Кіріспе

2021 жылы Николь Галландтың ғылыми-фантастикалық романы.

"Көңілділік шебері" – ағылшын, кейін британдық корольдік үйінің құрамындағы "Көңілділік кеңсесінің" басшысы болған лауазым. "Көңілділік шебері" Лорд Чемберленнің қарауындағы атқарушы лауазым иесі болды. Алғашқыда ол патшалық тойларды, көңілділік шараларды қадағалауға жауапты болды, содан кейін 1624 жылы Лорд Чемберленге берілгенге дейін сахналық цензураны да бақылады. Алайда, "Көңілділік шеберінің" орынбасары және кейіннен шебер болған Генри Герберт, 1642 жылғы ағылшыл азамат соғысына дейін Лорд Чемберленнің атынан осы функцияны атқаруын жалғастырды, одан кейін сахналық қойылымдарға тыйым салынды. Лауазым 18 ғасырдың соңына дейін сақталды, бірақ мәртебесі төмендеді.

Тарих

Ревелс кеңсесі ағылшын сахнасы тарихында ықпалды рөл атқарады. Патшалық киім-кешек қоймасының шығындарының арасында 1347 жылы Эдуард III-нің Рождестволық ойындары үшін (луди) жасалған туникалар мен визерлер (көйлектер мен бас киімдер) туралы мәліметтер табылады. Генрих VII патшаның тұсында сарайдағы түрлі ойын-сауықтарға төлемдер де тіркелген. Генрих VIII сотында, сарайлық қойылымдардың, пьесалардың және маскаралардың өркендеуінен кейін бұл лауазым маңыздырақ болды. Театрлық ойын-сауыққа деген сұраныстың артуын қамтамасыз ету үшін Киім-кешек қоймасының бір қызметкері Мәуленнің басшылығымен тұрақты жұмыс істеді. Елизавета I тұсында Ревелс кеңсесі одан әрі ұлғайтылып, Toyles, Revels және Tents болып бөлінді. 1534 жылы Джон Фарлионға Ревелс емені ретінде патент берілген кезде, Ревелс кеңсесінің тәуелсіз кеңсе ретінде (Лорд Чемберленнің жалпы құзыреті шегінде) қарастырылуы мүмкін. Сэр Томас Каварден 1544 жылы Ревелс және шатырлар шебері ретінде патент алғанда, тәуелсіз кеңсеге алғашқы басшы болды. Осы кезде Ревелс шеберінің рөлі патшаның ойын-сауығына бағытталды. Шебердің негізгі міндеттерінің бірі – монарх пен сарайдың алдында қойылымдарға ойыншылар мен труппаларды сынақтан өткізу. Сондай-ақ, шеберге қоғамдық денсаулық мәселелері, труппалардың оба кезеңінде қойылымдарын тоқтату және діни мәселелер жүктелді, театрлардың Ұлы ораза кезінде жабылуын қамтамасыз ету қажет болды. Әр Ревелс шебері барлық іскерлік мәмілелерді тіркеу үшін ресми кеңселік кітапты жүргізді, соның ішінде әр театрлық қойылымға дайындық және сатып алу, ал 1578 жылдан кейін пьесаларға лицензия бергеннен кейін алынған төлемдерді де тіркеді. Монастырлар таратылғаннан кейін, монастырлар британдық корольдік үйдің кеңселерін орналастыру үшін ашық кеңістіктерге айналды. Каварденнің тағайындалуынан кейін көп ұзамай кеңсе мен оның қоймалары Блэкфриарстағы таратылған доминикан монастырына көшірілді. Бұрын Ревелс кеңсесі Уорвик мейрамханасында, Лондон Чартерхаусында, содан кейін Клеркенвеллдегі Иерусалимнің Сент-Джон монастырында орналасқан, Каварденнің 1559 жылы қайтыс болғаннан кейін ол жерге қайта оралды. Каварден Гилфордқа жақын Лосли Паркте тұрды, оның ресми құжаттары сол жерде сақталды. Сэр Томас Бенгер Каварденнің орнын иеленді, содан кейін Сэр Томас Блэграв (1573–79), ал одан кейін Эдмунд Тайлни (1579–1610) келді. Тайлнидің басшылығымен Ревелс шеберінің функциялары біртіндеп кеңейтіліп, кеңсе бүкіл елдегі қойылымдарды цензуралау және бақылауға заңды құқық алды. Театрларды бақылаудың күшеюі Лондонда тұрақты ересектерге арналған театрлардың пайда болуымен бірге жүрді. Әр труппа мен саяхаттаушы труппалар пьесаның қолжазбасын Ревелс кеңсесіне ұсынуға міндетті болды. Шебер қолжазбаны оқып, кейде тіпті репетицияларға да қатысты. Пьеса мақұлданғаннан кейін шебер қолжазбаның соңғы бетіне қол қойды. Ревелс шеберінің пьесаны мақұлдағанын растайтын лицензияланған қолжазба труппалар үшін құнды зат болды. Саяхаттап, пьесаны елге әкелгенде труппалар пьесаның қолжазбасының лицензияланған көшірмесін алып жүруге міндетті болды. Ревелс кеңсесі пьесаларды мақұлдау үшін лицензиялық ақы алды. Тайлни бір пьеса үшін жеті шиллинг алды. Заңды цензуралық құқықпен бірге, бүлікші материалдарды жариялаған немесе орындаған драматургтарды, актерлерді және труппаларды жазалау құқығы келді. Шеберге диссиденттік немесе рұқсат етілмеген театрлық материалмен байланысты адамдарды түрмеге қамау, азаптау немесе тіпті мүгедек ету құқығы берілді. 1640 жылы Уильям Бистон Сэр Генри Герберттің, Ревелс шеберінің мақұлдауы мен цензурасысыз пьесаны қойғанын қолдағандығы үшін түрмеге жабылды. Ревелс шеберінің билігінің шыңында шебердің бүкіл ел бойынша қойылымдарды мақұлдау және цензуралау, сондай-ақ театрлық материалдарды жариялау немесе басып шығару лицензиялық құқығы болды. Сондай-ақ, ол жаңа труппаларға патша патенттерін беруге және олардың театрларын салуға рұқсат беруге өкілетті болды. Шебер рұқсат етілген кітаптар мен пьесаларды мақұлдаудан ғана емес, сонымен қатар труппалардың театрларын жалғастыру үшін жылдық жәрдемақы арқылы да ақы жинауға мүмкіндік алды. Тайлнидің басшылығымен Ревелс шеберінің функциялары біртіндеп сахнаның жалпы цензурасына дейін кеңейтілді. 1624 жылы Ревелс кеңсесі тікелей Лорд Чемберленнің қолына берілді, осылайша 1737 жылғы Лицензиялау актісіне әкелді, онда рөлді Лорд Чемберленнің қызметкері, Сценалық сарапшы иеленді. Бұл функция 1968 жылға дейін жойылған жоқ. Сонымен қатар, Тайлнидің қызмет мерзімінің соңына қарай, Ревелс кеңсесінің (Лондон қаласы емес) қала ішіндегі қойылымдарға лицензия беру құқығы анық белгіленді. Бак 1597 жылы шеберлікке қайта оралу құқығын алды, Бактан кейін Сэр Джон Астли кеңсеге келді, бірақ ол жақын арада пьесаларға лицензия беру құқығын өзінің орынбасары Генри Гербертке сатты, ол 1641 жылы шебер болды. Ағылшын Ренессанс театрын зерттеу үшін Ревелс кеңсесінің есептері Тюдор және Стюарт дәуірлерінен сенімді және нақты ақпараттың екі маңызды көзінің бірін ұсынады (екіншісі – Стационарлар компаниясының тізілімі). Ревелс есептерінде ғалымдар басқа еш жерде таба алмайтын фактілер, даталар және басқа да деректерді табады. Томас Каварденнің сақталған қағаздарының көп бөлігіне негіделген Фольгер Шекспир кітапханасының каталогтары желіде қолжетімді. Басқа қағаздарды Kew-дегі Ұлттық мұражайда немесе Суррей округінің мұражайында зерттеуге болады. 1642 жылы Ағылшыл азаматтық соғысы басталған кезде сахналық қойылымдарға тыйым салынды. Сахналық қойылымдар Англияға 1660 жылғы Жаңару кезінде ғана оралды.

Ревельс кеңсесі

1608 жылы Эдмунд Тайлни кеңсе жөнінде меморандум жазып, оның қалай жұмыс істейтінін айқын көрсетеді. Ол кеңсе:

Тайлни кеңсе шебер мен оның отбасына үй, сондай-ақ кеңсе қызметкерлерінің кейбіреуіне, олардың лауазымдық патенттерінде көрсетілген жағдайда, басқа да тұрғын үйлермен қамтамасыз еткенін айтты. Тайлни құжаты жазылған жылы Ревелс кеңсесі Лондонның батыс қала қабырғасының сыртындағы Уайтфрайрс ауданына көшірілді, бірақ тарихы бойы қаланың басқа да бірнеше жерлерінде, оның ішінде Блэкфрайрс ауданында да орналасқан. Томас Блоунттың 1656 жылғы "Глоссографиа" сөздігінде "Revels" сөзінің түбі француз тіліндегі "reveiller" сөзінен шыққан, мағынасы – ұйқыдан ояну. Ол "Revels" сөзін былай анықтайды: