Кіріспе
1562 және 1642 жылдар аралығындағы Англия театры, сондай-ақ Ренассанс ағылшын театры және Елизавета театры деп те аталады. Бұл Уильям Шекспир, Кристофер Марлоу және Бен Джонсонның пьесаларының стилі.
English Renaissance theatre, also known as Renaissance English theatre and Elizabethan theatre, refers to the theatre of England between 1558 and 1642. This is the style of the plays of William Shakespeare, Christopher Marlowe and Ben Jonson.
Өмірбаян
"Англияның қайта өрлеу дәуіріндегі театр" термині 1562 жылғы, Рождество маусымында Inner Temple-де "Горбодук" пьесасының – ағылшын тіліндегі алғашқы бос өлеңмен жазылған драманың – қойылғаннан кейін және 1642 жылы ағылшын Парламентінің театрлық қойылымдарға тыйым салғанға дейінгі кезеңді қамтиды. Қатаң мағынада "Елизавета дәуірі" тек Елизавета I патшайымның билік құрған кезеңін (1558–1603) білдіреді. Ағылшын қайта өрлеу дәуірінің театры 1562–1603 жылдардағы Елизавета театрын, 1603–1625 жылдардағы Яков театрын және 1625–1642 жылдардағы Карл театрын қамтиды деп айтуға болады. Кәсіптің экономикалық жағдайымен бірге, осы кезеңнің соңына қарай драманың мәні де өзгерді. Елизаветаның тұсында драма әлеуметтік жағдайға қарамастан біртұтас сипатқа ие болды: сарайдағылар да, қара халық та қоғамдық театрларда бірдей қойылымдарды тамашалады. Жеке театрлардың дамуымен драма жоғары топтың талғамы мен құндылықтарына бағытталды. Карл I патшаның билігінің соңғы жылдарында қоғамдық театрлар бұрынғы онжылдықтарда жинақталған пьесалардың есебінен өміршеңдігін сақтап, жаңа пьесалар жазу азайып кетті.
Грамматикалық мектептер
Ағылшын грамматикалық мектептері, континенттегі мектептер сияқты, тривиумға – грамматика, логика және риторикаға ерекше мән берді. Риторикалық оқыту мемлекеттік қызметтегі, мысалы заң саласындағы мансапқа дайындық ретінде жоспарланғанмен, есте сақтау (memoria) және сөйлеу (pronuntiatio) риторикалық қағидалары, сондай-ақ дене қимылдары мен дауыс, ал прогимназмадан алынған жаттығулар, мысалы, просопопея, театрлық шеберліктерді үйретті. Студенттер әдетте латын және грек тіліндегі мәтіндерді талдап, өздерінің шығармаларын жазып, жаттап алып, содан кейін оларды оқытушылары мен сыныптастарының алдында орындады. Мұрағаттарда көрсетілгендей, апталық қойылымдардан өзге, студенттер мерекелерде латын және ағылшын тілдерінде пьесалар қойды.
Хорлық мектептер
Елизаветаның сарайымен байланысты хор мектептері қатарында Санкт-Джордж шіркеуі, Корольдік шіркеу және Санкт-Пол шіркеуі болды. Бұл мектептер патшайым үшін пьесалар мен басқа да сарайлық ойын-сауықтар қойды. 1560-шы жылдар мен 1570-шы жылдар арасында бұл мектептер жалпы көрермендер үшін де өнер көрсетуді бастады. Ұл актерлердің театрлық труппалары хор мектептерінен туындады. Джон Лайли – балалар труппалары үшін жазуға шарт жасасқан драматургтердің ерте мысалы; Лайли «Галатея», «Эндимион» және «Мидас» пьесаларын Пауль жігіттері үшін жазды. Тағы бір мысал – Бен Джонсон, ол «Синтияның тойлары» пьесасын жазған.
Университеттер
Академиялық драма орта ғасырдың соңы мен жаңа заманғы ғажайып оқиғалар мен нәркестік пьесалар, сондай-ақ Ақымақтар мерекесі және Басбұзар сайлауы сияқты дәстүрлерден пайда болды. Ақымақтар мерекесіне маскарад ойындары да кіретін. Оксфорд пен Кембридж университеттерінде студенттер бакалавр және магистр дәрежелерін алып, кейін заң, медицина және теология ғылымдары бойынша докторлық диссертацияларын қорғайтын. 1400 жылдарда драмалар көбінесе латын тілінде барлық рөлдерді оқитын маскарад пьесаларымен шектелген. Англия Ренессансы кезінде классикалық еңбектердің қайта жаңғыруы мен таралуының нәтижесінде латын және грек пьесалары қайта қойыла бастады. Мұндай қойылымдар көбінесе тойлармен бірге өткізілді. Королева Елизавета I Оксфорд пен Кембриджге сапар шеккен кезде драмаларды тамашалады. Университеттерде жазылып, қойылған танымал пьесалар циклы – Парнас пьесалары.
Сот палаталары
Бітіргеннен кейін көптеген университет студенттері, әсіресе құқық саласына қадамы басқандар, сот үйлерінде тұрып, олардың жұмысына қатысты. Сот үйлері – жұмыс істейтін заңгерлер мен университет түлектерінің қауымдастығы болған. Сот үйлерінде тұрған белгілі әдебиетшілер мен драматургтардың арасында Джон Донн, Фрэнсис Бомонт, Джон Марстон, Томас Лодж, Томас Кампион, Абрахам Фраунс, сэр Филип Сидни, сэр Томас Мор, сэр Фрэнсис Бэкон және Джордж Гаскойн есімдері бар. Университеттер сияқты, сот үйлері де өздерінің "Ауырсыздардың билеушісін" сайлаған. Басқа да шараларға сот отырыстарындағы жарыстар, пікірсайыстар мен маскарадтар кірген. Сот үйлерінде жазылып, қойылған пьесаларға «Горбодук», «Салерноның Гизмунды» және «Артурдың бақытсыздықтары» жатады. Сот үйлері ұйымдастырған танымал маскарадтың мысалы – Джеймс Ширлидің «Бейбітшілік жеңісі». Шекспирдің «Қателіктер комедиясы» және «Он екінші түн» пьесалары да осында қойылған, бірақ олар коммерциялық театр үшін жазылған еді.
Ойын үйлерін құру
Бірінші тұрақты ағылшын театры, Қызыл арыстан, 1567 жылы ашылды, бірақ ол қысқа ғұмырлы сәтсіздікке ұшырады. Алғашқы табысты театрлар, мысалы Театр, 1576 жылы есігін ашты. Үлкен және табысты қоғамдық театрлардың құрылуы ағылшын Ренессанс драмасының сәттілігіне ықпал ететін маңызды фактор болды. Олар жұмыс істегеннен кейін, драма уақытша емес, тұрақты құбылысқа айналды. Олардың салынуына себеп – 1572 жылы Лондон мэрі мен корпорациясы обаға қарсы шара ретінде пьесаларды тыйым салғаннан кейін, 1575 жылы барлық актерлерді қаладан ресми түрде қууы болды. Бұл Лондонның билігінен тыс жерлерде, Шордичтегі Хэлливелл/Холивелл аймағында және кейіннен Клинкте, сондай-ақ Суррейдегі Сент-Джорджс-Филдс ойын-сауық аймағының жанындағы Ньюингтон-Бутста тұрақты театрлар салуға себепкер болды. Театр 1576 жылы Джеймс Бербидж пен оның жеңістігі Джон Брейне (1567 жылғы сәтсіз Қызыл арыстан театрының иесі) бірлесіп Шордичте салған. Ньюингтон-Бутс театры шамамен 1575 және 1577 жылдар аралығында, Джером Савидждің күшімен салынды. Театрдан кейін жақын жердегі Перде театры (1577), Роза (1587), Лебедь (1595), Глобус (1599), Фортуна (1600) және Қызыл бұқа (1604) театрлары тез арада бой көтерді.
Ойын үйдің сәулеті
20-ғасырдың соңында Роза мен Глобус театрларының негізінде жүргізілген археологиялық қазбалар Лондон театрларының әрқайсысының ерекшеліктері болғанын көрсетті, бірақ олардың ортақ мақсаты ұқсас жалпы жоспарды талап етті. Қоғамдық театрлар үш қабатты және орталықтағы ашық кеңістікке қарай салынған. Әдетте, дөңгелек пішіндес эффект беру үшін көпбұрышты жоспармен салынған, бірақ Red Bull және алғашқы Fortune шаршы болды. Үш деңгейлі галереялар ашық ортаға қарап тұрды, ал оның ішіне сахна кіретін: негізінен үш жағынан көрермендермен қоршалған алаң. Сахнаның артқы жағы актерлердің кіру-шығуы мен музыканттардың отыруы үшін арналған. Сахнаның артқы жоғарғы деңгейі «Ромео мен Джульетта» және «Антоний мен Клеопатра» сияқты пьесаларда балкон ретінде, немесе «Юлий Цезарь» пьесасында актерлер көпшілікке сөз сөйлейтін орын ретінде пайдаланылды. Орам – ең кедей көрермендердің тамашалай алатын жері болды. 1600 жылдар шамасында театрларға жаңа аймақ – «гулет» енгізілді. Гулет – актерлердің сахнаның қанатына баратын, көбінесе киім ауыстыратын көрінбейтін дәліз. Ойын үйлер әдетте ағаш және гипстен салынған. Жеке театрлардың сипаттамалары олардың құрылысы туралы қосымша ақпарат береді, мысалы, «Лебедь» театрын салу үшін шақ тастар қолданылған. Театрлар көп көрерменді қабылдай алатындай етіп салынған. 1599 жылы тұрақты пайдалануға берілген Блэкфриарс театрымен басқа үлгі жасалды. Блэкфриарс бұрынғы театрлармен салыстырғанда кішкентай болды және ашық аспанға емес, төбеге жабылды. Ол бұрынғы театрлардан өзгеше, қазіргі заманғы театрға ұқсас болды. Содан кейін Whitefriars (1608) және Cockpit (1617) сияқты басқа кішкентай жабық театрлар пайда болды. 1629 жылы Салисбери сотының театры бұрынғы Whitefriars театрының орнына салынғаннан кейін, Лондон көрермендері алты театрдың арасынан таңдауға мүмкіндік алды: үш үлкен ашық ауадағы қоғамдық театр – Глобус, Фортуна және Ред Булл, және үш кішкентай жабық жеке театр: Блэкфриарс, Кокпит және Салисбери соты. 1630 жылдардағы көрермендер жарты ғасырлық қарқынды драматургиялық дамудың нәтижесін көріп, Марлоу мен Шекспирдің және олардың замандастарының пьесалары әлі де үнемі қойылып тұрды, көбінесе қоғамдық театрларда, ал ең жаңа драматургтардың жаңа туындылары жеке театрларда көптеп қойылды.
Аудитория
1580 жылдары «Театр» және «Перде» жазғы күндері толып тұрғанда, Лондонның театрларының жалпы сыйымдылығы шамамен 5000 көрерменді құрады. Жаңа театр ғимараттары салынуымен және жаңа труппалар құрылуымен 1610 жылдан кейін Лондонның театрларының жалпы сыйымдылығы 10 000-нан асты. Билет бағалары осы кезеңде әртүрлі болды. Кіру ақысы көрерменнің театрдың қай жерінде отырғысы келгеніне немесе оның қаржылық мүмкіндігіне байланысты белгіленді. Сахнаны жақсырақ көруге немесе көпшіліктен алшақтау отыруға ниеттенгендер кіру үшін көп төлейтін. Осы кезеңдегі инфляцияға байланысты кейбір театрларда кіру ақысы бір пенниден алты пенниге дейін, тіпті одан да жоғары көтерілді. Коммерциялық театрлар көбінесе Лондон қаласының шекарасынан тыс орналасқан, себебі қалалық билік ересектер труппаларына күдікпен қарады, бірақ қойылымдар бүкіл Англия бойынша гастрольдік труппалармен көрсетілді. Англиялық труппалар тіпті шетелге гастрольдеп, ағылшын пьесаларын, әсіресе Германия мен Данияда қойды. Жоғары топтағы көрермендер галереядағы орындықтарға ақы төлеп, ыңғайлы болу үшін жастықтарды пайдаланды. «Глоб» театрында ақсүйектер тікелей сахнаның жанында отыра алатын.
Өнер көрсетулер
Актерлік топтар репертуарлық жүйе бойынша жұмыс істеді: қазіргі заманғы қойылымдардан айырмашылығы, бұл дәуірдегі труппалар бір пьесаны екі күн қатарынан ойнамайтын. Томас Миддлтонның «Шахмат ойыны» 1624 жылдың тамызында саяси мазмұнына байланысты билік тарапынан жабылып, тоғыз рет қойылды; бұл бірегей, бұрын-соңды болмаған және қайталанбайтын жағдай болды. 1592 жылы Роза театрында Лорд Стрэндженің ер адамдары маусымында компания 19 ақпан мен 23 маусым аралығында аптасына алты күн, Ұлы жұма және тағы екі күннен басқа, ойнады. Олар 23 түрлі пьесаны қойды, кейбіреулерін бір рет, ал маусымның ең танымал пьесасы – Кидтің «Испан трагедиясы» негізінде жазылған «Иеронимнің бірінші бөлігі» пьесасы 15 рет сахналанды. Олар бір пьесаны екі күн қатарынан ойнаған емес, тіпті бір аптада екі рет ойнамайтын. Ричард Бербидж немесе Эдвард Аллен сияқты басты актерлердің жұмыс жүктемесі зор болған деуге болады. Компаниялардың ерекшелігі – олардың тек еркектерден тұратындығы. Әйел рөлін жасөспірім жігіттер, әйел киімдерін киіп ойнады. Кейбір труппалар толығымен жігіттерден құралған. Қоғамдық театрларда (Globe сияқты) қойылымдар кешкі уақытта, жасанды жарықсыз өтті, бірақ пьеса барысында жарық күйдіре бастағанда шамдар жағылды. Жабық жеке театрларда (Blackfriars сияқты) тұрақты жасанды жарық қолданылды. Пьесаларда көбінесе сахналық безендірулер болмайтын, актерлер оларды сипаттап немесе костюм арқылы көрсететін. Елизавета дәуірінде 16 ғасырдағы актерлер мен труппалардың саны туралы зерттеулер нақты мәліметтер берсе де, ағылшын Ренессансы кезеңіндегі актерлердің рөліне арналған зерттеулер аз. Біріншіден, Елизавета дәуірінде әйелдерге сахнада ойнауға рұқсат берілмеген. Барлық актерлер еркектер болды, көбінесе жігіттер. Егер пьесада еркек және әйел рөлі болса, әйел рөлін ең жас жігіттер орындады. Ауыр трагедиялардағы әйел рөлін тәжірибелі жігіттер ойнады. Жас актерлерге дауыс пен дене шынықтыру сияқты көптеген дағдыларды меңгеру қажет болды (мысалы, қоршау). Елизаветалық ойын-сауық кезінде труппалар құрылды, олар актерлік компаниялар деп есептелді. Олар Англияны аралап, драма сол кездегі ең қызықты өнер түрі болғандықтан, гастрольдік сапарлар жасады. Елизаветалық актерлер бір-бірінен кейін бір күн бойы бір спектакльді ойнамайтын және әр апта сайын репертуарына жаңа пьесаларды қосатын. Бұл актерлер труппалар ішінде жалақы алып, Англияның әртүрлі қалаларында гастрольдік сапармен жүріп, жаңа пьесаларды үйренетін. Пьесаларда кітапханашылар баяндаушы ретінде жұмыс істеп, актерлерді және олардың рөлдерін таныстыратын. Кейде кітапханашы оқиғаның мазмұнын айтпайтын, көрермендердің өзі білуіне мүмкіндік беретін. Елизавета және Якоб пьесаларында кейде кейіпкерлердің саны актерлердің мүмкіндігінен асып кететін, сондықтан рөлдерді екі есе көбейту практикасы пайда болды. Рөлдерді екі есе көбейту пьесаның тақырыбын нығайту үшін, актерлер бірнеше рөлді бір уақытта ойнауы арқылы қолданылды. Мұның себебі актерлік компаниялардың жалақы төлеу шығындарын бақылау немесе басқа актерлік компаниялардың көмегіне мұқтаж болмаған жағдайда қойылымды өткізу қажеттілігі болды. Орындаудың екі стилі болды: формальды және табиғи. Формальды актерлік объективті және дәстүрлі, ал табиғи актерлік көрерменге иллюзия жасау үшін кейіпкердің рөлінде қалып, ойдан шығарылған жағдайларды еліктеуге тырысады. Формальды актер символдайды, ал табиғи актер интерпретация жасайды. Табиғи актер кейіпкерге айналады, ал формальды актер рөлді көрсетеді. Табиғи және формальды стильдер бір-біріне қарама-қарсы, табиғи актерлік субъективті. Жалпы алғанда, осы актерлік стильдер мен екі рөлді ойнау тәсілі Елизаветалық пьесаларды өте танымал етті.
Киімдер
Елизавета дәуірінде костюмнің басты мақсатының бірі – сахнадағы декорациялардың, көріністердің және реквизиттердің жетіспеушілігін толықтыру еді. Ол көрерменге керемет әсер қалдырып, қойылымның ажырамас бөлігіне айналды. Сахнадағы басты назар костюмдерге ауғандықтан, олар көбінесе жарқын түстермен және әдемілігімен көзге түсетін. Түстер әлеуметтік жағдайды көрсететін, ал костюмдер сол жағдайды бейнелейтін. Мысалы, егер кейіпкер хан тағдырлы болса, оның костюмінде қызғылт түс болуы мүмкін еді. Түстер мен костюмдердің түрлі маталары көрерменге кейіпкердің сахнаға алғаш шыққандағы мәртебесін анықтауға көмектесетін. Костюмдер тізімге алынып есептелген. Көбінесе костюмдер әр актерге жеке тігілмейтін, оның орнына театр компаниялары сақтайтын қоймадан таңдалып алынатын. Театр труппалары мүмкіндігінше костюмдерді қайта пайдалануға тырысып, жаңа костюмдерді сирек жасаушы еді. Костюмдердің өзі қымбат болғандықтан, актерлер көбінесе пьесаның уақытына қарамастан, заманауи киім киетін. Ең қымбат киімдер жоғары мәртебелі кейіпкерлерге берілетін, себебі костюмдер сахнадағы әлеуметтік жағдайды көрсету үшін қолданылатын. Театр ғимаратындағы маталар компанияның байлығын көрсететін. Ең көп қолданылатын маталар: барқыт, атлас, жібек, алтын тоқыма, кружево және сорғыш. Маңызы аз кейіпкерлер үшін актерлер өз киімдерін киетін. Актерлер киімдерін кейінгі актерлерге қолдану үшін өсиеттерінде қалдыратын. Иелері де өсиеттерінде қызметшілерге киім қалдыратын, бірақ қызметшілерге әсем киім киюге рұқсат етілмейтін, оның орнына олар киімдерін театр компанияларына қайтарып беретін. Тюдор және Елизавета дәуірлерінде белгілі бір топтардың тек қоғамдағы мәртебесіне сай киім киюге құқығы бар екендігі туралы заңдар болған. Топтар арасында мәртебелік кемсітушілік болды. Жоғары топтар киім арқылы байлықтары мен билігін көрсетсе, құрлыстар мен актерлер ғана ерекшелік құрып, олар үшін киім – «жұмыс капиталы» болды, бірақ оларға тек жұмыс кезінде ғана киінуге рұқсат етілді. Егер актерлер лицензиялы актерлік труппаға жатса, оларға қойылымдағы белгілі бір рөлдер үшін өз мәртебесінен жоғары киінуге рұқсат етілді.
Драматургтар
Лондон халқының өсіп келе жатқан саны, оның халқының байлығының артуы және олардың көрермендікке құштарлығы таңғажайып әртүрлілікке, сапаға және көлемге ие драмалық әдебиеттің пайда болуына әкелді. Елизавета дәуірінде сахна үшін шамамен 3000 пьеса жазылған, олардың көпшілігі жоғалған болса да, кем дегенде 543-і сақталған. Бұл пьесаларды жазғандардың көпшілігі – қарапайым отбасылардан шыққан, өзінің күшімен жол ашқан адамдар еді. Олардың кейбіреуі Оксфордта немесе Кембриджде білім алған, бірақ көпшілігі олай болған жоқ. Уильям Шекспир мен Бен Джонсон актер болғанмен, көптеген драматургтер орындаушылар болған жоқ, ал 1600 жылдан кейін көзге шыққан ешбір көрнекті автор актерлік еңбегімен табысын арттырғаны белгілі емес. Олардың өмірі сол кездегілердің бәрі сияқты қауіп-қатерге және ерте өлімге ұшырады: Кристофер Марлоу, болжам бойынша, тавернадағы төбелес кезінде қаза тапты, ал Бен Джонсон дуэльде актерді өлтірді. Олардың кейбіреулері, әлдеқайда көптеген жағдайда, әскерде қызмет еткен болуы мүмкін. Драматургтарға жазу процесі кезінде жалақы төленетін, ал пьесасы қабылданса, бір күндік қойылымнан түскен табыстың да иегері болатын. Алайда, олар жазған пьесаларға меншік құқығы болмады. Пьеса компанияға сатылғаннан кейін, компания оған толық құқық иесі болып, драматург актерлерді таңдау, қойылымды сахналау, түзетулер енгізу немесе пьесаны жариялау мәселелерінде ешқандай бақылауға ие болмады. Драматургтің кәсібі қиын және оның табысы шала болды. Филип Хенслоудың күнделігінде 1600 жылдар шамасында Хенслоу бір пьеса үшін 6 немесе 7 фунт төлегені көрсетілген. Бұл, мүмкін, төменгі шегі, тіпті ең талантты жазушылар да одан көп ақы талап ете алмады. Жалғыз жұмыс істейтін драматург жылына ең көп дегенде екі пьеса жаза алатын. 1630 жылдары Ричард Бром Солсбери сотының театрымен жылына үш пьеса беру туралы келісімшартқа қол қойды, бірақ бұл жұмыс жүктемесіне шыдамады. Шекспир екі онжылдықтан астам уақыт бойына жазған мансабында 40-тан аз жеке пьеса жазды: ол актер болғандықтан және, ең бастысы, ол ойнаған компанияның және олар пайдаланған театрлардың үлесіне ие болғандықтан қаржылық жағдайы жақсы болды. Бен Джонсон сарайлық маскаларды жасау арқылы табысқа жетті және сол дәуірде маңызды рөл атқарған меценаттық қарым-қатынастарды ұстауға шебер болды. Тек драматургтердің жағдайы нашар болды: Джордж Пил мен Роберт Грин сияқты ертедегі тұлғалардың, сондай-ақ Бром мен Филип Массинджер сияқты кейінірек өмірбаяндары қаржылық бейхабарлық, күрес және кедейлікпен сипатталады. Драматургтар өнімділігінің табиғи шектеулерімен күресу үшін екі, үш, төрт және тіпті бес адамнан тұратын топтар құрып, пьеса мәтіндерін жазды. Бұл дәуірде жазылған пьесалардың көпшілігі бірлесіп жазылған, ал Джонсон мен Шекспир сияқты жеке жұмыс істеуді қалайтын авторлар ережеден тыс жағдайлар еді. Әрине, жұмысты бөлісу табысты бөлісуді білдірді, бірақ бұл тәсіл тиімді болып шықты. Томас Деккердің 70-тен астам туындысының шамамен 50-і бірлесіп жазылған. Бір жылдың ішінде (1598) Деккер импресарио Филипп Хенслоу үшін 16 бірлескен пьеса жазды және аптасына 30 фунт, немесе 12 шиллингтен аспайтын табыс тапты – бұл қолөнершінің күндік табысынан (1 шиллинг) екі есе көп. Мансабының соңында Томас Хейвуд 220-ға жуық пьесаның авторы ретінде "толық қолға немесе кем дегенде бас саусаққа" ие болғанын мәлімдеді. Жеке авторға пьеса жазуға әдетте бірнеше ай уақыт керек болды (дегенмен Джонсонның "Волпоне" пьесасын бес аптада жазғаны айтылады); Хенслоудың күнделігінде төрт немесе бес автордан тұратын топ екі апта ішінде пьеса жаза алатыны көрсетілген. Бірақ, күнделікте Хенслоудың драматургтері – Энтони Мундей, Роберт Уилсон, Ричард Хатвей, Генри Четтл және басқалар, тіпті жас Джон Вебстер де жобаны бастап, оған аванс ала білген, бірақ сахнаға қоюға лайық ештеңе жасай алмағаны да көрсетілген.
Жанрлары
Бұл кезеңнің жанрлары ағылшын немесе еуропалық тарихты бейнелейтін тарихи пьесаны қамтиды. Шекспирдің Ричард III және Генрих V сияқты патшалардың өмірі туралы пьесалары, Кристофер Марлоудың Эдуард II және Джордж Пилдің Король Эдуард І-нің әйгілі хроникасы сияқты осы санатқа жатады. Тарих пьесалары 1576 жылы Антверпен қаласын басып алуды бейнелейтін «Лондонға дабыл» сияқты соңғы оқиғалармен де айналысты. 1591 жылғы «Альказар шайқасы» пьесасында 1578 жылғы Алькасер-Квибир шайқасы суреттелген. Трагедия өте танымал жанр болды. Марлоудың «Доктор Фауст» және «Мальталық яһуди» сияқты трагедиялары ерекше сәтті болды. Көрермендерге әсіресе Томас Кидтің «Испан трагедиясы» секілді кек алу драмалары ұнады. Шекспирдің ең ұлы деп саналатын төрт трагедиясы («Гамлет», «Отелло», «Король Лир» және «Макбет») осы кезеңде жазылды. Комедия да жиі кездесетін жанр еді. Бұл кезеңде қалалық комедия деген қосалқы жанр дамыды, ол римдік жаңа комедия үлгісіндегі Лондон өмірін сатиралық тұрғыдан көрсетеді. Мысалы, Томас Деккердің «Шоумейкердің демалысы» және Томас Миддлтонның «Шыпақыз» пьесаларын атауға болады. Пасторальдық («Иманды шопанша», 1608) және тіпті нұсқаулық пьесалар («Бірдегі төрт ойын», шамамен 1608–13) маргиналданғанмен де әсер ете алды. 1610 жылдан кейін трагедияның жаңа, гибридтік қосалқы жанры – трагикомедия гүлденді, сондай-ақ маска да бірінші екі Стюарт патшасы Джеймс I және Карл I билік құрған жылдары кең таралды. Киелі тақырыптардағы пьесалар көп болды, Пилдің «Дәуіт пен Бетсаби» пьесасы сақталған аз ғана мысалдың бірі.
Баспа мәтіндері
Ағылшын қайта өрлеу дәуірінің театрларындағы пьесалардың көпшілігі жарық көрген жоқ. Хейвудтың 220 пьесасының шамамен 20-сы ғана кітап түрінде басылды. Бұл кезеңде барлығы 600-дан астам пьеса жарық көрді, көбінесе жеке кварто басылымдары түрінде. (Шекспир, Бен Джонсон және Бомонт пен Флетчердің пьесалары сияқты ірі жинақталған басылымдар кейінірек және шектеулі дамыды.) Көптеген жылдар бойы пьеса мәтіндері Ренессанс оқырмандары арасында танымал болған және басып шығарушыларға пайда әкелген деп есептелді. Бірақ 21 ғасырдың басында ғалымдардың пікірі өзгерді: кейбір зерттеушілер пьесаларды басып шығару қауіпті және маргиналды бизнес болғанын айтады, бірақ бұл тұжырымға қарсы дауласушылар бар. Ағылшын қайта өрлеу дәуіріндегі ең табысты баспагерлердің, мысалы, Уильям Понсонби мен Эдвард Блоунттың пьесаларды жариялауға көбінесе құлшынысы болмады. Осы дәуірдегі кейбір пьесалар басылған түрінде емес, қолжазба түрінде сақталған.
Ағылшын Қайта өрлеу дәуірінің театрының аяқталуы
Жаңадан пайда болған пуритандық қозғалыс театрға жаулы қарым-қатынас танытты, себебі олар "ойын-сауық" күнәлі деп есептеді. Саяси тұрғыдан алғанда, драматургтер мен актерлер монархия мен аристократияның қолдаушылары болды және көпшілігі роялистерді қолдады. Лондонда ұзақ жылдар бойы күшті болған пуритандық топ Бірінші ағылшын азаматтық соғысының басында қаланың бақылауын алды, ал 1642 жылдың 2 қыркүйегінде Пуритандық ықпалмен Парламенттік партияның қысымымен Ұзақ Парламент Лондон театрларындағы пьесаларды қоюға тыйым салды. Алайда, көп айтылатындай, театрлардың жабылуына немесе жойылғанына бұйрық бермеді: Заң тыйымды уақытша деп жариялайды ("Бұл қайғылы себептер мен құдайдан ұялту кезеңдері жалғасып жатқанда, қоғамдық сахналық пьесалар тоқтатылып, ойналмайды"), бірақ оған мерзім белгілемейді. 1642 жылдан кейін де, ағылшын азаматтық соғысы мен одан кейінгі Интеррегнум (Англияның басқарусыз кезеңі) кезінде ағылшын Ренессанс театрының бір бөлігі жалғасты. Мысалы, билік қысқа комедиялық пьесаларды, "дроллдарды" рұқсат етті, ал толық көлемді пьесаларға тыйым салынды. Театр ғимараттары жабылмады, керісінше, пьеса қоюдан басқа мақсаттарда пайдаланылды. Пьесалардың қойылуы келесі он сегіз жылдың көп бөлігінде тыйым салынды, 1660 жылы монархия қалпына келтірілгеннен кейін қайта рұқсат алды. Театрлар бұрынғы дәуірдің көптеген пьесаларын, көбінесе бейімделген түрінде орындай бастады. Жақын арада Реставрация комедиясы мен көрерменге әсерлі қойылымдардың жаңа жанрлары пайда болды, бұл он жетінші ғасырдың соңындағы ағылшын театрына ерекше сипат берді.
The Act purports the ban to be temporary (" while these sad causes and set Times of Humiliation do continue, Public Stage Plays shall cease and be forborn") but does not assign a time limit to it. Even after 1642, during the English Civil War and the ensuing Interregnum (English Commonwealth), some English Renaissance theatre continued. For example, short comical plays called drolls were allowed by the authorities, while full length plays were banned. The theatre buildings were not closed but rather were used for purposes other than staging plays. The performance of plays remained banned for most of the next eighteen years, becoming allowed again after the Restoration of the monarchy in 1660. The theatres began performing many of the plays of the previous era, though often in adapted forms. New genres of Restoration comedy and spectacle soon evolved, giving English theatre of the later seventeenth century its distinctive character.