Кіріспе

Ағылшын әншісі және композиторы (1670–1758)

Ричард Леверидж (немесе Леуэрийдж) (19 шілде 1670 – 22 наурыз 1758) – Лондон сахнасындағы ағылшын бас әншісі және барокко музыкасының композиторы, көптеген танымал әндердің авторы.

Өмір

Ричард Леверидж 1670 жылы Лондонның Сент-Мартин-ин-зе-Филдс приходында дүниеге келді. 1695 жылы Кристофер Рич басқаратын Дрюри-Лейндегі «United Company» компаниясының жетекші басс әншісі болды. Оның алғашқы маңызды рөлі Генри Перселлдің «Индия патшайымы» операсындағы сиқыршы Исмерон болды, онда «Ей, екі жүз жүз құдайлар» ариясы орындалды. Перселл өзі компанияға адал болды, ал Леверидж бірнеше ай бойы онымен тығыз жұмыс істеді. «Тұраңдар, жер асты желдері» («Arise, ye subterranean winds») музыкасы (Перселлге жатқызылған) «Тұман» операсы үшін жазылған. Перселлдің қайтысынан кейін ол композиторлар Дэниел Перселл және Джеремиа Кларкпен жұмысын жалғастырды және Кларктың Дрюри-Лейндегі Перселлдің қайтысына арналған Одасында басты рөлді орындады. Леверидж өзі де композитор болды, ал 1699 жылдың ақпан айында олар үш еуі Моттеустің Флетчердің «Арал принцессасы» пьесасын бейімдеуіне музыка жазды, онда Леверидждің орындауы, әсіресе «Enthusiastick Song» тыңдаушылардың үлкен құлшынысын тудырды. 1697 мен 1728 жылдар аралығында Леверидж өзінің әндерінің томдарын жариялады, сондай-ақ оның көптеген жеке туындылары, соның ішінде танымал театр әндері, оның мансабы бойында жеке басылған ноталар түрінде пайда болды. Дублинде болғаннан кейін ол 1702 жылы Лондонға «Арал ханшайымын» қайта қою және «М. Леверидждің жаңадан жазған вокалдық және аспаптық музыкасымен» деп жарнамаланған «Макбет» пьесасының жаңа қойылымы үшін оралды. Ол осы шығармада Геккат рөлін шамамен 50 жыл бойы орындады, ал музыка оның қайтысынан кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы танымал болды. Леверидж Перселлдің опералары мен маскаларын қайта қоюда ән айтуды жалғастырды, 1703–08 жылдары Дрюри-Лейнде «Әулие патшайымы», «Афинаның Тимоны», «Амфитрион», «Жазаланған еркек», «Тұман», «Артур патшасы», «Индия патшайымы» және «Эдип» пьесалары қойылды. Ол 1705 жылдан бастап итальяндық үлгідегі операны енгізуге де қатысты, «Арсиноэ» (1705), «Камилла» (1706), «Розамонда» (1707), «Томирис» (1707) және «Сүйіспеншілік жеңісі» (1708) операларында өнер көрсетті. Кейбір қойылымдарда ағылшын және итальяндық әншілер бірге өнер көрсетті (екі тілде орындау), бірақ мода толыққанды итальяндық болған кезде Леверидж басс рөлінде итальяндық бассо Джузеппе Мария Боскимен алмастырылды. Содан кейін ол 1713–1714 жылдары Гендельмен қысқа уақытқа араласты, «Il pastor fido» және «Teseo» пьесаларының алғашқы қойылымдарында ойнады және «Ринальдо» пьесасының қайта қойылымында Аргантес рөлін сомдады. Осы кезеңде ол 1708 жылдан 1712 жылға дейін және 1714–17 маусымдарында Лондонда болған Николинимен бірге ән шырқады. Кейін, 1731 жылы, ол «Акис пен Галатея» қойылымында Полифема рөлін («O вишенкадан гөрі қызыл» ариясымен) орындағаны белгілі. 1714 жылы ол Линкольн Инн Филдс қаласындағы жаңа театрға жұмыс істеуге көшті, оны кәсіпкер Джон Рич басқарды. Ол өзінің мансабының көп бөлігін сол жерде өткізді, ол өзінің ағылшын репертуарына және жаңа формаға, музыкалық Afterpiece-ке оралды. Бұл жеңіл жұмыстар көбінесе комедиялық болды, ал 1716 жылы Леверидж өзінің жеке шығармасын шығарды, «Пирам мен Тисба». Италия операсының осы комедиялық пародиясы үшін ол музыка жазды, Шекспирдің «Жазғы түнгі арман» пьесасының сөздерін бейімдеп, Пирам рөлін орындады. Ол 1720–24 жылдары сахнадан тыс қалды, бұл уақытта ол Ковент-Гарденнің жанындағы Тависток көшесіндегі «Арлекин мен Пьеро» таңбасымен кофеханамен айналысты, ол 1714 жылдан 1736 жылға дейін жалға алған. Алайда Рич оны қайта шақырды, ал Леверидж 1726 жылы «Аполлон мен Дафна» пьесасында Силеннің «Қырыққан қарттық мені нашарлатады» әнімен үлкен жетістікке жетті, Иоганн Эрнст Галлиард жазған. Сол кезден бастап ол Линкольн Инн Филдс бассысының жетекшісі болды, кейін Ковент-Гарденге ауысты. Оның репертуарында оның берік және күшті дауысы пайдаланылды, ал бірнеше әндері танымал әншілерге айналды. Ол ең танымал комедиялық патриоттық балладасы «Ескі Англияның пісірілген сиыр еті» және ең бастысы Джон Гейдің «Қара көзді Сьюзан» лирикасын орындауы үшін танымал болса да, басқалары ғашықтардың шағымдары немесе тілектері, анакреонтика, аңшылық әндер (әсіресе «Төбелердегі тәтті қызғылт таңғы шұбырттар»), ертегілер, драмалық шығармалар және тағы басқалар, барлығы 150-ден астам. 1697 ж. «Жаңа әндер кітабы», 1699 ж. «Екінші әндер кітабы», 1711 ж. «Жаңа әндер кітабы» сияқты кітаптардан басқа, 1727 ж. (фронтиспессі Уильям Хогарт салған) және 1728 ж. 1727 жылғы әндердің біразы Абрахам Коулидің сөздерімен жазылған. Кейбір әндер, әрине, оның өзінің орындауы үшін жазылған, оның дауыстық ауқымын және икемділігін көрсететін рулалар мен сөз суреттері бар, ал кейбіреулерінде речитативтер немесе қысқа бөлімдерде көп дауысты жазу бар, бұл қысқа пьесалардың контекстінде драмалық құрылымды енгізеді. Леверидж денсаулығы жақсы болды және 1751 жылы зейнетке шығар алдындағы соңғы маусымдарда ғана өнер көрсетуін азайтты. Ол 87 жасында Лондонның Хай Холборн ауданындағы жатақханасында қайтыс болды.

Сипаттамалар

Сэр Джон Хокинс (1776) айтты: «Ол Николино мен Валентинимен (мүмкін, Роберто Валентини) бірдей уақытта операда өнер көрсеткенімен, ән айтуда әсемдік пен нәзіктік туралы түсінігі болмады; ол тек күш пен диапазонмен ерекшеленді». Хокинстің Левериджге қатысты пікірі әлеуметтік көзқарастармен қалыптасқан: «Дөрекі мінезді және көп іше алатын адам болғандықтан, оны кейбір адамдар жақсы серік деп санады. Оның әндері мен әңгімелерінің қызықтылығы байлықты және оған қол жеткізу жолдарын жек көруге, ішімдікпен қайғыны ұмытуға, қазіргі сәтке қуануға, ойлар мен өлімге қарсы тұруға шақырудан тұрды. Осындай қасиеттерінің арқасында Леверидж барлық клубтар мен жиналыстарда құрметті қонаққа айналды, ондағы мақсат – уайымды ұмыту болды; әлеуметтік қуанышқа үнемі үлес қосып, ол көптеген достар тапты, олардың кеңдігінен қарт жасында керемет жайлылықты сезінді». 1789 жылы Чарльз Берни оның туралы былай деп жазды: «Мен оның әр түрлі кәсіптің әуендерін және Пурселлдің бірнеше қарапайым әндерін, кейде елу жыл бұрынғы уақыттан қалған стильде орындағанын есімде сақтаймын: бірақ ол көбінесе Плутон, Нептун немесе ежелгі құдайлардың бірін бейнелегендіктен, оның келбеті мен мінезіне толық сәйкес келді. Ол ғана емес, қуанышпен ән салатын әндердің авторы және композиторы болды, сонымен қатар белгілі бір топтағы әншілер мен тыңдаушылардың ұнатуын қоздыған, Минерва мен Аполлонға қарағанда Ком мен Бахусқа құрмет көрсетуді артық көретін әндер жазды».

Портреттер

Лондонның Ұлттық портрет галереясында белгісіз суретші салған, жас Ричард Леверидждің 1710-20 жылдар шамасындағы мұнай суреті бар, ол Лондонның Гендель үйі мұражайында қойылған. Галереяда одан басқа екі суретінің көшірмелері де сақталуда: біреуі Уильям Петердің Томас Фрайдың мұнай суретінен жасаған мезотипі, екіншісі – Франс ван дер Миеннің портретінен Андреас ван дер Миеннің салған мезотипі. Екеуі де Левериджді қарт жасында көрсетеді. Томас Фрайдың түпнұсқа мұнай суретінің бірнеше нұсқасы бар, оның ішінде Уорвик қалалық кеңесінің коллекциясындағы және Табылған балалар мұражайындағы Джеральд Кок Хендель жинағындағы әйгілі үлгілері де бар.

Жазбалар

Ричард Леверидждің туындыларының жазбаларына "Қара әрі қабірдей қараңғы", "Дайысы мен көк атқыш гүлдер ақ-көк болғанда" және "Ескі Англияның қуырылған сиыр еті" әндері кіреді.