Кіріспе

Фурри – бұл монета, көбінесе жалған монета, негізгі металлдан жасалған, сыртынан қымбат металлмен қапталған, осылайша толық металл монетаға ұқсату үшін жасалған; термин француз тіліндегі "толтырылған" деген сөзден шыққан. Бұл термин көбінесе рим динары және грек драхмасы сияқты ежелгі күміспен қапталған монеталарға қолданылады, бірақ басқа да қапталған монеталарға да қолданылуы мүмкін. Цицеронның айтуынша, б.з.д. 80-ші жылдары претор болған М. Мариус Гратидиан жалған монеталарды анықтау тәсілдерін жасап, оларды айналымнан шығарғаны үшін жоғары бағаланған. Гратидиан Сулла тұсында өлтірілді, ол өз жалған ақшаға қарсы заңын (lex Cornelia de falsis) енгізді, ол бағалы металл монеталардың тісті жиектерін қайта енгізді, бұл бұрын қолданылған жалған ақшаға қарсы шара болатын. Монетаның сапасын көрсету үшін, монетаның шетінде 20-ға жуық ойық белгілері бар, тісті динарлар немесе серрати жасалды. Алайда, бұл әрекеттер нәтижесіз болды, өйткені фурри серрати мысалдары оны дәлелдейді.

Өндіріс

Фурре өндірісі б.з.д. 7 ғасырда Кіші Азияда алғашқы монеталардың өндірісімен шамалас басталды. Бұл монеталарды құйма металлдан жасалған, номиналды құнынан кем металл құрамы бар жалған монеталар жасау арқылы пайда табуды көздеген адамдар шығарған. Фурре жасаудың ең көп таралған әдісі – мыстан жасалған монета табағын (флан) алып, күміс фольгамен орап, қыздырып, содан кейін монета соғылатын қалыптармен (штамптармен) соғу. Егер монета жеткілікті қыздырылып, күшпен соқылса, 72% күміс және 28% мыстан тұратын эвтектикалық қорытпа (осы екі металлдың кез келген қоспасының ең төмен балқу температурасы) қабаты пайда болып, қабаттарды біріктіретін. Кейде, байланысты күшейту үшін қабаттардың арасына эвтектика шашыратын. Алдаудың анықталуы көбінесе монетаның жоғары нүктелеріндегі тозуға немесе қабаттардың арасындағы ылғалға байланысты болды, бұл фольганың көпіршіктеп, содан кейін монетаның негізі тозып, жарылуына әкелді. Кейінірек фурре жасау әдісі монета соғылғаннан кейін негізгі металлға күміс қосуды қамтыды. Бұл әдіс ресми ақшаның құны төмендеген кезде жалған ақша жасаудан пайда табу үшін одан да аз күміс қолдануға мүмкіндік берді. Бұл монеталардың қалай күмістелгені нақты белгісіз, бірақ ықтимал әдістерге монетаны балқытылған күміске батыру, монетаны балқытылған күміспен сүрту немесе монетаны күміс ұнтағымен тозаңдатып, күміс ерігенше қыздыру кіруі мүмкін. Шеткі аймақтарда тіпті одан да қарапайым жалған монеталар да қолданысқа ие болуы мүмкін: Йорк қаласындағы Коппергейттегі викинг дәуірінен қалған қазбаларда Исмаил ибн Ахмадтың (Самарқанда 903-07/8 жылдары билік еткен) атынан соғылған араб дирхамының жалған данасы табылды, ол мыстан жасалған және бір кезде күміс жабын болған қалаймен жабылған.

Анықтау

Фурриді анықтаудың ең оңай жолы – салмағы арқылы, себебі мыс тығыздығы төмен болғандықтан, мыс өзегі бар фурри, толық күміс монетадан айқын түрде жеңіл болар еді. Ал қорғасын өзегі бар болса, керісінше болар еді. Монета қапталған-жалатылған ма екенін анықтаудың тағы бір тәсілі – монетаны қатты бетке түсіргенде шығатын дыбысты тыңдау, себебі монета толық күмістен жасалған болса, ерекше дыбыс шығарар еді. Бұл әдісті замандас саудагерлер қолданғанмен, ежелгі монеталарға осы әдісті қолдану ұсынылмайды, себебі монета зақымдануы мүмкін, әсіресе уақыт өте күміс монеталар қатты әрі сынып қалуы мүмкін, күміс қайтадан кристалдана бастаса. Қапталған монетаны анықтаудың ең айқын жолы – егер негізгі металл өзегі зақымдалған немесе тозған болса, осылайша негізгі металл көрінер еді. Ежелгі күміс монеталарда саудагерлер монетаның толық екенін анықтау үшін жасаған кескіш немесе ойық іздері жиі кездеседі. Бұл "банкерлік белгілер" б.з.д. 1 ғасыр мен б.з. 1 ғасырындағы римдік денарийлерінде ең көп кездеседі. Үшінші ғасыр дағдарысы кезінде, үздірілмейтін соғыстар көптеген монеталардың шығарылуын қажет етті, бұл құнды металл монеталарының құнсыздануына алып келді. Антониан ақырында 5% немесе одан аз күміс мөлшерімен флан (бос металл дискілер) шығарылатын деңгейге жетті, содан кейін бетінен мысты еріту үшін қышқылға салынды, нәтижесінде дерлік таза күмістен жасалған кедір-бүдыр бет пайда болды. Бұл монеталар соққыға түскенде, соққы күшінен бетіне жұқа, жылтыр күміс қабаты түсетін еді, ол тез тозып кетер еді. Бұл "күмістендірілген" монеталар фурри деп есептелмейді, себебі олар нақты жалатылмаған, металл біркелкі қабат болып табылады және бұл монеталар алдау мақсатымен жасалмаған.

Қазіргі үлгілері

Қазіргі заманғы монеталардың ішінде АҚШ жарты доллары – төрт түлік емес, ол екі қабатты мыс-никель қоспасынан жасалған, арасында мыс қабаты бар, сондықтан ол қапталған монета емес. 1982 жылдан бастап шығарылған АҚШ бір центі (Линкольн пенни) төрт түлік болып саналады, себебі ол мыспен қапталған мырыштан жасалған. Еуроның 1, 2 және 5 центтік монеталары – мыспен қапталған болаттан жасалған төрт түліктер. Fourrée сөзі акцентімен де, акцентсіз де (é), бір немесе екі ‘r’ әрпімен және бір немесе екі ‘e’ әрпімен жазылуы мүмкін. Латын тілінде күміспен қапталған мыс монетасы "субаэратус" деп, ал грек тілінде "гипохалькос" деп аталады, екесі де "астыңғы мыс" деген мағынаны білдіреді.