Елизавета I дәуірі: Англияның алтын ғасыры

Кіріспе

Англия тарихындағы кезең (1558–1603)

Елизавета I билігі

Елизавета дәуірі – Англия тарихының Тюдор дәуірінде королева Елизавета I (1558–1603) билігі кезіндегі кезең. Тарихшылар оны ағылшын тарихының алтын ғасыры деп жиі атайды. Ұлыбританияның әйел бейнесі – Британия символы алғаш рет 1572 жылы, содан кейін де көп рет қолданылды. Ол Елизавета дәуірін классикалық идеалдар, халықаралық кеңею және Испания флотынан жеңіс арқылы ұлттық мақтаныш пен қайта жаралу дәуірі ретінде көрсетуге мүмкіндік берді. Бұл "алтын ғасыр" ағылшын Ренессансының шыңы болды және поэзия, музыка мен әдебиеттің гүлденуіне куә болды. Дәуір ең алдымен театрымен танымал, өйткені Уильям Шекспир және тағы көптеген драматургтер Англияның бұрынғы театр стилінен өзгеше пьесалар жазды. Бұл теңіздерді зерттеу мен шетелде кеңею дәуірі болды, ал ел ішінде протестанттық реформация, әсіресе испандық Армада жеңіліске ұшырағаннан кейін, халыққа көбірек ұнады. Бұл Англияның Шотландиямен біріккенге дейін жеке патшалық ретінде болған кезеңінің соңына жетті. Елизавета дәуірі алдыңғы және кейінгі билік кезеңдерінен күрт өзгешеленеді. Бұл өткен ғасырдың Розалар соғысы, ағылшын реформациясы және Елизавета билігіне дейінгі протестанттар мен католиктер арасындағы діни шайқастар арасындағы қысқа ғана ішкі бейбітшілік кезеңі болды. Содан кейін ағылшын азаматтық соғысы және парламент пен монархия арасындағы саяси күрес XVII ғасырдың қалған бөлігін шарлады. Протестанттар мен католиктер арасындағы келіспеушіліктер бір уақытқа Елизаветаның діни келісімімен шешілді, ал парламент патшалық билігіне қарсы тұруға жеткілікті күшті болмады. Англия Еуропаның басқа елдерімен салыстырғанда жақсы жағдайда болды. Италия Ренессансы Италия соғыстарының аяқталуымен аяқталды, бұл Италия түбегін кедейлендірді. Франция Корольдігі француз дін соғыстарына (1562–1598) тартылды. Олар 1598 жылы Нант эдиктымен протестантизмді төзімділік саясаты арқылы (уақытша) тоқтатылды. Осының және ағылшыздардың Испания терциоларынан континенттегі соңғы бекіністерінен қуылғандығының нәтижесінде, ғасырлар бойы жалғасқан ағылшын-француз соғыстары Елизавета билігінің көп бөлігінде тоқтатылды. Басты қарсыласы Габсбург Испаниясы болды, онымен Англия Еуропа мен Америкада шайқасты, бұл 1585–1604 жылдардағы ағылшын-испан соғысына ұласты. 1588 жылы Испания королі Филипп II Испания Армадасымен Англияға шабуыл жасауға тырысты, бірақ жеңіліске ұшырады. Англия да 1589 жылы Дрейк-Норрис экспедициясымен Испанияға сәттіліксіз шабуыл жасады. 1596, 1597 және 1602 жылдары тағы үш испан Армадасы да сәтсіз аяқталды. Соғыс Елизаветаның өлімінен кейін Лондон шартымен аяқталды. Англия осы кезеңде орталықтандырылған, жақсы ұйымдастырылған және тиімді үкіметке ие болды, бұл Генрих VII және Генрих VIII реформаларының, сондай-ақ Елизаветаның кез келген қарсыластарына қатаң жазаларының нәтижесі болды. Экономикалық тұрғыдан ел Атлантикалық сауданың жаңа дәуірінен және испандық және португалдық қазыналарды ұдайы тонаудан, әсіресе Фрэнсис Дрейктің әлемді айналып өтуінен үлкен пайда көріп, дамыды. "Елизавета дәуірі" термині Елизавета II таққа отырғанға дейін ағылшын және британдық тарихында жақсы қалыптасқан еді және әдетте осы есімді бұрынғы патшайымның билік ету кезеңіне ғана қатысты.

The Elizabethan era is the epoch in the Tudor period of the history of England during the reign of Queen Elizabeth I (1558–1603). Historians often depict it as the golden age in English history. The symbol of Britannia (a female personification of Great Britain) was first used in 1572, and often thereafter, to mark the Elizabethan age as a renaissance that inspired national pride through classical ideals, international expansion, and naval triumph over Spain. This "golden age" represented the apogee of the English Renaissance and saw the flowering of poetry, music and literature. The era is most famous for its theatre, as William Shakespeare and many others composed plays that broke free of England's past style of theatre. It was an age of exploration and expansion abroad, while back at home, the Protestant Reformation became more acceptable to the people, most certainly after the Spanish Armada was repelled. It was also the end of the period when England was a separate realm before its royal union with Scotland. The Elizabethan age contrasts sharply with the previous and following reigns. It was a brief period of internal peace between the Wars of the Roses in the previous century, the English Reformation, and the religious battles between Protestants and Catholics prior to Elizabeth's reign, and then the later conflict of the English Civil War and the ongoing political battles between parliament and the monarchy that engulfed the remainder of the seventeenth century. The Protestant/Catholic divide was settled, for a time, by the Elizabethan Religious Settlement, and parliament was not yet strong enough to challenge royal absolutism. England was also well off compared to the other nations of Europe. The Italian Renaissance had come to an end following the end of the Italian Wars, which left the Italian Peninsula impoverished. The Kingdom of France was embroiled in the French Wars of Religion (1562–1598). They were (temporarily) settled in 1598 by a policy of tolerating Protestantism with the Edict of Nantes. In part because of this, but also because the English had been expelled from their last outposts on the continent by Spain's tercios, the centuries long Anglo French Wars were largely suspended for most of Elizabeth's reign. The one great rival was Habsburg Spain, with whom England clashed both in Europe and the Americas in skirmishes that exploded into the Anglo Spanish War of 1585–1604. An attempt by Philip II of Spain to invade England with the Spanish Armada in 1588 was famously defeated. In turn England launched an equally unsuccessful expedition to Spain with the Drake–Norris Expedition of 1589. Three further Spanish Armadas also failed in 1596, 1597 and 1602. The war ended with the Treaty of London the year following Elizabeth's death. England during this period had a centralised, well organised, and effective government, largely a result of the reforms of Henry VII and Henry VIII, as well as Elizabeth's harsh punishments for any dissenters. Economically, the country began to benefit greatly from the new era of trans Atlantic trade and persistent theft of Spanish and Portuguese treasures, most notably as a result of Francis Drake's circumnavigation. The term Elizabethan era was already well established in English and British historical consciousness, long before the accession of Queen Elizabeth II, and generally refers solely to the time of the earlier Queen of this name.

Романтика мен шынайы өмір

Виктория дәуірі мен 20 ғасырдың басында Елизавета дәуірі қадірленді. "Британ энциклопедиясы" былай деп мәлімдейді: "Елизабет I-нің 1558–1603 жылдар аралығындағы ұзақ билігі Англияның алтын ғасыры болды – өмірге құштар, көңілді Англия, ол музыка мен әдебиетте, сәулетте және теңіз саяхаттарында өзін көрсетті". Бұл идеализацияға Ұлыбритания мен Англияны жақсы көретін Америка да қатысты. Халық мәдениетінде осы батыл Елизавета дәуірінің теңізшілерінің бейнесі Эррол Флинннің фильмдерінде сомдалды. Осы шамадан тыс мақтауға жауап ретінде, қазіргі заманғы тарихшылар мен өмірбаян жазушылар Тюдор дәуірін көбірек бейтараптықпен қарастыруға бейім.

Үкімет

Елизавета Англиясы әскери тұрғыдан аса сәтті болған жоқ, бірақ ірі жеңілістерден сақталып, күшті әскери-теңіз флотын құрды. Жалпы алғанда, Елизавета елге ұзақ жылға жалпы, тіпті толық бейбітшілік пен өркендеуді сыйлады деуге болады. Бұл, негізінен, испандық қазына кемелерін тонау, әлсіз қорғанысқа ие елді мекендерге шабуыл жасау және африкалық құлдарды сату арқасында мүмкін болды. Бұрынғы билік кезінде дерлік банкротқа ұшыраған мемлекетті мұра еткен ол, ұқыпты саясатымен қаржылық жауапкершілікті қалпына келтірді. Оның қаржылық шектеулері 1574 жылға қарай мемлекеттік қарызды жойды, ал он жылдан кейін Корольдік қазынада 300 000 фунт стерлингтен астам артық ақша болды. Экономикалық тұрғыдан, сэр Томас Грешемнің 1565 жылы Корольдік биржаны құруы – Англиядағы және Еуропадағы алғашқы акциялық биржалардың бірі – Англияның экономикалық дамуы үшін, ал жақын арада бүкіл әлем үшін маңызды жаңалық болды. Осы кезеңдегі басқа еуропалық елдерге қарағанда салықтар төмен болғандықтан экономика кеңейді. Байлықтың теңсіз бөлінуіне қарамастан, Елизаветаның билігінің соңында бастапқыға қарағанда көбірек байлық болғаны анық. Осы бейбітшілік пен өркендеу "Алтын ғасыр" жақтастары баса айтқан дамуларға жағдай жасады.

Құрлық, интригалар және заговорлар

Елизавета дәуірі сонымен қатар, көбінесе саяси сипатта болған және Елизавета қоғамының жоғарғы деңгейлерін қамтыған, қастандықтар мен құпия жоспарлар дәуірі болды. Мадрид, Париж және Римдегі жоғары лауазымды шенеуніктер протестант Елизаветаны өлтіріп, оның орнына католик Марияны тағайындауға тырысты. Бұл Англияда католицизмнің қайта жаңғыруына бастама болды. 1570 жылы Ридольфи қастандығының жолы кесілді. 1584 жылы Фрэнсис Трокмортон королеваны құлату және Англиядағы католик шіркеуін қалпына келтіру жоспарына қатысқанын мойындағаннан кейін Трокмортон қастандығы ашылды. Тағы бір маңызды қастандық – Бэбингтон қастандығы – Мэридің өлім жазасына тікелей себеп болған оқиға, оның ашылуында патшайымның өте тиімді тыңшысы Франсис Уолсингхемнің басшылығымен әрекет еткен қос агент Гилберт Гиффорд қатысты. 1601 жылғы Эссекс көтерілісі драматикалық оқиғаға толы, себебі көтеріліске дейін Эссекс графының қолдаушылары, олардың ішінде Чарльз және Джоселин Перси (Нортумберленд графының кіші ағалары) Глобус театрында «Ричард II» спектакліне ақы төледі, бұл монархияға наразылық тудыру мақсатымен жасалған еді. Эссекс сотында «Чемберленнің актерлері» тобынан Августин Филипс қастандық жасаушылардың компанияға «әдеттегіден артық» қырық шиллинг төлегенін (яғни, әдеттегі төлемнен жоғары) мәлімдеді. Актерлер бұл пьесаны көп көрерменді тарту үшін тым ескі және «қолданыстан шығып қалған» деп есептеді.

Корольдік флот және Армаданың жеңілуі

Генрих VIII Корольдік флотты құрған кезде, Эдуард пен Мэри оған немқұрайлы қарады және ол жағалау қорғау жүйесінен аспады. Елизавета теңіз күшін басымдыққа қойды. Ол Жаңа дүниеден алтын мен күміс тасымалдаған испан сауда кемелерін тонаған Джон Хокинс және Фрэнсис Дрейк сияқты "Теңіз қасқырларын" қолдау арқылы Испаниямен соғыс қаупіне барды. Кеме жасаушылық шеберханалары техникалық жаңарулардың алдыңғы қатарында болды, ал капитантар жаңа тактикалар ойлап тапты. Паркер (1996) толыққанды жабдықталған кеме – ғасырдың ең маңызды технологиялық жетістігі болды және теңіз соғысын түбірінен өзгертті деп мәлімдейді. 1573 жылы ағылшын кеме жасаушылары "Дредноут" кемесінде алғаш көрсетілген, кемелерге жылдам жүзуге және маневр жасауға, сондай-ақ ауыр артиллерия орнатуға мүмкіндік берген конструкцияларды енгізді. Бұрынғыда соғыс кемелері жау кемесіне жақындасып, әскерлерді тасымалдау үшін бортына шығуға тырысса, енді олар қашықтықтан тұрып, жау кемесін батыратын залптар жасады. Испания Англияны басып алып, жаулауға бел байлағанда, бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Ағылшын кемелерінің және теңізшілердің шеберлігі 1588 жылы Испания флотының (Армаданың) күйреуіне әкелді, бұл Елизаветаның билігінің шыңы болды. Техникалық тұрғыдан алғанда, Армаданың сәтсіздігіне себеп Испанияның тым күрделі стратегиясы болды, ол басып алу флоты мен жағалаудағы испан армиясының үйлесімді әрекетін қажет етті. Сонымен қатар, испандықтардың артиллериясының нашар конструкциясы жақын арадағы шайқаста оқ-дәріні қайта зарядтауды баяулатты. Испания мен Франция әлі де күшті флоттарға ие болды, бірақ Англия оларға жетіп келе жатқан еді. Паркер испандықтар 1588 жылы басып алу әскерін құрғанда қандай салдарлар болатынын болжады. Ол испан армиясы сандық артықшылыққа ие, тәжірибелі, жақсы жабдықталған, сенімді және қаржылық жағынан қамтамасыз етілген еді деп санайды. Ал ағылшын қорғанысы нашар және ескірген еді; Англияда жеткілікті әскер болған жоқ және олардың көпшілігі толыққанды оқытылмаған еді. Испания Англияның ең әлсіз жерін таңдап алды және, мүмкін, бір апта ішінде Лондонды басып алуға қабілетті еді. Паркер сонымен қатар солтүстікте және Ирландияда католиктердің көтерілісі толық жеңіліске әкелуі мүмкін екенін айтады.

While Henry VIII had launched the Royal Navy, Edward and Mary had ignored it and it was little more than a system of coastal defense. Elizabeth made naval strength a high priority. She risked war with Spain by supporting the "Sea Dogs", such as John Hawkins and Francis Drake, who preyed on the Spanish merchant ships carrying gold and silver from the New World. The Navy yards were leaders in technical innovation, and the captains devised new tactics. Parker (1996) argues that the full rigged ship was one of the greatest technological advances of the century and permanently transformed naval warfare. In 1573 English shipwrights introduced designs, first demonstrated in the "Dreadnaught", that allowed the ships to sail faster and maneuver better and permitted heavier guns. Whereas before warships had tried to grapple with each other so that soldiers could board the enemy ship, now they stood off and fired broadsides that would sink the enemy vessel. When Spain finally decided to invade and conquer England it was a fiasco. Superior English ships and seamanship foiled the invasion and led to the destruction of the Spanish Armada in 1588, marking the high point of Elizabeth's reign. Technically, the Armada failed because Spain's over complex strategy required coordination between the invasion fleet and the Spanish army on shore. Moreover, the poor design of the Spanish cannons meant they were much slower in reloading in a close range battle. Spain and France still had stronger fleets, but England was catching up. Parker has speculated on the dire consequences if the Spanish had landed their invasion army in 1588. He argues that the Spanish army was larger, more experienced, better equipped, more confident, and had better financing. The English defenses, on the other hand, were thin and outdated; England had too few soldiers and they were at best only partially trained. Spain had chosen England's weakest link and probably could have captured London in a week. Parker adds that a Catholic uprising in the north and in Ireland could have brought total defeat.

Жаңа әлемді отарлау

Кристофер Колумбтың жаңалықтары Батыс Еуропаның барлығын, әсіресе Англия сияқты теңіз державаларын қызықтырды. Генрих VII Джон Кэботты Азияның дәмді шөп аралдарына солтүстік жол табу үшін сапарға жіберді; осылайша Солтүстік-Батыс өткесін іздеу басталды. Кэбот 1497 жылы теңізге шығып, Ньюфаундлендке жетті. Келесі жылы ол тағы Америкаға сапар жасады, бірақ одан және оның кемелерінен хабар болмады. 1562 жылы Елизавета Хокинс пен Дрейкті Батыс Африка жағалауында испан және португал кемелерінен олжа алуға жіберді. 1585 жылдан кейін ағылшын-испан соғыстары күшейгенде, Елизавета Америкадағы испан порттарына және Испанияға қазына әкеліп қайтатын кемелерге шабуыл жасауға рұқсат берді. Осы уақытта Ричард Хаклюйт және Джон Ди атты жазушылар Англияның өз теңіз империясын құруға шақыруды бастады. Испания Америкада берік орнықты, ал Португалия 1580 жылдан бастап Испаниямен біріккендіктен, Африка, Азия және Оңтүстік Америкада зор империяға ие болды. Франция Солтүстік Американы зерттеді. Англия өз колонияларын құруға ынталанды, бірақ Солтүстік Америкаға қарағанда Батыс Индияға көбірек мән берді. Мартин Фробишер 1576 жылдың тамыз айында Баффин аралындағы Фробишер шығанағына қонды. Ол 1577 жылы қайтып оралып, оны Елизавета патшайымның атынан иеленді және үшінші сапарында Фробишер шығанағында қоныс салуға тырысты, бірақ сәтті болмады. 1577 жылдан 1580 жылға дейін Фрэнсис Дрейк жер шарын айналып өтті. 1587 жылы Кадисте испандықтарға қарсы батыл шабуыл жасап, оларға қарсы үлкен жеңіске жеткені үшін ол әйгілі батыр атанды – оның ерліктері әлі де тойланып келеді, бірақ Англия оның талаптарын іске асырмады. 1583 жылы Хамфри Гилберт Ньюфаундлендке келіп, Сент-Джон портын және солтүстік және оңтүстікке қарай екі жүз лигаға дейінгі барлық жерді иеленді. 1584 жылы королева Уолтер Рэлиге Вирджинияны отарлауға рұқсат берді; ол оның құрметіне аталды. Рэли мен Елизавета бірден байлық табуды және испандық қазына кемелеріне шабуыл жасау үшін каперлерге база құруды көздеді. Рэли Роанок колониясын құру үшін басқаларды жіберді; отарлаушылардың бәрінің неге жоғалып кеткені әлі де жұмбақ болып қала береді. 1600 жылы королева Шығыс Индия компаниясын құрып, алыс Шығыс саудасындағы испандықтар мен португалдықтардың монополиясын бұзуға тырысты. Ол сауда посттарын құрды, олар кейінгі ғасырларда қазіргі Үндістан мен Бангладеш жағалауларында Британдық Үндістанға айналды. Солтүстік Американы кең ауқымда отарлау Елизаветаның қайтысынан кейін көп ұзамай басталды.

The discoveries of Christopher Columbus electrified all of western Europe, especially maritime powers like England. King Henry VII commissioned John Cabot to lead a voyage to find a northern route to the Spice Islands of Asia; this began the search for the North West Passage. Cabot sailed in 1497 and reached Newfoundland. He led another voyage to the Americas the following year, but nothing was heard of him or his ships again. In 1562 Elizabeth sent privateers Hawkins and Drake to seize booty from Spanish and Portuguese ships off the coast of West Africa. When the Anglo Spanish Wars intensified after 1585, Elizabeth approved further raids against Spanish ports in the Americas and against shipping returning to Europe with treasure. Meanwhile, the influential writers Richard Hakluyt and John Dee were beginning to press for the establishment of England's own overseas empire. Spain was well established in the Americas, while Portugal, in union with Spain from 1580, had an ambitious global empire in Africa, Asia and South America. France was exploring North America. England was stimulated to create its own colonies, with an emphasis on the West Indies rather than in North America. Martin Frobisher landed at Frobisher Bay on Baffin Island in August 1576; He returned in 1577, claiming it in Queen Elizabeth's name, and in a third voyage tried but failed to found a settlement in Frobisher Bay. From 1577 to 1580, Francis Drake circumnavigated the globe. Combined with his daring raids against the Spanish and his great victory over them at Cádiz in 1587, he became a famous hero—his exploits are still celebrated—but England did not follow up on his claims. In 1583, Humphrey Gilbert sailed to Newfoundland, taking possession of the harbour of St. John's together with all land within two hundred leagues to the north and south of it. In 1584, the queen granted Walter Raleigh a charter for the colonisation of Virginia; it was named in her honour. Raleigh and Elizabeth sought both immediate riches and a base for privateers to raid the Spanish treasure fleets. Raleigh sent others to found the Roanoke Colony; it remains a mystery why the settlers all disappeared. In 1600, the queen chartered the East India Company in an attempt to break the Spanish and Portuguese monopoly of far Eastern trade. It established trading posts, which in later centuries evolved into British India, on the coasts of what is now India and Bangladesh. Larger scale colonisation to North America began shortly after Elizabeth's death.

Айырмалар

Англияның осы дәуірдегі кейбір артықшылықтары оны сол замандағы континенттік Еуропа қоғамдарынан ерекшелендірді. Азаптау сирек болды, себебі ағылшын құқықтық жүйесі азаптауды тек мемлекеттік қылмыстар, мысалы, мемлекетке қарсы көтеріліс сияқты ауыр қылмыстар үшін ғана қолданды, бірақ кейбіреулері өте қатал болған дене жазаларының түрлері де қолданылды. 1563 жылы колдовство жасады деген айыппен қудалау басталды, және жүздеген адам өлім жазасына кесілді, алайда континенттегідей қызулық болған жоқ. Мэри агрессивті протестанттарға қарсы инквизицияға тырысып, осыдан жек көрінді; мұндай жағдай қайталанбауы тиіс еді. Дегенмен, Мэри патшайым тұсындағыдан гөрі одан да көп католиктер қудаланды, елден қуылды және тірідей өртеліп өлтірілді.

Дін

Елизавета сол кездегі діни ынтаны басаңдатып, оны тыныштандыруға ұмтылды. Бұл бұрынғы және келесі діни зорлық-зомбылық дәуірлерінен ерекшеленді. Елизавета: «Мен адамдардың санасына терезе ашуға ниетім жоқ» деді. Оның бұрынғы Тюдорлардың діни қуғындарын азайтуға жасаған тырысы – Эдуард VI тұсында католиктерге, ал Мэри I тұсында протестанттарға жасалған қуғын-сүргін ағылшын қоғамын жұмсартқан сияқты көрінеді. Елизавета, протестант болғанымен, догматик емес, 1559 жылғы Ортақ дұғалар кітабын бекітті, ол 1552 жылғы Ортақ дұғалар кітабын өзгертіп, Англия шіркеуінің Мәсіхтің (рухани) нағыз қатысуына сенетінін көрсетті, бірақ оның қалай екенін анықтамай, оны құпия ретінде қалдырды, сондай-ақ, ол Сенім туралы Ережелерден қара түсті жолақты алып тастады: ол тізе бүгіп қауымға қатысудың Мәсіхтің нағыз және маңызды қатысуын білдірмейтініне мүмкіндік берді: ол осыған сенді. Ол дін қызметкерлерін үйлендіруге немесе протестанттық қауымды Миссаға ұқсатуға қол жеткізе алмады. Апостолдық мұрагерлік сақталды, шіркеу институты үзіліссіз жалғасты (пасторлардың 98%-ы өз қызметінде қалды) және шіркеуде музыкаға тыйым салу әрекеті сәтсіз аяқталды. 1571 жылғы Нұсқаулар шіркеу әкелері мен католик епископтарының үйретуіне қайшы келетін кез келген ілімдерге тыйым салды. Патшайымның қатаң кальвинистік ілімдерге қарсылығы радикалдарды тоқтатып тұрды. Ағылшын реформациясынан ешқандай жаңа теологиялық ой тумады, керісінше, шіркеу алғашқы Төрт Экуменикалық Кеңестің католик консенсусына сүйенді. Көптеген католик ілімдері мен дәстүрлерін сақтау 17 ғасырда Via Media құрылуына себеп болды. Ол өзінің билігінің қалған бөлігін шіркеу мәселелерін өзгертуге ниеттенген радикал реформаторлар мен римдік католиктерге қарсы күреске жұмсады: Англия шіркеуі протестанттық болды, «протестанттық тұрғысынан тоқтап қалған ерекше дамуымен және католик дәстүрлері мен құлшылық практикасының ескі әлемінің көлеңкесімен». Бірнеше жыл бойы Елизавета католиктерді қуғынға салудан аулақ болды, өйткені ол католицизмге қарсы болды, бірақ олар қиындық тудырмаса, оның католик азаматтарына қарсы емес еді. 1570 жылы папа Пий V Елизаветаны еретик деп жариялады, ол заңды патшайым емес және оның азаматтары оған бағынуға міндетті емес. Папа иезуиттер мен семинаристерді католиктерді жасырын түрде насихаттау және қолдау үшін жіберді. Оны құлатуға жасалған бірнеше әрекеттен кейін католик дін қызметкерлері көбінесе сатқын деп есептелді және Англияда агрессивті түрде қуғынға түсті. Көп жағдайда дін қызметкерлері тұтқындалғаннан кейін ағылшын билігімен ынтымақтаспаса, азапталды немесе өлім жазасына кесілді. Католицизмді ашық қолдаған адамдар кәсіптен шеттетілді, кейде айыппұл төленді немесе түрмеге қамалды.

Elizabeth managed to moderate and quell the intense religious passions of the time. This was in significant contrast to previous and succeeding eras of marked religious violence. Elizabeth said "I have no desire to make windows into men's souls". Her desire to moderate the religious persecutions of previous Tudor reigns – the persecution of Catholics under Edward VI, and of Protestants under Mary I – appears to have had a moderating effect on English society. Elizabeth, Protestant, but undogmatic one, authorizing the 1559 Book of Common Prayer which effectively reinstated the 1552 Book of Common Prayer with modifications which made clear that the Church of England believed in the (spiritual) Real Presence of Christ in the Holy Communion but without a definition how in favor of leaving this a mystery, and she had the Black Rubric removed from the Articles of Faith: this had allowed kneeling to receive communion without implying that by doing so it meant the real and essential presence of Christ in the bread and wine: she believed it so. She was not able to get an unmarried clergy or the Protestant Holy Communion celebrated to look like a Mass. The Apostolic Succession was maintained, the institution of the church continued without a break (with 98% of the clergy remaining at their posts) and the attempt to ban music in church was defeated. The Injunctions of 1571 forbade any doctrines that did not conform to the teaching of the Church Fathers and the Catholic Bishops. The Queen's hostility to strict Calvinistic doctrines blocked the Radicals. Almost no original theological thought came out of the English Reformation; instead, the Church relied on the Catholic Consensus of the first Four Ecumenical Councils. The preservation of many Catholic doctrines and practices was the cuckoos nest that eventually resulted in the formation of the Via Media during the 17th century. She spent the rest of her reign ferociously fending off radical reformers and Roman Catholics who wanted to modify the Settlement of Church affairs: The Church of England was Protestant, "with its peculiar arrested development in Protestant terms, and the ghost which it harboured of an older world of Catholic traditions and devotional practice". For a number of years, Elizabeth refrained from persecuting Catholics because she was against Catholicism, not her Catholic subjects if they made no trouble. In 1570, Pope Pius V declared Elizabeth a heretic who was not the legitimate queen and that her subjects no longer owed her obedience. The pope sent Jesuits and seminarians to secretly evangelize and support Catholics. After several plots to overthrow her, Catholic clergy were mostly considered to be traitors, and were pursued aggressively in England. Often priests were tortured or executed after capture unless they cooperated with the English authorities. People who publicly supported Catholicism were excluded from the professions; sometimes fined or imprisoned.

Әлеуметтік тарих

1960 жылдан бері тарихшылар халықтың барлық топтарын қамтыған әлеуметтік тарихтың көптеген жақтарын зерттеп келеді.

Денсаулық

Тюдор муниципалитеттерінде халықтың шағын бөлігі ғана тұрғанмен, бұл жерлер тығыз және санитарлық жағдайы нашар еді. Көптеген қалалар тоспаланбаған, қоғамдық санитария жағдайы нашар болды. Кәріз жүйесі мен дренаж болмады, ал қоқыс көшелерде тасталып қалатын. Тышқандар сияқты жануарлар осындай жағдайда көбейді. Лондон сияқты ірі қалаларда, нашар санитария салдарынан туындаған жалпы аурулар: шешек, қызылша, малярия, тиф, дифтерия, скарлатина және сушешек. 1498, 1535, 1543, 1563, 1589 және 1603 жылдары қара өлім пандемиясы қайталанды. Аурудың жылдам таралуына себеп – ауруды тасымалдаушы масалармен жұққан тышқандардың көбеюі болды. Балалар өлімі бұрынғы және кейінгі кезеңдермен салыстырғанда төмен болды, 1000 сәбидің арасында 150 немесе одан аз өлім-жітім тіркелді. 15 жасқа келген адам тағы 40-50 жыл өмір сүре алатын.

Үйлер мен тұрғын үйлер

Көпшілігі жалдамалы шаруалар еді, олар шағын ауылдарда тұрды. Олардың үйлері, бұрынғы ғасырлардағыдай, бір немесе екі бөлмелі шатырлы үйлер болды, бірақ осы кезеңнің кейінгі жылдарында шатырлар да тостағанмен жабылды. Жиһаз қарапайым болды, орындықтардан гөрі төсектер көп кездесетін.

Қалалар

1558 жылы Мэри Тюдордың қайтысы мен 1603 жылы Елизавета I-нің қайтысы аралығында Лондон халқы 100 000-нан 200 000-ға дейін өсті. Инфляция қарқынды болды және байлықтың теңсіздігі зор болды. Кедей ерлер, әйелдер және балалар қалаларда тірлік табу үшін сұраныш айтты, себебі балалар аптасына тек алты пенс табатын. Өнеркәсіп дамыған сайын, көптеген жер иелері өздерінің жерлерін өндіріс мақсатында пайдалануға бейімделді, соның салдарынан онда тұрып, еңбек еткен шаруалар қоныс аударуға мәжбүр болды. Төменгі таптың қиындықтарына қарамастан, үкімет әлеуметтік тұрғыдан әлсіздерге көмек көрсетуге емес, соғыстар мен зерттеу экспедицияларына қаржы жұмсады.

Кедейлік

Халықтың шамамен үштен бір бөлігі кедейлікте өмір сүрді, ал байлардың мүңкісіз жандарға көмек көрсету үшін садақа беруі күтілді. Тюдор заңы еңбекке қабілетті, бірақ жұмыс таба алмайтын кедейлерге қатал болды. Жұмыс іздеу үшін өздерінің ауылдық округтерінен кеткендер сарандық танытқандар деп есептеліп, жазаға тартылуы мүмкін, оның ішінде сыпалау және айып таяққа байлау сияқты жазалар қарастырылды. Еңбекке қабілетті кедейлер үшін жұмыс үйі идеясы алғаш рет 1576 жылы ұсынылды.

Білім

Тюдор дәуірінде білім берудің бесiз бұрынғысы болмаған кеңеюi болды. Оған дейін аз ғана балалар мектепке баратын. Мектепке баруға көбiнесе бай немесе амбициялы әкелерiнiң ұлдарына мүмкүндiк берiлетiн, олар оқу ақысын төлеуге шамасы жететiн. Ұлдар мектепке баруға рұқсат алатын, 4 жастан бастап оқуларын бастап, 7 жасқа келгенде грамматикалық мектепке көшетiн. Қыздарды әке-шешелерi үй шаруашылығына көмектесу үшiн үйде қалдыратын немесе отбасына ақша табу үшiн жұмысқа жiберетiн. Оларды мектепке жiбермейтiн. Ұлдар жұмыс iстеуге, ал қыздар үйленуге және шаруашылықты жүргiзуге тәрбиеленетiн, осылайша үйленгеннен кейiн үй мен бала-шағаға қарай алатын. Бай отбасылар ұлдарды үйде оқыту үшiн жеке ұстаз жалдайтын. Тюдор дәуірінде көптеген қалалар мен ауылдарда жергiлiктi пастор балаларға оқу мен жазуды үйретiп, шiркеу мектептерi болды. Ағалар өз қарындастарына осы дағдыларды үйрете алатын. Мектепте оқушыларға ағылшын, латын, грек тiлдерi, катехизис және арифметика сабақтары берiлетiн. Оқушылар әлiпби мен «Пәлемiз» дұғасын көшiрiп, сиямен жазуды үйренетiн. Кiтаптар аз болғандықтан, оқушылар бұрқа кітаптардан оқыды. Бұл ағаш тақтайларға әлiпбилер, дұғалар немесе басқа да жазулар бекiтiлiп, мөлдір сиыр мүйiзiнiң жұқа қабатымен жабылған. Тюдор дәуірінде мектептердiң екі түрi болды: қарапайым мектеп – жас ұлдарға оқу мен жазуды үйретiлетiн; грамматикалық мектеп – қабiлеттi ұлдарға ағылшын және латын тiлдерiн үйретiлетiн. Студенттер аптасына алты күн сабаққа қатысатын. Мектеп күні қыста сағат 7-де, жазда сағат 6-да басталып, шамамен сағат 5-те аяқталатын. Қарапайым мектептерде сабақ уақыты қысқа болды, көбiнесе кедей ұлдарға жұмыс iстеу мүмкүндiгi берiлуi үшiн. Мектептер қатал болды және мұғалiмдер өте қатаң болды, көбiнесе жаман мiнез-құлық көрсеткен оқушыларды ұрып-соғып жазалайтын. Балаларға үйден тәрбие беру, әдептiлiк пен басқаларға құрмет көрсету сияқты негiзгi ережелерге үйрету қажет болды. Ұлдардың грамматикалық мектепке баруы қажет болды, бiрақ қыздарға қарапайым мектептерден басқа бiлiм беру орындарына сирек рұқсат берiлетiн, содан кейiн тек шектеулi оқу бағдарламасымен. Бай отбасылардан шыққан ұлдарды үйде жеке ұстаз оқытатын. Генрих VIII монастырларды жапқанда, олардың мектептерi де жабылды. Ол көптеген бұрынғы монастырлық мектептердi қайта құрды – олар «Патша мектептерi» деп аталады және Англияның барлық жерiнде кездеседi. Эдуард VI билік құрған кезде көптеген тегiн грамматикалық мектептер ашылды. Тюдор дәуірінде Англияда екі университет болды: Оксфорд және Кембридж. Кейбiр ұлдар шамамен 14 жасында университеттерге түсетiн.

There was an unprecedented expansion of education in the Tudor period. Until then, few children went to school. Those that did go were mainly the sons of wealthy or ambitious fathers who could afford to pay the attendance fee. Boys were allowed to go to school and began at the age of 4, they then moved to grammar school when they were 7 years old. Girls were either kept at home by their parents to help with housework or sent out to work to bring money in for the family. They were not sent to school. Boys were educated for work and the girls for marriage and running a household so when they married they could look after the house and children. Wealthy families hired a tutor to teach the boys at home. Many Tudor towns and villages had a parish school where the local vicar taught boys to read and write. Brothers could teach their sisters these skills. At school, pupils were taught English, Latin, Greek, catechism and arithmetic. The pupils practised writing in ink by copying the alphabet and the Lord's Prayer. There were few books, so pupils read from hornbooks instead. These wooden boards had the alphabet, prayers or other writings pinned to them and were covered with a thin layer of transparent cow's horn. There were two types of school in Tudor times: petty school was where young boys were taught to read and write; grammar school was where abler boys were taught English and Latin. It was usual for students to attend six days a week. The school day started at 7:00 am in winter and 6:00 am in summer and finished about 5:00 pm. Petty schools had shorter hours, mostly to allow poorer boys the opportunity to work as well. Schools were harsh and teachers were very strict, often beating pupils who misbehaved. Education would begin at home, where children were taught the basic etiquette of proper manners and respecting others. It was necessary for boys to attend grammar school, but girls were rarely allowed in any place of education other than petty schools, and then only with a restricted curriculum. Boys from wealthy families were taught at home by a private tutor. When Henry VIII shut the monasteries he closed their schools. He refounded many former monastic schools—they are known as "King's schools" and are found all over England. During the reign of Edward VI many free grammar schools were set up to take in non fee paying students. There were two universities in Tudor England: Oxford and Cambridge. Some boys went to university at the age of about 14.

Қолжетімділік

Англияның азық-түлік қоры патшалықтың көп бөлігінде мол болды; аштықтар болған жоқ. Жаман жиынтырылған егін қиындықтар туғызды, бірақ олар көбінесе жергілікті сипатта болды. Ең кең таралғандары 1555–57 және 1596–98 жылдары болды. Қалаларда негізгі азық-түлік бағасы заңмен бекітілді; қиын уақыттарда пекарь сататын нанның көлемі кішірейтілді. 16 ғасырда сауда мен өнеркәсіп гүлденіп, Англияны гөріп, жоғарғы және орта таптардың тұрмыс деңгейін жақсартты. Дегенмен, төменгі таптар көп пайда көрмеді және әрқашан жеткілікті тамақтары болмады. Англия халқы өз өнімдерімен қамтамасыз етілгендіктен, 1590 жылдардағы бірнеше жаман жиынтырылған егін кең таралған ашаршылық пен кедейлікке әкелді. Жүн саудасының табысы ауыл шаруашылығына назарды азайтып, төменгі таптардың аштығын одан әрі күшейтті. Англияның ең кедей және шалғай орналасқан бөлігі – Кумбрияда 1594 жылдан бастап алты жылдық ашаршылық болды. Аурулар мен табиғи апаттар да азық-түлік тапшылығына себеп болды. 17 ғасырда азық-түлік жағдайы жақсарды. Англияда 1650–1725 жылдар аралығында азық-түлік дағдарысы болған жоқ, бұл кезеңде Франция аштыққа өте осал болды. Тарихшылар Англияда бидай егіні сәтсіз аяқталғаннан кейін сұлы мен арпа бағасы әрдайым өспегенін, бірақ Францияда өскенін атап көрсетеді. Англия жаңа тағамдарға (мысалы, Оңтүстік Америкадан әкелінген картопқа) бейімделіп, сол дәуірде жаңа дәмдер пайда болды. Әл-жайлылар әртүрлі тағамдар мен сусындарды, соның ішінде шай, кофе және шоколад сияқты экзотикалық сусындарды тамашалады. Француз және итальяндық аспазшылар ел үйлері мен сарайларда пайда болып, тағам дайындау және дәмнің жаңа стандарттарын әкелді. Мысалы, ағылшындар қышқыл тағамдарды ұнатып, жоғары топ үшін апельсин сияқты, сірке суды жиі қолдана бастады. Жоғарғы топтар бақшаларына көбірек мән беріп, жаңа жемістер, көкөністер мен шөптер өсірді; макарон, печенье және кептірілген горчица шары алғаш рет дастарханға шықты. Абрикос әсем кештемелерде ерекше тағам болды. Қайнатылған ет оларға қолжетімді болғандар үшін негізгі тағам болып қала берді. Ал қалғаны көбінесе нан мен балық жеді. Әр топ сыра мен ромды ұнатты.

England's food supply was plentiful throughout most of the reign; there were no famines. Bad harvests caused distress, but they were usually localized. The most widespread came in 1555–57 and 1596–98. In the towns the price of staples was fixed by law; in hard times the size of the loaf of bread sold by the baker was smaller. Trade and industry flourished in the 16th century, making England more prosperous and improving the standard of living of the upper and middle classes. However, the lower classes did not benefit much and did not always have enough food. As the English population was fed by its own agricultural produce, a series of bad harvests in the 1590s caused widespread starvation and poverty. The success of the wool trading industry decreased attention on agriculture, resulting in further starvation of the lower classes. Cumbria, the poorest and most isolated part of England, suffered a six year famine beginning in 1594. Diseases and natural disasters also contributed to the scarce food supply. In the 17th century, the food supply improved. England had no food crises from 1650 to 1725, a period when France was unusually vulnerable to famines. Historians point out that oat and barley prices in England did not always increase following a failure of the wheat crop, but did do so in France. England was exposed to new foods (such as the potato imported from South America), and developed new tastes during the era. The more prosperous enjoyed a wide variety of food and drink, including exotic new drinks such as tea, coffee, and chocolate. French and Italian chefs appeared in the country houses and palaces bringing new standards of food preparation and taste. For example, the English developed a taste for acidic foods—such as oranges for the upper class—and started to use vinegar heavily. The gentry paid increasing attention to their gardens, with new fruits, vegetables and herbs; pasta, pastries, and dried mustard balls first appeared on the table. The apricot was a special treat at fancy banquets. Roast beef remained a staple for those who could afford it. The rest ate a great deal of bread and fish. Every class had a taste for beer and rum.

Жынысы

Тюдор дәуірі ақсүйек әйелдер туралы мол мәліметтер ұсынады, әсіресе патша әйелдері мен патшайымдары туралы. Дегенмен, тарихшылар қалыпты әйелдердің өмірі туралы аз ғана құжаттарды қалпына келтірді. Алайда, демографиялық және халық деректеріне қатысты, әсіресе әйелдердің бала туу роліне байланысты, кең ауқымды статистикалық талдау жүргізілді. Әйелдердің қоғамдағы ролі сол кездің тарихи дәуірі үшін салыстырмалы түрде шектеусіз болды; Англияға келген испан және итальян саяхатшылары өз мәдениеттерімен салыстырғанда, Англиядағы әйелдердің еркіндігі туралы жиі және кейде сыншыл пікір білдірді. Англияда Еуропаның басқа жерлеріне қарағанда жақсы білім алған жоғары топ әйелдері көп болды. Королеваның отбасылық жағдайы маңызды саяси және дипломатиялық тақырып болып табылды. Ол сондай-ақ халық мәдениетіне енді. Елизаветаның үйленбегендігі құдайлық ізет көрсету мәдениетін тудырды. Ол поэзияда және портреттерде қалыпты әйел ретінде емес, құдай немесе періште ретінде бейнеленді. Елизавета өзінің құдайлығын артықшылыққа айналдырды: 1559 жылы ол Парламентке: «Соңында, маған осы жеткілікті болады, бір мәрмәр тас патшайым осы уақыт бойы билік етіп, құдайлықпен өмір сүргенін және қайтыс болғанын жариялайды» деді. 1578 жылы құдайлыққа көрсетілген құрмет герцог д’Аленсонмен некеге тұру туралы келіссөздерге қарсылықты білдіретін жасырын хабарлама болды. Әкесінің еркектік пен дене күшіне баса назар аударғанына қарамастан, Елизавета аналық тақырыбын баса көрсетті, ол өзінің ел және халқына үйленгенін жиі айтты. Ол: «Мен барлық күйеулерімнің – жақсы халқымның – жақсы ниетін сақтаймын, егер олар маған деген ерекше махаббатқа сенбесе, олар маған осындай адал бағынуды көрсетпес еді» деп түсіндірді және 1563 жылы олар ешқашан одан жақсы ана таба алмайтынына уәде берді. Кох (1996) оның образды аналық ролі оның күрделі өзін-өзі көрсетуінде орталық рөл атқарғанын, оның құдайдан тағайындалған әйел билеушінің жеке билігін қалыптастырғанын және заңдастырғанын айтады.

Неке

1500-ші жылдардың соңы мен 1600-шы жылдардың басында Англиялық әйелдердің (және жалпы ересектердің) тоқсаннан астамы некеге тұрды. Қалыңдықтардың орташа жасы шамамен 25-26, ал күйеу жігіттердің 27-28 жасқа дейін болды. Күйеу жігіттер үшін ең көп таралған жас – 25-26 (осы шамада олар шәкірттігін аяқтаған), ал қалыңдықтар үшін – 23 жас. Ақсүйектер мен дворяндар арасында қалыңдықтардың орташа жасы 19-21, күйеу жігіттердің 24-26 жасқа дейін болды. Көптеген қала және қала әйелдері алғаш рет 30-40 жасында үйленді. Жетім қалған жас әйелдердің кіші туыстарын асырау үшін некелерін 20-ның соңына немесе 30-шы жылдардың басына дейін кешіктіруі де кездесетін. Барлық ағылшын қалыңдықтарының шамамен төрттен бірі үйленген кезде жүкті болған.

Театр

Уильям Шекспир шыңында болған, сондай-ақ Кристофер Марлоу және көптеген басқа драматургтер, актерлер мен театрлар тығыз жұмыс істеген кезде, Елизавета дәуірінің қайта өрлеуінің жоғары мәдениеті ең жақсы түрде театрында көрініс тапты. Тарихи тақырыптар ерекше танымал болды, тіпті әдеттегі комедиялар мен трагедияларды айтпағанда.

Музыка

Саяхатшы музыканттар сарайда, шіркеулерде, ауылдық үйлерде және жергілікті фестивальдарда үлкен сұранысқа ие болды. Маңызды композиторлардың қатарында Уильям Бёрд (1543–1623), Джон Дауленд (1563–1626), Томас Кэмпион (1567–1620) және Роберт Джонсон (шамамен 1583–шамамен 1634) болды. Композиторлар шіркеу мен сарайдың тапсырысымен жұмыс істеді және мадригал мен айр деп аталатын екі негізгі стильді пайдаланды. Халық мәдениеті халық әндері мен балладаларға (оқиға баяндайтын халық әндері) зор қызығушылық танытты. Ескі әндерді жинау және орындау 19 ғасырдың соңында кең таралды.

Көркем өнер

Италия және континенттік Еуропаның басқа мемлекеттерінен өзгеше, Англияға Ренессанс кеш келді деп жиі айтылады; Тюдор және Стюарт дәуірлерінде Англиядағы бейнелеу өнері шетелдік және импортталған таланттармен – Генрих VIII тұсындағы Ханс Гольбейн кішіден бастап, Карл I тұсындағы Энтони ван Дейкке дейін – басым болды. Дегенмен, осы жалпы үрдіс ішінде жергілікті сурет салу мектебі қалыптасып дамыды. Елизаветаның билігінде Николас Хиллиард, Патшайымның "суретшісі және алтын шебері", осы жергілікті дамудың ең танымал өкілі болып саналады; бірақ Джордж Гоуэр туралы білім және оның өнері мен карьерасы жақсарған сайын, оған қызығушылық пен бағалау артып келеді.

Көңіл көтеру түрлері

Жыл сайынғы жазғы жәрмеңке және Бірінші мамыр сияқты басқа да маусымдық жәрмеңкелер көбінесе ұятсыз болып өтетін. Тюдор дәуірінде театрлық қойылымдарды тамашалау өте танымал болды. Көптеген қалалар қала алаңдарында қойылымдар ұйымдастырып, актерлер содан кейін таверналардың немесе қонақүйлердің аулаларын (қонақүй аулалары деп аталатын) пайдаланса, ал соңынан алғашқы театрлар (үлкен ашық амфитеатрлар, содан кейін ойын үйлері деп аталатын жабық театрлар) пайда болды. Бұл танымалдылыққа Уильям Шекспир және Кристофер Марлоу сияқты ұлы драматургтардың Лондон театрларын, мысалы, Глобус театрын пайдалануы да көмектесті. 1595 жылға қарай Лондонда апта сайын 15 000 адам театрға баратын. Елизаветаның билігінде Англияда алғашқы нағыз театрлар салынды. Театрлар салынбас бұрын актерлер қаладан қалаға саяхаттап, көшелерде немесе қонақүйлердің сыртында өнер көрсететін. Миракль ойындары – Киелі кітаптан алынған оқиғаларды жергілікті жұртшылықтың қайта ойнауы. Олар ежелгі мистик ойындар дәстүрінен туындады, онда әңгімелер мен нақылдар өмір туралы сабақ беру немесе білім беру үшін ойнатылатын. Олар Шекспирге әсер етті. Мерекелер – халық арасында кең таралған маусымдық ойын-сауық шаралары.

Спорт

Елизаветалық дәуірде көптеген түрлі спорт түрлері мен ойын-сауықтар болды. Жануарларға қатысты спорттардың ішінде аю және бұқаға шабуыл жасау, иттің ұрысы және әтештермен ұрысу болды. Байлар теннис, фехтование және тігілме ойындарымен ләззаттанды. Аң аулау жоғары топқа ғана рұқсат етілді. Олар түлкі, қоян және қабанды қууға жаттықтырылған иттің тобын және аңшыларды ұнататын. Байлар сондай-ақ, бүркітпен ұсақ мал мен құстарды аулауды, яғни соколовканы ұнататын.

Жарыс

Жоса – бұл өте қымбат, жоғары дәрежелі спорт түрі, онда толық қару-жарақпен атқа мінген жауынгерлер бір-біріне қарсы шапқанда, қарсыласын аттан түсіру үшін найзаларын пайдаланған. Бұл қауіпті спорт еді. 1559 жылы Франция королі Генрих II турнирде қаза тапты, одан басқа да көптеген адамдар мерт болды. Генрих VIII король – чемпион атанды; ол ауыр құлап, сағаттап есінен танығаннан кейін, жарыстан шықты. Басқа спорт түрлеріне садақ ату, боулинг, балға тастау, ұзын таяқпен күрес, троко, квоит, скиттл, күрес және халық футболы кірді.

Құмар ойындар және карта ойындары

Дәлдік ойыны барлық әлеуметтік топтарда танымал болды. Карталар 1370 жылдар шамасында Испания мен Италияда пайда болды, бірақ олардың Египеттен келген болуы мүмкін. Олар Еуропаға тарала бастады және шамамен 1460 жылы Англияға келді. Елизавета билік құрған кезде, құмар ойындар кең таралған спорт түріне айналды. Картамен жоғары топтағы ғана емес, төменгі топтағы адамдар да ойнады. Көптеген адамдар ойын карталарын алуға мүмкіндік алды. Картаның түрлері уақыт өте келе өзгеріп отырды. Алғашқы итальяндық және испандық жиынтықтарында бірдей түрлер болды: қылыштар, таяқтар/клубтар, кеселер және монеталар. Бұл түрлер елден елге өзгеше болды. Англия, әдетте, латын нұсқасын ұстанды, бастапқыда Испаниядан әкелінген карталарды пайдаланды, бірақ кейін Франциядан келетін қолайлырақ жиынтықтарға көшті. Қазір сақталған жиынтықтардың көпшілігі француз түрлерін қолданады: пика, жүрек, клуб және ромб. Бірақ Елизавета патшайым билікке келмес бұрын, әр жиынтықтағы карталардың саны 52-ге дейін стандартталды. Англиядағы ең төменгі сатыдағы адам "жақсы" деп аталды. Сондықтан ең төменгі картаны кейіннен "Жек" аталымы кең таралғанға дейін "жақсы" деп атады. Танымал карта ойындарына Мо, Бір және Отыз, Сүйек туысы кіреді. (Бұлардың барлығы кішкентай топта ойналатын ойындар.) "Руф пен Құрмет" командалық ойын болды.

Мерекелер, мерекелер және мерекелер

Елизавета дәуірінде адамдар мереке күндерін асыға күткен, себебі демалыс мүмкіндіктері шектеулі болды, ал ауыр жұмыстан бос уақыт тек жексенбі күндері шіркеуден кейін ғана болатын. Көбінесе демалыс пен той-думандар шіркеудің жалпы қасиетті күндерінде өтетін. Әр айдың өзіндік мерекесі болды, олардың кейбіреулері төменде келтірілген: Қаңтардың он екінші түнінен кейінгі бірінші дүйсенбі (7 қаңтар мен 14 қаңтар аралығында кез келген күні) – Ағаш дүйсенбісі. Бұл мереке Рождество мен Жаңа жыл тойларын өткізіп болған соң жұмысқа қайта оралуды атап өтеді. 2 ақпан: Шамша. Көбінесе әлі де суық болса да, Шамша көктемнің алғашқы күні ретінде тойланды. Осы күні барлық Рождестволық әшекейлер шам мен маштаптардың жарығымен өртеліп жіберілді. 14 ақпан: Валентин күні. 3 наурыз бен 9 наурыз аралығында: Шабан шейшембі (Еуропада Марди Гра немесе Карнавал деп аталады). Осы күні шәкірттерге қала көшелерінде топтасып, тәртіпсіздік тудыруға рұқсат етілді, себебі ораза басталар алдында қаланы жамандықтан тазартуға болады деп есептелді. Шабан шейшембісінен кейінгі күн – Күл жеу күні, оразаның бірінші күні, онда барлығы белгілі бір тағамдарды жеуден және ішуден бас тартуға тиіс болды. 24 наурыз: Әйелдер күні немесе Баяндама күні, тоқсандық күндердің біріншісі, онда жалдау ақысы мен жалақы төленуге тиіс болды. Бұл заңды жаңа жыл болды, қысқы үзілістен кейін соттар отырысқа жиналатын күні, және бұл күні Аспан періштесі Марияға бала туатынын жеткізген сәт деп есептелді. 1 мамыр: Май күні, жаздың алғашқы күні ретінде тойланды. Бұл христиан дінімен байланысы жоқ және Белтане мерекесі үлгісінде өткізілетін сирек кельт мерекелерінің бірі болды. Онда Май патшайымы мен Жасыл адам таққа отырғызылып, май ағашының айналасында би биленді. 21 маусым: Жыл ортасы (христиандық нұсқада Жақия Шомылдырушының мерекесі) және тағы бір тоқсандық күн. 1 тамыз: Ламмас, немесе Астық жинау күні. Дәстүр бойынша, тамыздың бірінші күні шіркеуге нан әкелу қалыптасқан. 29 қыркүйек: Михаил күні. Тағы бір тоқсандық күн. Михаил күні күзеннің басталуын тойлайды, сондай-ақ бас періште Михаилды құрметтейді. 25 қазан: Сент-Криспин күні. Бұл мерекеде от жағу, той-думандар және сайланған «Криспин патшасы» болды. Шекспир «Генрих V» пьесасында осы мерекеге драмалық сипат берген. 28 қазан: Лорд-мэр шеруі, ол бүгін де Лондон қаласында өтеді. 31 қазан: Барлық қасиеттілер кеші немесе Хэллоуин. Өлгендер күндерін тойлаудың басталуы. 1 қараша: Барлық қасиеттілер күні, одан кейін – Барлық жандар күні. 17 қараша: Таққа отыру күні немесе Королева күні, королева Елизаветаның таққа отырған күнінің жылдығы, оның өмірінде және қайтыс болғаннан кейін ондаған жылдар бойы ұлттық мереке ретінде тойланды, салтанатты сарайлық шаралармен, айтыс-тартыстармен және садақпен ойынмен ерекшеленді. 24 желтоқсан: Рождествоның он екі күні күн батқаннан бастап 6 қаңтардағы Эпифанияға дейін жалғасты. Рождество жылдың соңғы тоқсандық күні болды.

During the Elizabethan era, people looked forward to holidays because opportunities for leisure were limited, with time away from hard work being restricted to periods after church on Sundays. For the most part, leisure and festivities took place on a public church holy day. Every month had its own holiday, some of which are listed below:
The first Monday after Twelfth Night of January (any time between 7 January and 14 January) was Plough Monday. It celebrated returning to work after the Christmas celebrations and the New Year. 2 February: Candlemas. Although often still very cold, Candlemas was celebrated as the first day of spring. All Christmas decorations were burned on this day, in candlelight and torchlight processions. 14 February: Valentine's Day. Between 3 March and 9 March: Shrove Tuesday (known as Mardi Gras or Carnival on the Continent). On this day, apprentices were allowed to run amok in the city in mobs, wreaking havoc, because it supposedly cleansed the city of vices before Lent. The day after Shrove Tuesday was Ash Wednesday, the first day of Lent when all were to abstain from eating and drinking certain things.24 March: Lady Day or the feast of the Annunciation, the first of the Quarter Days on which rents and salaries were due and payable. It was a legal New Year when courts of law convened after a winter break, and it marked the supposed moment when the Angel Gabriel came to announce to the Virgin Mary that she would bear a child. 1 May: May Day, celebrated as the first day of summer. This was one of the few Celtic festivals with no connection to Christianity and patterned on Beltane. It featured crowning a May Queen, a Green Man and dancing around a maypole. 21 June: Midsummer (Christianized as the feast of John the Baptist) and another Quarter Day. 1 August: Lammastide, or Lammas Day. Traditionally, the first day of August, in which it was customary to bring a loaf of bread to the church. 29 September: Michaelmas. Another Quarter Day. Michaelmas celebrated the beginning of autumn, and Michael the Archangel. 25 October: St. Crispin's Day. Bonfires, revels, and an elected 'King Crispin' were all featured in this celebration. Dramatized by Shakespeare in Henry V.28 October: The Lord Mayor's Show, which still takes place today in London.31 October: All Hallows Eve or Halloween. The beginning celebration of the days of the dead. 1 November: All Hallows or All Saints' Day, followed by All Souls' Day. 17 November: Accession Day or Queen's Day, the anniversary of Queen Elizabeth's accession to the throne, celebrated with lavish court festivities featuring jousting during her lifetime and as a national holiday for dozens of years after her death. 24 December: The Twelve Days of Christmas started at sundown and lasted until Epiphany on 6 January. Christmas was the last of the Quarter Days for the year.