Кіріспе

Сэр Джордж Бак (немесе Бук) (шамамен 1560 ж., 1622 ж. қазан) – ағылшын антиквары, тарихшы, ғалым және жазушы, Парламент мүшесі, королева Елизавета I-нің үкіметтік өкілі және Англия королі Джеймс I-нің ойын-сауық шебері. 1588 жылы испан армадасына қарсы соғыста және 1596 жылы Кадис экспедициясында қызмет етті. 1588 жылы ол Корольдік корпустың эсквайры, ал 1590 жылдары Суррейдегі Гаттон округінен Парламент мүшесі болып тағайындалды, сондай-ақ кейде королева Елизаветаның өкілі ретінде де жұмыс істеді. 1603 жылы король Джеймс I таққа отырғанда, Бак Патшалық кеңестің джентльмені болып тағайындалды және рыцарь атағын алды. 1606 жылы ол пьесаларды жариялауға лицензия беруді бастады. 1610 жылы ол Ұлыбританиядағы пьесаларды лицензиялау және бақылау, соның ішінде Шекспирдің кейінгі пьесаларын лицензиялау және дін мен саясатты бейнелеу тұрғысынан цензуралауға жауапты болды. Бактың жазбаларына «Дафнис Полистефанос: Эклог» (1605) атты өлең кіреді, бұл Джеймс I-нің патшалық ата-бабаларын мақтан тұтатын тарихи пасторлық поэма. Оның «Англияның үшінші университеті» (1615) атты трактаты Лондондағы білім беру орындарын сипаттайды. Оның маңызды прозалық еңбегі – «Король Ричард III тарихы», ол қайтыс болғанда жартылай дайын күйде қалды. Оның шөбересі оны кеңінен өңдеп, 1646 жылы өз еңбегі ретінде жариялады. Бак Ричард III патшаны қорғап, оған тағылған айыптауларды сын тұрғысынан қарастырды. Ол сонымен қатар маңызды жаңа тарихи дереккөздерді, әсіресе Кройленд жылнамасын және Ричардтың тәжге отыруын негіздеген «Titulus Regius» кітабын ашты және таныстырды.

Ерте өмір және мансап

Бак 1560 жылғы 1 қазанда Кембриджширдегі Эли қаласындағы Ыстық Тринитив шіркеуінде крещениеден өтті. Ол үлкен ұлы және, мүмкін, Элизабет Нанн (туған Петтерилл), Суффолк графтығындағы Брэндон Ферриде тұратын, және Роберт Бактың (1580 жылы қайтыс болған), шіркеу қызметкерінің төрт баласының екіншісі болған. Оның әкесінің әкесі, сэр Джон Бак, Босворт шайқасында Ричард III-ті қолдағаннан кейін өлім жазасына кесілді. Бакты жарты қарындасының күйеуі Генри Блэкстон жеке оқытты, содан кейін Чичестердегі Блэкстон мектебінде білім алды. Бак Кембридж университетінде оқыды, ал 1580 жылға қарай Лондонға заң оқуға барып, 1585 жылы Мидл Темплде бітірді. 1587 жылы Франциядан үкіметке хабарламалар жеткізді және 1588 жылы испан армадасына қарсы, сондай-ақ Роберт Деверэ, 2-ші Эссекс графы басқарған 1596 жылғы сәтті Кадис экспедициясында өзінің меценаты Лорд-адмирал Чарльз Говард Эффингемнің басшылығымен қызмет етті. Ол сонымен қатар экспедиция командирлерінің Елизавета патшайымға жіберген өкілі ретінде де жұмыс істеді. 1588 жылы ол Патшалық кеңесінің эсквайры болып тағайындалды және 1593 және 1597 жылдардағы парламентте Суррей графтығындағы Гаттон округінен парламент депутаты болды. Ол кейіннен патшайымның елшісі ретінде қызметін жалғастырып, 1601 жылы Фландрияға және 1605 жылы Испанияға дипломатиялық миссияларға қатысты.

Қуаныш-қуаныштың шебері

1597 жылы патшайым Бакқа Ревелс шебері лауазымын қайтаруды (лауазым бос орынға ие болғанда оған ие болу құқығын) уәделеген сияқты. Ол кезде бұл лауазымды Бактың некедегі туысы Эдмунд Тилни атқарды. Алайда драматург Джон Лайли 1585 жылдан бері патшайым Елизавета оны осы лауазымға тағайындауға үміттендіргенін сенді. Ол өзінің наразылығын ашық білдіріп, қарсылық және жалбарыныш хаттары жазды. 1603 жылы король Джеймс I таққа отырғанда Бакқа бұл мәртебе ресми түрде берілді. Джеймс I патшалыққа келгеннен кейін Бак Патша кеңесінің джентльмені болып тағайындалды және рыцарь атағын алды. Сонымен қатар, ол Линкольнширдегі тәтесінің жерін мұраға алды. 1606 жылы ол пьесаларды жариялауға лицензия беруді бастады. Ревелс шеберінің міндеті – патша сарайында, түрлі патшалық резиденцияларда немесе монархтың барған жеріндегі ойын-сауықтарды бақылау және пьесаларды қойылымға шығару алдында цензуралау болып табылды. Цензуралауда осықтан тыс сөздер, сондай-ақ дін мен саясатқа қатысты сезімтал мәселелер, әсіресе патшалық отбасының бейнеленуі қарастырылды. «Екінші қыздың трагедиясы» (1611) және «Джон ван Олден Барнавельт» (1619) атты екі қолжазба пьесаға қойған түсіндірмелерінен көрініп тұрғанындай, Бак адал және білімді, бірақ цензуралауда жұмсақ болған.

Ғылыми еңбектері

Бак тарихшы және шағын ақыны болды. Оның негізгі өлеңдік туындысы, ΔΑΦΝΙΣ ΠΟΛΥΣΤΕΦΑΝΟΣ (Daphnis Polystephanos): An Eclog Treating of Crownes, and of Garlandes (1605) – тарихи пасторльдық поэма, король Джеймс І-нің патшалық ата-бабаларын оның тәж киюіне орай даңқтап, құрметтеу үшін жазылған. Бактың «Англияның үшінші университеті» (1615) атты трактаты Лондондағы білім беру ошақтарын, косметологиядан бастап заң және медицинаға дейін, соның ішінде геральдика, поэзия, музыка, жеңіл атлетика және драма салаларын сипаттайды, қаланың өнер, қолөнер, мәдениет, байлық және халқының алуан түрлілігін көрсетеді. Бұл, Уильям Мэтлендтің пікірінше, оған Джон Стоудан кейінгі Лондонның ертедегі тарихшысы ретінде орын берді. Оның басқа еңбектерінің ішінде «Барон» (The Baron) – ағылшын титулдары мен лауазымдарының тарихына арналған кең көлемді зерттеме, бірақ осы еңбек үшін жинаған материалдарының бір бөлігі сақталған. Оның жалғыз сақталған генеалогиялық еңбегі – «A Commentary Vpon Liber Domus DEI» қолжазбасы, Жеңімпаз Вильгельммен Англияға келген әулеттердің тарихын баяндайды. Бұрын бұл жұмыс Бактың шөбересі Джордж Бактың қолына тиіп, одан да көп зардап шеккен. Джордж Бак оны Бактың басқа да еңбектеріндей пайдаланды: түрлі меценаттарға арналған қолжазба көшірмелерін жасады, олардың көмегімен өркендеуге ұмтылды, оларды өзінің еңбегі ретінде ұсынды. Бірте-бірте ол тарихты өзгертті, оны қысқартып, оны өзінің заманында жазылғандай етіп көрсетті, Бактың білімімен және ауызша ақпарат алмасып жүрген замандастарының есімдерін жойып, дереккөздердің құжаттамасын өзгертті немесе жойды, сондай-ақ, оның көшірмешісі де абайсыздық танытты. Нәтижесінде 1646 жылы ол тарихтың түпнұсқасынан сәл кем жартысы көлеміндегі нұсқасын жариялады. Келесі жылы тағы бір басылым (көбінесе қате түрде екінші басылым деп аталады) пайда болды, бұл Бак көптеген дереккөздерін өзі ойлап тапты деген пікірге әкелді. Бұл Бактың ғалымдық беделін ғасырлар бойына құртты. Бактың тарихының түпнұсқа мәтіні 1979 жылға дейін жарияланбады; редактор Артур Кинкейд Бактың мұқият құжаттаған жүздеген дереккөздерінің барлығынан жетісін табуға қол жеткізді. Бак Ричард III-нің барлық келешектегі қорғаулары қабылдаған үлгіні қалыптастырды, дәлелдерді бейтарап бағалап, күдіктің заңдық тұрғыдан салмағы жоқ екенін көрсетті. Ол алдымен Ричардтың өмірі мен билігін қорытындылады, содан кейін оған қарсы айыптауларды талқылады, олар туралы ақпарат көздерін олардың бейтараптық себептеріне сүйене отырып сынға алды, түпнұсқалық сенімді құжаттар мен ауызша хабарламаларға сілтеме жасады. Сонымен қатар, ол Ричардтың титулының заңдылығын талқылады және оның жетістіктерін қарастырды – Генрих VII патшаның жасыруға тырысқан құжат. Уильям Камден Бактың білімін жоғары бағалап, оны «әдебиетте білімді және тарихта көп нәрсені байқап, онымен бөліскен адам» деп сипаттады.

Соңғы жылдары және өлімі

1613 жылдан бастап қазынашылық Бак пен оның Revels Office әріптестеріне жалақы төлеуді кешіктірді. Бак 1622 жылдың наурызына қарай Revels Master міндеттерін орындай алмады, келесі айда ақыл-есі дұрыс емес деп жарияланды және оның орнына Сэр Джон Астли тағайындалды. Ол сол жылдың қазан айында мол мүлік қалдырып қайтыс болды. Оның "жұбайының туысы Стивен Бак, сэр Джордж ақылдан айырылғаннан кейін жасалған немесе жалған өсиетті ұсынды, онда өзі мен ұлы Джорджты мұрагерлер деп көрсеткен".