ең ұлы канадалық атанды. 2010 жылдың қазан айында Британдық Колумбияның Гибсонс қаласы жаңа құрылыс алаңындағы бір көшеге Вудсворттың есімін беруді жариялады. Вудсворт 1917 жылдан бастап қысқа мерзімге Гибсонс қаласында тұрған. Бурнабиде Вудсворт көшесі бар, бірақ Гибсонста жоқ.