Александр Вулькотт: Американ драматургиясының шебері мен сыншысы

Кіріспе

Американдық драма сыншысы және комментатор (1887–1943)

Александр Хамфрис Вуллкотт (19 қаңтар 1887 – 23 қаңтар 1943) – «The New Yorker» журналы үшін жұмыс істеген американдық драма сыншысы және комментатор, Алгонкин дөңгелек үстелінің мүшесі, кейде актер және драматург, сондай-ақ танымал радио тұлғасы. Вуллкотт екі көркем кейіпкердің прототипі болды. Біріншісі – Джордж С. Кауфман мен Мосс Харттың «Кеңесші келді» (1939) пьесасының өткір, бірақ тартымды басты кейіпкері Шерйдан Уайтсайд, кейіннен 1942 жылы осы пьеса бойынша фильм түсірілді. Екіншісі – 1944 жылы фильмге айналған «Лоура» романындағы мақтаншы, келеңсіз журналист Уолдо Лайдекер. Вуллкотт өзінің досы Рекс Стоуттың данышкер, ерекше детективі Неро Вольфтің кейіпін жасауда өзі шабыт бергеніне сендірді, бірақ Стоут бұл пікірмен келіспеді.

Ерте өмір және білім

Александр Хамфрис Вулкотт 1887 жылғы 19 қаңтарда Уильям мен Фрэнсис Баклин Вулкотттың бес баласының ең кішісі болып дүниеге келді. Отбасы 85 бөлмелі үйде тұрды, бұл Нью-Джерси штатының Колтс-Нек қалашығындағы «Солтүстік Америка фалангасы» деп аталатын кең, шала-шұғыл үй еді. Бұл үй бір кездері 19 ғасырдың ортасында көптеген әлеуметтік тәжірибелер жүргізілген коммуна болған. 1854 жылы өрт салдарынан фаланга тарап кеткен соң, оны Вулкотттың анасының әулеті – Баклин отбасы иеленді және ол отбасылық орынға айналды. 1889 жылы көшпелі және көбінесе үйден қашып жүретін Уолтер Вулкотт отбасымен бірге Канзас-Ситиге (Миссури штаты) көшіп келді. Вулкотттар жоғары тұрғын үйлерде тұрды, онда төрт жасында Александр «Жазғы түнгі арман» пьесасынан Пак кейіпкерін 100-ден астам көрерменнің алдында Вулкотттар үйінде тірі суретте бейнеледі. Вулкотттың Канзас-Ситиде өткізген алты жылы оны өзгертті және оның өмірінің қалған бөлігін бағыттайтын әдеби және театрлық жолға түсірді. Екінші сыныптағы мұғалімі, Софи Розенбергер, ол өмір бойына дос болып қалатын, оны епті деп санады және оны 8 жасқа келгенде Луиза Мэй Алкотттан бастап Чарльз Диккенске дейін оқу бағдарламасына енгізді. Канзас-Ситиде ол алғашқы театрлық қойылымын, «Синбад теңізшіні» де көрді. Оған көршісі, «Канзас-Сити Таймс» газетінің жазушысы, белгілі автор Юджин Филдтің інісі Розуэлл Филд еріп келді. Жас Алек журналистер театрлық шараларға тегін билет ала алатынын білгенде, ол да газетші болмаққа шешті. 1895 жылы Уолтер Вулкотт өзінің ең ұзақ жұмысын жоғалтып, әйелі Фрэнсис пен балаларын фалангаға қайтарды, онда Александр мектепке барып, балалық шағының қалған бөлігін өткізді. Ол кейде Филадельфиядағы Германтаун қаласындағы үйлерде тұрып, Германтаун біріктірілген грамматикалық мектебіне, содан кейін Филадельфиядағы Орталық орта мектепке қатысты. Осы кезеңде оның достары өте аз болды және ол өмірінің бұл кезеңін ұнатпады, жазғы демалыстар мен фалангаға қайта оралатын кездерден басқа. Отбасылық досының көмегімен ол колледжді бітіріп, 1909 жылы Нью-Йорктегі Гамильтон колледжін аяқтады. Жаман беделге қарамастан (оның лақап аты «Ширік» болды), ол драмалық үйірме құрды, студенттік әдеби журналды редакциялады және бауырластыққа (Theta Delta Chi) қабылданды.

Alexander Humphreys Woollcott was the youngest of five children of William and Frances Bucklin Woollcott, born on January 19, 1887. The family lived in an 85 room house, a vast ramshackle building in Colts Neck Township, New Jersey known as "the North American Phalanx," which had once been a commune where many social experiments were carried out in the mid 19th century. When the Phalanx fell apart after a fire in 1854, it was taken over by and became the family seat of the Bucklin family, Woollcott's maternal grandparents. In 1889 the itinerant and often absentee Walter Woollcott moved his family to Kansas City, Missouri. The Woollcotts lived in an upscale neighborhood where, at the age of four, Alexander portrayed the character of Puck from A Midsummer Night's Dream in a tableau vivant before an audience of more than 100 at the Woollcott home. The six years Woollcott lived in Kansas City were transformative, and set him on the literary and theatrical path that would guide the rest of his life. His second grade teacher, Sophie Rosenberger, who would remain a lifelong friend, considered him precocious and set him on a reading program that began with Louisa May Alcott and progressed to Charles Dickens by the time he was 8 years old. It was also in Kansas City that he experienced his first theatrical performance, Sinbad the Sailor. He was accompanied by his neighbor, Kansas City Times columnist Roswell Field, brother of famed author Eugene Field. When young Aleck discovered that journalists could get free tickets to theatrical events he decided that he, too would become a newspaper man

In 1895 Walter Woollcott lost the longest job he'd ever held, and sent his wife Frances and their children back to the Phalanx, where Alexander went to school and spent most of the remainder of his boyhood. He occasionally lodged in homes in Germantown, Philadelphia and attended the Germantown Combined Grammar School, and then Central High School in Philadelphia. He had very few friends during this period and did not enjoy this chapter of his life, with the exception of summers and any time that he could get back to the Phalanx. With the help of a family friend, he made his way through college, graduating from Hamilton College, New York, in 1909. Despite a rather poor reputation (his nickname was "Putrid"), he founded a drama group, edited the student literary magazine, and was accepted by a fraternity (Theta Delta Chi).

Жазушылық мансап

Вулкотт 1909 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінің штабына жас репортер ретінде қосылды. 1914 жылы драма сыншысы болып тағайындалды және 1922 жылға дейін, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қызметпен үзіліс жасады. 1917 жылдың сәуірінде, соғыс жарияланғаннан кейін бір күн өткен соң, Вулкотт медициналық корпуста ерікті ретінде қызмет етті. Шетелде орналасқан Вулкотт американдық экспедициялық күштердің барлау бөлімі оны және тағы жарты ондаған газетшілерді әскерлердің моральдық жағдайын жақсарту үшін ресми газет – «Жұлдыздар мен жолақтар» газетін құруға таңдағанда сержант болған. «Жұлдыздар мен жолақтар» газетінің бас репортері ретінде Вулкотт оның редакциялық алқасын құрған топтың мүшесі болды. Олардың қатарында «The New Yorker» журналының негізін қалаушы Гарольд Росс, көп қырлы суретші, автор және жазушы Сайрус Болдридж, болашақ колоннашы және радио жүргізушісі Франклин П. Адамс болды. Вулкотт пен оның әріптестері жай ғана үгіттен тыс, Ұлы соғыстың қасіреттерін қарапайым солдаттардың көзқарасымен баяндады. Соғыстан кейін ол «The New York Times» газетіне оралды, содан кейін 1922 жылы «New York Herald» газетіне, ал 1923 жылы «The World» газетіне ауысты. Ол 1928 жылға дейін сонда жұмыс істеді. Нью-Йорктің ең өнімді драма сыншыларының бірі ретінде, оның көркем және көбінесе өткір стильі үшін Бродвей театрларының кейбір қойылымдарын сын тұрғысынан бағалаудан бір уақытқа тыйым салынды. Ол «Нью-Йорк Азаматтық құқықтар туралы заңды» бұзғаны үшін Шуберт театр ұйымын сотқа берді, бірақ 1916 жылы штаттың жоғарғы сотында тек нәсіл, дін немесе түс бойынша кемсітушілік заңсыз деген негізде жеңіліс тапты. 1929-1934 жылдары ол «The New Yorker» журналында «Шыңырлаулар мен сыбыстар» атты колонка жазды. Оның 1934 жылы «Grosset & Dunlap» баспасында жарық көрген «Рим өртеніп жатқанда» кітабы жиырма жылдан кейін сыншы Винсент Старретттің «ХХ ғасырдың ең жақсы көретін 52 кітабының» бірі деп аталды. Ол детективтік әдебиетке қызығушылық танытты, газет мақалаларында және радиода АҚШ және Ұлыбританияның детектив жазушыларының еңбектерін насихаттады, сондай-ақ нағыз қылмыс туралы жазды және Стэнфорд университетінің баспасөз қызметкері Дэвид Лэмсонның ісіне қатысты, оны әйелін өлтірген деп айыптады (прокурорлар кейіннен істі тоқтатты). Вулкотттың Маркс ағайындыларының Бродвейдегі дебюті – «Мен оны айтамын» атты қойылымына жазған рецензиясы топтың мансабын жай ғана табысқа жеткізуден әйгілілікке дейін көтеруге көмектесті және Харпо Маркспен өмір бойына достық қарым-қатынас орнатуға себеп болды. Харпоның асырап алған екі ұлы, Александр Маркс пен Уильям (Билл) Вулкотт Маркс, Вулкотттың құрметіне осылай аталып кетті.

Woollcott joined the staff of The New York Times as a cub reporter in 1909. In 1914, he was named drama critic and held the post until 1922, with a break for service during World War I. In April 1917, the day after war was declared, Woollcott volunteered as a private in the medical corps. Posted overseas, Woollcott was a sergeant when the intelligence section of the American Expeditionary Forces selected him and a half dozen other newspaper men to create the Stars and Stripes, an official newspaper to bolster troop morale. As chief reporter for the Stars and Stripes, Woollcott was a member of the team that formed its editorial board. These included Harold Ross, founder of The New Yorker magazine; Cyrus Baldridge, multifaceted illustrator, author and writer; and the future columnist and radio personality, Franklin P. Adams. Going beyond simple propaganda, Woollcott and his colleagues reported the horrors of the Great War from the point of view of the common soldier. After the war he returned to The New York Times, then transferred to the New York Herald in 1922 and to The World in 1923. He remained there until 1928. One of New York's most prolific drama critics, he was banned for a time from reviewing certain Broadway theater shows due to his florid and often vitriolic prose. He sued the Shubert theater organization for violation of the New York Civil Rights Act, but lost in the state's highest court in 1916 on the grounds that only discrimination on the basis of race, creed or color was unlawful. From 1929 to 1934, he wrote a column called "Shouts and Murmurs" for The New Yorker. His book, While Rome Burns, published by Grosset & Dunlap in 1934, was named twenty years later by critic Vincent Starrett as one of the 52 "Best Loved Books of the Twentieth Century". He was interested in crime writing, promoting the work of US and British mystery authors in his newspaper articles and on the radio as well as writing on true crime, and became involved in the case of Stanford University Press employee David Lamson, who was accused of murdering his wife (prosecutors eventually dropped the case). Woollcott's review of the Marx Brothers' Broadway debut, I'll Say She Is, helped the group's career inflate from mere success to superstardom and started a lifelong friendship with Harpo Marx. Two of Harpo's adopted sons, Alexander Marx and William (Bill) Woollcott Marx, were named after Woollcott.

Радио

"Тұңғыш кітап құмартуы" деп танымал болған Вуллкотт 1929 жылдың қазанында CBS радиосында алғаш рет естілді, ол 1933 жылға дейін әртүрлі уақыт белдеулерінде кітаптарды сынға алды. Оның CBS-тегі "Қала жаршысы" бағдарламасы 1933 жылдың 21 шілдесінде қоңырау соғысымен және "Естіңдер, естіңдер!" деп басталып, Вуллкотттың қышқыл әңгімелермен тоғытылған әдеби ойларымен жалғасты. Cream of Wheat (1934–1935) және Grainger Tobacco (1937–1938) компанияларының демеушілігімен 1938 жылдың 6 қаңтарына дейін хабар таратты. Ол осы платформаны өз кітаптарын жарнамалау үшін пайдаланудан тартынбады, ал "Рим өртеніп жатқанда" (1934) кітабын жиі атау оның бестселлер болуына ықпал етті.

Жеке өмір

Хабарға қарағанда, жиырма жасына келгенде ол қабыршақпен ауырған, бұл оны толық немесе жартылай бедеу қалдырған. Ол ешқашан үйленбеген және баласы болған емес, бірақ Дороти Паркер және Нейса МакМайн сияқты танымал әйел достары болды. Ол МакМайнға, оның жаңа күйеуі Джек Барагванатқа үйленген күнінен кейін ұсыныс жасаған деген аңыз бар. Вулкотт бірде МакМайнға: «Біздің бірге өткен өміріміздің тарихын жазуды ойлап отырмын. Атауы дайын» деді. МакМайн: «Қандай?» Вулкотт: «Жеке конвертте».

Қалай болған болсаңыз

Өлген кезде Вулкотт өзінің соңғы кітабы – "Бұрынғыдай" атты көркем әдебиет, поэзия және ғылыми еңбектер жинағының редакциялық жұмысын аяқтады, ол қарулы күштердің әскери қызметшілеріне арналған еді. 1942 жылдың қарашасында Ақ үйге барған кезде Вулкоттқа әскерилер үшін аса қажетті "саяхат кітабын" жасау идеясы келгені айтылады. Өте тәжірибелі антолог болған ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Жұлдыздар мен жолақтар" газетінің редакторы қызметін атқарган кездегі әскерилердің оқу талғамдары туралы білімін пайдаланды, сондай-ақ Стивен Винсент Бене, Карл Сэндбург және Марк Ван Дорен сияқты достарынан ұсыныстар сұрады. Соңғы радио хабарламасындай, "Бұрынғыдай" кітабы да соғысқа қосқан үлес болды, Вулкотт барлық гонорардан бас тартып, кітаптан түскен табысты қайырымдылық қорларға беруді жоспарлады. Кітап 1943 жылдың наурыз айында "Викинг Пресс" баспасынан жарық көрді.

Фильмдер

Мистер В-дың кішкентай ойыны (1934) – Вулкотттың түнгі клубтағы жалғыз қысқаметражды фильмі. Ызалы "Мистер В" сары шашты әйелмен (Марион Мартин, оның алғашқы фильмінде) және официантпен (Лео Г. Кэрролл) көңіл көтеру үшін сөз ойыны ойнайды. Габтың сыйы (1934) Александр Вулкотт Universal Pictures толық метражды фильмінде эпизодтық рөлде пайда болды. The Scoundrel (1935) Бұл Оскармен марапатталған фильмді Вулкотттың достары Бен Хехт пен Чарльз Макартур түсірді, ал басты рөлді Вулкотттың көп жылдық досы Ноэль Ковард сомдады. Вулкотт көмекші рөлде ойнады. Бродвейдегі қыздар (1941) Вулкотт бұл Микки Руни мен Джуди Гарландтың мюзиклінде эпизодтық түріде пайда болады. The Gold Rush (1942 жылы қайта жарыққа шығарылған) Фильмнің басындағы титрлерде: "Александр Вулкоттқа осы картинаны жоғары бағалағаны үшін алғыс айтылады" деп жазылған.

Фильмдегі бейнелеу

Вулкотты 1962 жылғы "Акт 1" фильмінде актер Эрл Монтгомери, 1968 жылғы "Жұлдыз" музыкалық фильмінде актер Джок Ливингстон, 1979 жылғы NBC телеарнасының "Ақ үйдің есіктері" мини-сериалында актер Том Клэнси, ал 1994 жылғы "Миссис Паркер және қатыгез айналым" фильмінде актер Том МакГоуэн сомдады.