Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Малуку провинциясының негізгі аралы, Индонезия.
Main island of Maluku Province, Indonesia
Серам (бұрынғы атауы Серам; сондай-ақ Серан немесе Серанг) – Амбон аралының тарихи маңыздылығына қарамастан, Индонезияның Малуку провинциясының ең ірі және басты аралы. Ол кішірек Амбон аралының солтүстігінде, сондай-ақ Сапаруа, Харуку, Нуса Лаут және Банда аралдары сияқты басқа да жақын орналасқан бірнеше аралдардың жанында орналасқан.
Seram (formerly spelled Ceram; also Seran or Serang) is the largest and main island of Maluku province of Indonesia, despite Ambon Island's historical importance. It is located just north of the smaller Ambon Island and a few other adjacent islands, such as Saparua, Haruku, Nusa Laut and the Banda Islands.
География және геология
Серамды орталық тау тізбегі кесіп өтеді, оның ең биік нүктесі Бинайя тауы тығыз жаңбырлы ормандармен жабылған. Оның ерекше күрделі геологиясы бірнеше тектоникалық микропластиналардың қиылысында орналасқандықтан, ол "Жер бетіндегі ең күрделі тектоникалық аймақтардың бірі" деп сипатталған. Серам өзінің микропластинасында орналасқан, ол соңғы 8 миллион жылда Папуа микропластинасының салыстырмалы түрде жылдам қозғалысының нәтижесінде 80 градусқа бұрылған. Осы орайда, Австралия плитасының солтүстікке қарай итерілуімен бірге, бұл 3000 метрден астам биіктіктегі солтүстік-орталық Серам шыңдарының пайда болуына әкелді. Аралда маңызды карст аймақтары бар. Тауларда, Савайға жақын жерде, Хату Сака үңгірі орналасқан, қазіргі уақытта Индонезиядағы ең терең үңгір (388 м). Танивел ауданында, солтүстік жағалауда, Сапалева жер асты өзені бар, ол планетадағы ең ірі жер асты өзендерінің бірі. 2020 жылғы халық санауы бойынша арал мен оған жақын кіші аралдардың халқы 773 459 адамды құрады, олар үш регенттікке (кабупатен) бөлінген: Малуку Тенгах регенттігі (Серам аралының өзінде 204 907 адам және кіші аралдарда 218 185 адам, олардың көп бөлігі Амбон аралында), Серам Багиан Барат регенттігі және Серам Багиан Тимур регенттігі.
Seram is traversed by a central mountain range, the highest point of which, Mount Binaiya, is covered with dense rain forests. Its remarkably complex geology is because of its location at the meeting of several tectonic microplates, which have been described as "one of the most tectonically complex areas on Earth". Seram falls on its microplate, which has been twisted around by 80° in the last 8 million years by the relatively faster movement of the Papua microplate. Meanwhile, along with the northward push of the Australian Plate, this has resulted in the uplift that gives north central Seram peaks of over 3000 m. On the island, there are important karst areas. In the mountains, near Sawai, there is the cave Hatu Saka, currently the deepest cave in Indonesia ( 388 m). In Taniwel district, on the north coast, is the underground river Sapalewa, one of the largest underground rivers on the planet. The population of the island and the neighbouring smaller islands in the 2020 Census was 773,459 people, administered among three regencies (kabupaten), namely Maluku Tengah Regency (which had 204,907 people on Seram Island itself and 218,185 on the lesser islands, the majority on Ambon Island), Seram Bagian Barat Regency and Seram Bagian Timur Regency.
Экология
Серам аралы жергілікті құстардың эндемизмінің жоғары деңгейімен ерекшеленеді. Аралда 117 түр құс бар; 14 түрі мен түр-тұқымы эндемикалық, соның ішінде эклектус, үлкен тұмсықты және Молукка корольді попугайлары, күлгін мойынды және қызыл лорилер, лосось қыртысты какаду, Серам маскалы совы, жағалы, қасиетті және лазурит құсбалықтары, ұзын қыртысты мина, сәнді император көгершіні, Серам ориоле, металл шұбарлар және сұр мойынды және Серам монахтары. Серамда кездесетін сүтқоректілерге Азиялық егешқұйрықтар, сондай-ақ Австралиялық сумкалы жануарлар, соның ішінде жалпы дақты кускус және фалангердің бірнеше түрі кіреді. Серамның таулы аймағы аймақтағы кез келген аралдың ішіндегі ең көп эндемикалық сүтқоректілерге ие. Мұнда 38 түр сүтқоректі бар, оның ішінде тоғыз түрі эндемикалық немесе дерлік эндемикалық, олардың бірнешеуі таулы мекендермен шектеледі. Бұларға Серам бандикуты, бірнеше жарғаққұйрық түрлері, соның ішінде Молукка және Серам ұшқыр түлкілері, Манузела мозаикалық құйрықты тышқан, тікенді Серам тышқан және Серам тышқан жатады, олардың барлығы қауіп төндірген деп саналады. Аралдарда герпетилдер өте көп. Адамдар үшін ең үлкені және қауіптісі - аралдың жағалауындағы тұзды сулар мен дельталарда кездесетін тұщы су крокодилі; кейбіреулері тұщы су жолдары арқылы, мысалы, Салавай өзені арқылы ішкі суға жүзуі белгілі. Аралдың басқа бауырымен жорғалаушыларына амбоиналық желкенді кескелдер, Bronchocela sp., қоңыр ағаш жыландары, зөңрөлді ағаш скинктері, жасыл теңіз тасбақалары, индонезиялық көк тілді скинктер, молуккалық ұшатын жыландар және токай гекосы, геко және скинктердің көптеген басқа түрлері жатады. Амфибияларға Fejervarya, бұрандалы тілді бақалар және Хорст пен ақ еріншелі ағаш бақалары кіреді. 1997 жылы аралдың шығыс бөлігінде Манузела ұлттық паркі құрылды, оның аумағы 1890 км² (аралдың 11% -ы). Он бесінші және он алтыншы ғасырларда Серам, әдетте, Тернаттың ықпал ету аймасына кірді, бірақ ол көбінесе Тернаттың Буру вассалдық мемлекетімен тікелей басқарылды. Антонио де Абреу (капитан ретінде) мен Франсиско Серрао экспедициясы 1512 жылдың басында еуропалықтар үшін алғаш рет Серамның бүкіл оңтүстік жағалауын көріп, зерттеді. XVI ғасырда португалиялық миссионерлер бұл елде белсенді қызмет атқарды. Голланд сауда бекеттері 17 ғасырдың басында ашылды, ал арал голландтардың номиналды бақылауына келді. Тидор сұлтандығы Серамға үнемі талаптарын қойды және 1700 жылдан 1768 жылға дейін аралдың шығыс бөлігінде билік құрды. 1780 жылдары Серам голланд билігіне қарсы ұзақ уақыт бойы шабуыл жасаған Тидор принці Нукуға негізгі қолдау көрсетті. 1954 жылдан 1962 жылға дейін аралдың таулы жері Индонезия билігіне қарсы қарулы партизандық күрес сахнасы болды.
Seram Island is remarkable for its high degree of localised bird endemism. There are 117 species of birds on the island; 14 species and subspecies are endemic, including the eclectus, great billed and Moluccan king parrot, purple naped and red lories, salmon crested cockatoo, Seram masked owl, collared, sacred and lazuli kingfishers, long crested myna, elegant imperial pigeon, Seram oriole, metallic starlings and grey necked and Seram friarbirds. The mammals found on Seram include Asian murid rodents as well as Australasian marsupials, including the common spotted cuscus and several species of Phalanger. The mountain area of Seram supports the greatest number of endemic mammals of any island in the region. It harbors 38 mammal species and includes nine species that are endemic or near endemic, several of which are limited to montane habitats. These include the Seram bandicoot, several bat species including Moluccan and Seram flying foxes, Manusela mosaic tailed rat, spiny Ceram rat and the Ceram rat, all considered threatened. Herpetiles are highly prevalent on the islands. The largest and most dangerous to humans is the saltwater crocodile, found within the island's coastal brackish waters and deltas; some are known to swim inland via freshwater routes, such as the Salawai River. Other reptiles of the island include Amboina sailfin lizards, Bronchocela sp., the brown tree snake, emerald tree skinks, green sea turtles, Indonesian blue tongued skinks, Moluccan flying snakes and the tokay gecko, among numerous other species of gecko and skink. Amphibians include Fejervarya, fork tongued frogs and Horst's and white lipped tree frogs. In the eastern part of the island, Manusela National Park was established in 1997, covering an area of 1,890 km2 (11% of the island). In the fifteenth and sixteenth centuries, Seram was generally within the sphere of influence of Ternate, although it was often ruled more directly by the Ternaten vassal state of Buru. The expedition of António de Abreu (as captain) and Francisco Serrão sighted and explored the entire southern coast of Seram in early 1512, for the first time for Europeans. Portuguese missionaries were active there in the 16th century. Dutch trading posts were opened in the early 17th century, and the island came under nominal Dutch control c. 1650. The Tidore Sultanate made periodical claims on Seram and were accorded suzerainty in the eastern part of the island from 1700 to 1768. In the 1780s, Seram provided a key base of support for Prince Nuku of Tidore's long running rebellion against Dutch rule. From 1954 until 1962 the island's mountain terrain was the scene of an armed guerilla struggle against Indonesian rule by the counter revolutionary Republic of South Moluccas movement led by Soumokil.
Әкімшілік
Серам Малуку провинциясының үш регентшілігін қамтиды, бірақ әкімшілік тұрғысынан әр регентшілік Серамға жақын орналасқан бірнеше кіші аралдарды да қамтиды. Батыс Серам регентшілігі (Kabupaten Seram Bagian Barat) негізінен Серам аралында орналасқан, бірақ Серамның батысында жатқан Манипа, Келанг, Боано және кішірек Баби, Пуа, Марсегу аралдарын да қамтиды. Оның жер аумағы 6 948,40 км² құрайды, 2010 жылғы халық санауы бойынша 164 654, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 212 393 адам тұрады. Басты қала Пируда орналасқан. Орталық Малуку регентшілігі (Kabupaten Maluku Tengah), астанасы Масохи, Серамның орталық бөлігін, сондай-ақ Амбон аралын (бұл аралдың оңтүстік жартысын құрайтын Амбон қаласынан басқа), Лиз аралдарын (Сапаруа, Харуку, Нуса Лаут) және басқа да шағын теңіз аралдарын, сонымен қатар оңтүстікке қарай Банда аралдарын қамтиды. Оның жер аумағы 7 963,81 км² және 2020 жылғы халық санауы бойынша 423 094 тұрғыны бар; бұл Амбон аралының оңтүстік жартысын алып жатқан, бірақ әкімшілік жағынан регентшілік құрамына кірмейтін Амбон қаласын қоспағанда. Шығыс Серам регентшілігі (Kabupaten Seram Bagian Timur) негізінен Серам аралында орналасқан, бірақ оңтүстік-шығыста Гором және Ватубела архипелагтарын қамтитын кіші аралдарды да қамтиды. Регентшіліктің жер аумағы 5 779,12 км² құрайды, ал 2010 жылғы халық санауы бойынша 99 065 адам тұрады. Дегенмен, бүгінде Серам халқының көп бөлігі дін ауысуы мен көші-қонның нәтижесінде мұсылман немесе христиан дінін ұстанады. Серам 1998 жылдың соңында Малуку провинциясын қамтыған дінаралық қақтығыстан зардап шекті, оның салдарынан провинция бойынша ондаған мың адам қоныс аударды. Бірақ 2002 жылғы Малино II келісімінен кейін жағдай біршама жақсарды. Серам көп жылдар бойы бейбіт өмір сүріп келеді, бірақ Масохи сияқты қалалар әлі де де-факто христиан және мұсылман аудандарына бөлінген. Манусела тайпасына жататын шамамен 7000 адам индуизмді ұстанады.
Seram includes three of the regencies within the province of Maluku, but administratively each of these regencies includes a number of smaller islands adjacent to Seram. West Seram Regency (Kabupaten Seram Bagian Barat) is mainly located on the island of Seram, but includes various islands lying to the west of Seram – Manipa, Kelang, Boano and the smaller Babi, Pua and Marsegu. It covers a land area of 6,948.40 km2, and had a population of 164,654 at the 2010 Census and 212,393 at the 2020 Census. The principal town lies at Piru. Central Maluku Regency (Kabupaten Maluku Tengah), with its capital at Masohi, includes the middle part of Seram, as well as Ambon Island (apart from the City of Ambon which forms the southern half of that island), the Lease Islands (Saparua, Haruku, Nusa Laut) and some other smaller offshore islands, plus the Banda Islands further to the south. It covers 7,963.81 km2 and had a population of 423,094 at the 2020 Census; this excludes the City of Ambon, which occupies the southern half of Ambon Island but is administratively not part of the regency. East Seram Regency (Kabupaten Seram Bagian Timur) is mainly located on the island of Seram, but also includes smaller islands to the southeast comprising the Gorom and Watubela archipelagoes. The regency covers a land area of 5,779.12 km2, and had a population of 99,065 at the 2010 Census Today, however, most of the population of Seram is either Muslim or Christian due to both conversion and immigration. Seram was affected by the violent inter religious conflict that swept Maluku province starting in late 1998, resulting in tens of thousands of displaced persons across the province but after the Malino II Accord of 2002 tempers cooled. Seram has been peaceful for many years but towns like Masohi remain informally divided into de facto Christian and Muslim sections. Around 7,000 people belonging to the Manusela tribe follow Hinduism.
Экономика
Копра, шайыр, саго және балық маңызды өнімдер. Мұнайды солтүстік-шығыста Була жанында CITIC Seram Energy компаниясы өндіреді, ол 2006 жылы KUFPEC (Индонезия) Limited компаниясынан мұнай өндіруді қабылдады. Oseil мұнай кен орны аралдың солтүстік-шығысында, Серам Нон Була өндірісті бөлісу шарты аумағында орналасқан.
Copra, resin, sago, and fish are important products. Oil is produced in the northeast near Bula by CITIC Seram Energy who took over from KUFPEC (Indonesia) Limited in 2006. The Oseil oil field is located onshore in the northeast of the island in the Seram Non Bula Production Sharing Contract area.