Кіріспе
Оңтүстік Африкадағы маңызды өзен – Окаванго өзені (бұрын Окованго немесе Окованго деп жазылатын) – Африканың оңтүстік-батысындағы өзен. Ботсванада осы атпен, Анголада Кубанго, ал Намибияда Каванго деп аталады. Анголада Куито өзенінің жоғарғы ағысы өсімдіктерді бақылаусыз жағу салдарынан бітеліп қалады, жиналған су құмға сіңіп, төменге су ағынын азайтады. Ботсванаға кірмес бұрын өзен Попа сарқырамалары деп аталатын бірнеше жылдам ағыстар арқылы төмен түседі, олар құрғақ маусымда, су деңгейі төмендегенде көрінеді. Жаңбырлы маусымда Ботети өзеніне су ағып, одан әрі Маггадикгади ойпатына құяды, онда жаңбырлы маусымда кең көлемді су толып, ондаған мыңдаған фламинго жиналады. Өзеннің бір бөлігі Нгами көлін толтырады. Окаванго аймағы өте бай жануарлар дүниесімен танымал, және Боцвананың Мореми қорығы осы аймақта орналасқан.
The Okavango River (formerly spelt Okovango or Okovanggo), is a river in southwest Africa. It is known by this name in Botswana, and as Cubango in Angola, and Kavango in Namibia. In Angola, the upper reaches of the Cuito suffers clogging due to controlled burns of the vegetation, reducing water flow downstream as the accumulated water instead flows into the sand. Before it enters Botswana, the river drops in a series of rapids known as Popa Falls, visible when the river is low, as during the dry season. In the rainy season, an outflow to the Boteti River in turn seasonally discharges to the Makgadikgadi Pans, which features an expansive area of rainy season wetland where tens of thousands of flamingos congregate each summer. Part of the river's flow fills Lake Ngami. Noted for its wildlife, the Okavango area contains Botswana's Moremi Game Reserve.
Су тасқыны
Әр жауын-шашын маусымында Ангола Боцванаға қарағанда үш есе көп жауын-шашын алады, Окавангоға қалыптыдан артық су ағызып, шеткі шөлдің кең аумақтарын үлкен сулы-батпақты жерге айналдырады. Анголада жазғы жаңбырлар қаңтар айында жауады, бірақ олар Окаванго өзенінің алғашқы 1000 км-ін жүріп өтуге бір ай, ал дельтаның соңғы 250 км-індегі өсімдіктер мен көптеген арналар арқылы сүзіліп өтуге тағы төрт ай уақыт алады. Осының салдарынан, су тасқыны маусым мен тамыз айлары аралығында, Боцвананың құрғақ қыс айларында ең үлкен шарына жетеді. Дельта мұнан бұрынғы өлшемінен үш есе үлкеніп, айналасындағы жануарларды қызықтырады және Африкадағы жануарлардың ең ірі шоғырлану орындарының бірін құрайды. Су тасқынының аса күшті жылдарында маусымдық батпақ шығыстан батысқа қарай 150 км-ге дейін созылады; дельтаның үнемі өзгеріп отыруына себеп болатын факторлардың бірі – аймақтың тегіс болуы. Егер дельтаның ең кең нүктесінен көлденең қима жасасақ, онда 150 км-лік аралықтағы биіктік айырмашылығы 2 метрден аспайтынын көреміз, яғни шағын құм шөгіндісі де үлкен өзгерістерге алып келуі мүмкін. Өте сулы жылдары өзен ағысының бір бөлігі Магвеггана өзені арқылы (іс жүзінде Окаванго дельтасының солтүстік-шығыс саласы) өтіп, Калахариді айналып, Замбези өзеніне құяды.
Тұнбаларды тасымалдау
Өзен жыл сайын 28 000 тонна ерітілген шөгінді және шамамен осы көлемде төсек шөгіндісін терминалды батпақтарға жеткізеді. Өзенмен тасымалданатын бөлшекті шөгінділердің басым бөлігі – ұсақ құм, сондай-ақ аз мөлшерде саз және лай, бұл Окаванго өзенінің су алабының геологиялық құрамымен байланысты, оның көп бөлігі Калахари құмымен жабылып жатыр. Өзен суындағы еріген қатты заттардың концентрациясы төмен, шамамен 40 мг/л, олар негізінен кремний, кальций және магний бикарбонаттарынан тұрады, бірақ осы еріген қатты заттар жылдық су көлемінің өте көптігіне байланысты дельтаға жеткізілетін шөгінділердің ең үлкен бөлігін құрайды.
Тарих
Жер тарихындағы суық кезеңдерде Калахаридің бір бөлігі Маггадикгади көлі деп белгілі, үлкен көлге айналған. Осы кезде Окаванго оның ірі салаларының бірі болған болар.
Су мәселесі
Намибия мен Ботсвананың екеуінде де құрғақшылық басталды, сол себепті өзен суын пайдаланудағы қақтығысқа ұшырау мүмкіндігіне байланысты алаңдаушылық туды. Намибия 300 шақырымға жуық су арнасын салды және құрғақшылықтың салдарынан азат ету үшін өзен суын Намибияға бұруға арналған 250 шақырымдық құбыржол салу жобасын ұсынды. Дегенмен, Ботсвана Окаванго дельтасын туризмнен түсетін кіріс пен су көзі ретінде пайдаланады. Ботсвананың Су істері департаменті өзен суының 97 пайызы булану арқылы жоғалады деп мәлімдеді, сондықтан ел қосымша суды жоғалтуға қауқарлы емес. Намибия өз кезегінде өзен ағынының жарты пайызын ғана бұратынын және өзінің территориясынан өтетін суға құқығы бар екенін айтады. Мұндай мәселелерді шешу үшін 1994 жылдың қыркүйек айында Ангола, Намибия және Ботсвана Окаванго өзенінің ресурстарын бөлісудің ең тиімді жолдары туралы үш елге кеңес беру мақсатында Окаванго өзені бассейнінің тұрақты Су комиссиясын құру туралы келісімге келді. ReconAfrica компаниясының бұрғылау аймағы Каванго-Уэст аймағында орналасқан, онда бірнеше елдің қатысуымен құрылған табиғат сақшығы, алты жергілікті басқарудағы жануарлар қоры және бір ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орны бар, алайда бұрғылау лицензиясына ешбір қорғалған аймақ кірмейді.