Кіріспе

Италиялық суретші Джованни Баттиста Морони (шамамен 1520-1524 – 5 ақпан 1578) – маньеризм стиліндегі итальян суретшісі. Оны Джамбаттиста Морони деп те атайды. Ол жергілікті ақсүйектер мен дін қызметкерлерінің әдемі реалистік портреттерімен танымал және Чинквеченто дәуірінің ең ұлы портретшілерінің бірі саналады.

Өмірбаян

Морони архитектор Андреа Моронидің ұлы еді. Ол Брессияда Алессандро Бонвичинодан тәлім алды, онда 1540 жылдары шеберхананың бас көмекшісі болды және Тренто, Бергамо және туған қаласы Альбинода (Бергамоның жанында) жұмыс істеді, ол сол жерде дүниеге келіп, қайтыс болды. Оның Трентодағы екі қысқа кезеңі 1546–1548 және 1551–1553 жылдардағы Трент соборының алғашқы екі отырысымен сәйкес келді. Екі жағдайда да Морони бірнеше діни туындылар (соның ішінде Бергамодағы Санта-Мария-Маджоре шіркеуі үшін Шіркеу Әулиелерінің құрбандық бейнесі) және оны еске алатын портреттер сериясын жасады. Трентода болғанда ол Тицианмен және Кристофоро Мадруццо епископымен байланыс жасады, оның портреті Тицианның туындысы болса, Морони Мадруццоның ұлдарының портреттерін суреттеді. 19 ғасырда ол Трентода Тицианнан тәлім алғаны туралы айтылған, бірақ ол Венеция шеберханасына ұзаққа барғаны күмәнді. Морони Бергамоның сәнді суретшісі ретінде, оның портреттеріндегі жазылған күндерден басқа ешқандай құжатталмаған, күтпегендей қысқа өмір сүрді, ол шамамен 1557–1562 жылдарды қамтиды. Одан кейін Бергамода ішкі қайтарбас дау-жанжалдар болды және Морони Альбиноға толығымен көшіп кетті, онда провинциялық оқшаулықта Джорджо Вазари оны мүлдем елемеді. Бергамодағы шығармалары Савольдоның реализмін зерттеудің нәтижесінде туды, ол бірнеше жылдың ішінде батырлыққа жақын емес, қадірлі адамгершілікке толы және күнделікті өмірге байланысты көптеген портреттерді жасады. Суреттерінің нысандары тек Бергамо аристократиясынан ғана емес, сонымен қатар білімді, кәсіби және үлгілі мемлекеттік қызметкерлердің, сондай-ақ бірнеше әскерлердің жаңадан өзін-өзі таныған топтарынан алынды, олар Моронидің мұқият жасалған натюрморттары мен психологиялық тереңдікке қарағанда мата мен киімге көбірек назар бөлген, сырттай және күдікпен қараған көзқарастармен бейнеленді. Оның жергілікті альпілік аңғарлардағы азырақ білімді көрермендерге арналған діни суреттері портреттерінен гөрі аз және сәл табысты болды: «Оның құрбандық бейнелеріндегі бөліктердің нақты шындығы ешқашан тіпті сенімділік сезімін де бермеді», - деп атап өтті С.Дж. Фридберг олардың Моретто, Савольдо және басқалардан алынған схемалық құрылымдары туралы. Мысалы, ол Ломбардиядағы Романодағы приход үшін Соңғы кешкі ас, Бергамодағы Сант-Алессандро делла Крочедегі Құдай ананың тәж кию рәсімі, сондай-ақ Верона соборы үшін Әулие Петр мен Павел және Миланның Брерасындағы Құдай ананың көтерілуі суреттеді. Морони Горлаго шіркеуінде Соңғы сот суретін аяқтағанда қайтыс болды. Жалпы, оның осы суреттердегі стилі шебері Лоренцо Лотто мен Жироламо Саволдоның ықпалын көрсетеді. Джованни Паоло Каванья Моронидің ерекше көзге түспейтін шәкірті болды, бірақ оның көреген портреттері келесі ұрпақтарда Фра Гальарио мен Пьетро Лонгиге әсер еткені айтылады. Фридберг оның діни суреттері «архаикалық» екенін, Кватрочентоның соңғы кезеңіндегі қосымша композицияларды еске түсіріп, эмоциясыз қасиеттілерді бейнелейтінін, бірақ оның портреттері күрделі психологиялық түсінігімен, қадірлі сыртқы келбетімен, еркін өңдеуімен және тамаша күміс реңімен ерекшеленетінін атап өтеді. Діни өнердің тапсырыс берушілері жеке, көркем «Мадоннаға» қызығушылық танытпады, олар сандық архетиптік қасиеттілерді қалады. Екінші жағынан, тапсырыс берушілер анимациялық портреттерге қызығушылық танытты.

Морони шығармаларымен қоғамдық коллекциялар

Лондондағы Ұлттық галереяда оның ең жақсы туындыларының бірі, соның ішінде «Il sarto» («Тайлер») деп аталатын әйгілі портреті бар. Басқа портреттер Уффициде («Асыл адам отқа нұсқауы: «Et quid volo nisi ut ardeat?»»), Берлин галереясы, канон Людовико де’ Терци және Моронидің автопортретінде; сондай-ақ Вашингтондағы Ұлттық галереяда Мадоннаға құрметпен иеленген джентльмен, Джан Федерико Мадруццоның толық бой портреті және иезуит Эрколь Тассоның отырып түскен жартылай бейнесі, дәстүрлі түрде «Тицианның мектеп мұғалімі» деп аталады, бірақ Тицианмен тікелей байланысы жоқ. Джованни Баттиста Моронидің туындыларын сақтайтын қоғамдық коллекциялардың арасында Accademia Carrara (Бергамо) («Егде адамның портреті»), Эшмолеан мұражайы (Оксфорд университеті), Брукс өнер мұражайы (Мемфис, Теннесси), Детройт өнер институты, Сан-Францисконың Көркем өнер мұражайлары, Эрмитаж мұражайы, Гонолулу өнер мұражайы, Kunsthistorisches Museum (Вена), Лихтенштейн мұражайы (Вена), Лувр мұражайы, Musée Condé Chantilly (Шантилли, Франция), Museo Poldi Pezzoli (Милан), Көркем өнер мұражайы, Бостон, Шотландияның Ұлттық галереялары, Ұлттық өнер галереясы (Вашингтон, округ Колумбия), Метрополитен өнер мұражайы (Нью-Йорк), Оңтүстік Уэльс өнер галереясы, Канаданың Ұлттық галереясы («Адамның портреті»), Ұлттық галерея, Лондон, Нортон Саймон мұражайы (Пасадена, Калифорния), Pinacoteca Ambrosiana (Милан), Pinacoteca di Brera (Милан), Рейксмұражай, Джон және Мейбл Ринглин өнер мұражайы (Сарасота, Флорида), Studio Esseci (Падуа, Италия), Аризона университетінің өнер мұражайы, Вирджинияның Көркем өнер мұражайы, Ирландияның Ұлттық галереясы («Джентльмен мен оның екі баласының портреті»), Уффици («Джованни Антонио Пантераның портреті»), Прадо («Әскер»), және Вустер өнер мұражайы («Адамның портреті») бар. 2016 жылы Джованни Баттиста Моронидің шеберханасына жатқызылған «Адамның портреті» доктор Август Либман Майердің мұрагерлеріне қайтарылды. Сурет нацистер тарапынан тоналып, Францияға қайтарылып, 1951 жылдан бері Париждегі Лувр мұражайында сақталып келді.