Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Квинсленд жағалауындағы арал, Австралия.
Island off the Queensland coast, Australia
Мортон аралы (Мулгумпин) – Австралияның Оңтүстік-Шығыс Квинсленд жағалауындағы Мортон шығанағының шығыс жағында орналасқан арал. Коралл теңізі аралдың шығыс жағалауында. Мортон аралы Квинсленд штатының астанасы Брисбеннің солтүстік-шығысында жатыр. Аралдың 98% ұлттық паркінің құрамында және күндізгі сапарлар, төрт дөңгелекті көлікпен жүру, кемпинг, демалыспен балық аулау, киттерді бақылау және Брисбеннен 75 минуттық қайық саяхаты үшін танымал орын. Фрейзер аралымен бірге Мортон аралы әлемдегі ең үлкен құмдық құрылымды құрайды. Бұл жер – Нгуги тайпасының қоныстанғанға дейінгі дәстүрлі мекені болған. Арал Брисбен қаласының құрамында және төртге бөлінген: Булвер (солтүстік-батыс жағалауда), Кован Кован (батыс жағалауда) және Курингал (оңтүстік-батыс жағалауда). Жекеменшік Тангалума аралы курорты да Мортон аралы аумағында орналасқан. Барлық тұрғын үйлер аралдың батыс жағалауында, Мортон шығанағына қарап орналасқан. Аралға Мэтью Флиндерс есім берген. Аралда кем дегенде бес маяк салынған. Тұрғындардың шағын бөлігі төрт кішкентай елді мекенде тұрады. Тангалума бұрын кит аулау станциясы болған. Аралға көлік баржасымен немесе жолаушылар паромдарымен жетуге болады. Мортон аралы кемпинг пен балық аулауға танымал орын. Бұл Брисбен қаласының ең ылғалды бөліктерінің бірі, жауын-шашын Оңтүстік-Шығыс Квинслендтің басқа аймақтарына қарағанда жыл бойы теңіздік таралады. Моретон мысы – аралдың солтүстік-шығыс шетінде орналасқан, аралдағы жалғыз тау жынысы. 1770 жылдың мамыр айында капитан Джеймс Кук оны Мортон мысы деп атаған, сол кезде ол материктің бөлігі деп есептелген. Қазіргі жазу формасы кейінірек кеңселік қателікке байланысты пайда болды. Аралдың ең биік нүктесі – Буран тауы, ол әлемдегі ең биік, тұрақтанған, жағалаудағы құм төбесі саналады. Буран тауының жанында тағы бір үлкен құм төбесі бар. Мортон аралында бірнеше тұщы сулы көлдер бар. Көп жылдар бойы аралда бірнеше терезелі және ішкі көлдер қалыптасқан. Аралдың астындағы су деңгейі жаңбыр суымен толғанда үлкен көлдер пайда болады, ал Көк лагуна – аралдың шығыс жағындағы ең үлкен және танымал көл. Құс әлемімен танымал Балқұс көлі – Көк лагунаның кішігірім бауырлас көлі. Тангалуманың жанындағы Дельфин көлі жабайы дельфинге ұқсас болғандықтан осылай аталған. Ең кішкентай және әсерлісі – Бульвердің жанындағы Трусиак көлі, ол поляк арал саяхатшысы Джордж Трусиактың құрметіне аталған. Аралдың батыс жағында төрт кішкентай елді мекен бар. Олардың ең солтүстігі – Булвер, ол аралдың солтүстік-батыс бұрышына жақын орналасқан, ал Кован Кован шамамен оңтүстікке қарай жатыр. Шамамен оңтүстікке қарай жекеменшік Тангалума аралы курорты орналасқан. Бұл бұрынғы кит аулау станциясы Тангалума теңіз білім беру және қорғау орталығына (TMECC) ие және дельфиндерді тамақтандыру және кемелердің құлауымен танымал. Тангалума аралға барудың негізгі нүктесі болып табылады, онда тұрақты жолаушылар паромдары мен көлік баржалары қызмет көрсетеді. Аралдың негізгі әуежайы ұзындығы шақырымды құрайды және Кован Кован мен Тангалума арасында орналасқан. Басқа елді мекен – Куорингал, ол аралдың оңтүстік шетіне жақын орналасқан. Бұл қалашықтың өзінің әуежайы бар және 2009 жылдың сәуіріне дейін Солтүстік Страдброк аралындағы Амити Пойнтқа жүретін көлік баржасы қызмет көрсеткен, бірақ баржа бизнестің шектеулілігі мен жоғары операциялық шығындарға байланысты сатылды. "Амити трейдер" деп аталатын жаңа көлік баржасы қазір сол бағытты қамтамасыз етеді. Форт Кован Кован – Екінші дүниежүзілік соғыста Мортон шығанағына кіру жолдарын қорғау үшін пайдаланылған ескі бункер және бекініс кешені. Екі арал арасындағы бұл жол Оңтүстік өткел деп аталады және жағдайы нашар болғанда кешіп өту қауіпті.
Moreton Island (Mulgumpin) is an island on the eastern side of Moreton Bay on the coast of South East Queensland, Australia. The Coral Sea lies on the east coast of the island. Moreton Island lies northeast of the Queensland capital, Brisbane. 98% of the island is contained within a national park and a popular destination for day trippers, four wheel driving, camping, recreational angling and whale watching and a 75 minute ferry ride from Brisbane. Together with Fraser Island, Moreton Island forms the largest sand structure in the world. It was the traditional country of the Ngugi before settlement. The island is within the City of Brisbane and is gazetted into four localities, the small townships of Bulwer (on the north west coast), Cowan Cowan (on the west coast) and Kooringal (on the south west coast) with the bulk of the island being the locality of Moreton Island. The private Tangalooma Island Resort is also within the locality of Moreton Island. All residential areas are located on the western coast of the island facing Moreton Bay. The island was named by Matthew Flinders. At least five lighthouses have been built on the island. A small number of residents live in four small settlements. Tangalooma was the site of a whaling station. Access to the island is by vehicular barge or passenger ferry services. Moreton Island is a popular destination for camping and fishing. It is one of the wettest parts of the City of Brisbane with precipitation spread evenly throughout the year compared to other parts of South East Queensland. Cape Moreton receives an annual average rainfall of Cape Moreton, at the north eastern tip of the island, is the only rock outcrop on the island. It was named Cape Morton by Captain James Cook in May 1770, and was at that time assumed to be part of the mainland. The current spelling came about because of a clerical error later. The highest point on the island is named Mount Tempest, which at is reputedly the highest, stabilised, coastal sandhill in the world. Close to Mount Tempest is another large sandhill—Storm Mountain at High parabolic dunes are found along a central spine. Moreton Island has a few freshwater lakes. A number of perched and window lakes have formed on the island over many years. As the water table beneath the Island fills with rain water large lakes are formed, with Blue Lagoon being the largest and most popular on the Eastern side of the island. Honeyeater Lake, renowned for its birdlife is the smaller sister lake to Blue Lagoon. Dolphin Lake near Tangalooma named because it resembles a wild dolphin. The smallest and most impressive is Lake Trusiak near Bulwer named after Polish island adventurer George Trusiak. Four small settlements exist on the western side of the island. The northernmost of these is Bulwer near the north western corner of the island, whilst Cowan Cowan is approximately further south. Approximately further south lies the private Tangalooma Island Resort. This former whaling station features the Tangalooma Marine Education and Conservation Centre (TMECC) and is known for its dolphin feeding and wreck diving. Tangalooma is the main access point to the island with regular passenger ferry and vehicular barge services. The island's main airstrip is long and lies between Cowan Cowan and Tangalooma. The other settlement is Kooringal which is located near the southern tip of the island. This township has its own airstrip and was serviced by a vehicular barge that ran to Amity Point on North Stradbroke Island until April 2009 when the barge was sold off due to limited business and high operation costs. A new vehicular barge called the Amity Trader now services the same route. Fort Cowan Cowan, an old World War II bunker and fortification complex that was used to protect the approaches to Moreton Bay, is located north of Cape Cowan Cowan. The bar between the two islands is known as South Passage and is dangerous to cross in high seas.
Тарих
Моретон аралы – Нгуги тайпасының дәстүрлі мекені. 1823 жылдың наурыз және сәуір айларында кемеден құлаған Томас Памфлет, Джон Финнеган және Ричард Парсонс аралды кезіп өтіп, содан кейін Стредброк аралы арқылы материкке бет алды. Еуропалықтар 1848 жылы аралға қоныстанды, оған дейін «Sovereign» кемесі аралда сүңгіп, Балверде лоцмандық станция құрылды. Кейп Моретонде Квинсленд штатындағы ең көне маяк – Кейп Моретон маяғы орналасқан, ол алғаш рет 1857 жылы жарыққа шықты. Маяктан кейін 1860 жылдардан бастап кем дегенде төрт маяк салынды: Комбойуро нүктесінде, Солтүстік нүктесінде, Кован Кован нүктесінде және Сары дақта. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия Корольдік теңіз күштері мен Австралия армиясы аралда бірнеше қорғаныс нысандарын орнатты. Бұл нысандарға зениттік артиллерия және мина басқару ғимараттары кірді. Олардың мақсаты Брисбен портына жақын жерлерді қорғау болды, және ең көп уақытта аралда 900 әскер орналасқан. 1974 жылы Моретон аралы Үлкен Брисбен аймағының құрамына енді. Әуелде кеңес аралдың 60% құм өндіруге жұмсалуына рұқсат берді, бірақ халықтың наразылығы кеңестің аймақты ашық кеңістік ретінде белгілеуіне әкелді. Аралдың құмында рутил және циркон кездеседі. Квинсленд үкіметі, Джо Бжелке Петерсен басшылығымен, аралда құм өндіруді қолдады және Кук комиссиясын құрды, ол аралдың 94% құм өндіруге тыйым салуды ұсынды. Дугоньдерді олардың табиғи сезімдерін күшейту үшін лагунаға орналастырып, содан кейін жабайы табиғатқа жіберді.
Moreton Island is the traditional home of the Ngugi tribe. Castaways Thomas Pamphlett, John Finnegan and Richard Parsons traversed the island in March and April 1823 before heading to the mainland via Stradbroke Island. European residents settled on the island in 1848, after the Sovereign shipwrecked on the island and a pilot station was established at Bulwer. At Cape Moreton is Queensland's oldest lighthouse, Cape Moreton Light, which was first lit in 1857. The lighthouse was followed by at least four other lighthouse erected since the 1860s, at Comboyuro Point, North Point, Cowan Cowan Point and Yellow Patch. During World War II, a number of defence installations were installed on the island by the Royal Australian Navy and Australian Army. These sites included anti aircraft guns and mine control buildings. Their purpose was to protect the approaches to the port of Brisbane and at its peak 900 troops were stationed on the island. Moreton Island was included in the Greater Brisbane area in 1974. The council initially permitted 60% of the island to potentially be sandmined, however a public outcry led to the council changing the zoning to open space. The sands on the island contain rutile and zircon. The Queensland Government, led by Joh Bjelke Petersen supported sandmining on the island and established the Cook Inquiry which produced a report recommending that 94% of the island be banned from mining. The dugong was placed in the lagoon to increase its natural instincts before being released into the wild.
"Тынық мұхит" кемесі мұнайдың төгілуі
2009 жылдың 11 наурызында MV Pacific Adventurer контейнерлік кемесі Хэмиш тропикалық циклоны салдарынан туған қатты толқындар кезінде Моретон аралының солтүстігінде бункерлік мұнай мен жүгін жоғалтты. Кеме 31 контейнер амоний нитраты және 230 тоннаға дейін бункерлік мұнайды жоғалтқан. Құйылған бункерлік мұнай Моретон аралының солтүстік жағалауындағы жағажайларға, оның ішінде Honeymoon Bay, сондай-ақ Бриби аралы мен Күншығыс жағалауындағы жағажайларға шашырап кетті. Бұл аймақтар апат аймақтары деп жарияланды, бірақ ерте арашалаудың кешігуі, сондай-ақ көмек ұсынуды қабылдамау және аймақты тазалауға рұқсат бермеу туралы пікір қақтығысы туды. Кеме иелеріне 2 миллионға дейін айыппұл салынуы мүмкін, ал кеме капитаны 200 мың долларға дейін төлеуге міндетті болуы мүмкін. Олар сонымен қатар жағалаудың экологиялық зияны үшін 250 миллион долларға дейін жауапкершілікке тартылуы мүмкін.
On 11 March 2009 the container ship MV Pacific Adventurer lost bunker oil and cargo north of Moreton Island during heavy seas that were generated by Tropical Cyclone Hamish. The ship reportedly lost 31 containers of ammonium nitrate and as much as 230 tonnes of bunker oil. The spilled bunker oil was washed ashore on beaches along the northern end of Moreton Island including Honeymoon Bay, as well as along Bribie Island and beaches on the Sunshine Coast. These have been deemed disaster areas, although a controversy has arisen as to the lack of early response as well as the refusal to accept offers of help or allow access to clean up the area. The ship's owners face the possibility of up to 2 million in fines and the skipper could have to pay up to $200,000. They may also be liable for up to $250 million for environmental damage to the shoreline.
Демалыс
1966 жылы құрылған аралдың 98 пайызы Моретон аралы ұлттық паркінің құрамына кіреді, ол Дүниежүзілік табиғатты қорғау одағының (IUCN) II санатына жатады. Паркті Квинсленд парктері мен жабайы табиғат қызметі басқарады. Көптеген аймақтарда кемпинг жасауға және төрт дөңгелекті көліктерде жүруге рұқсат беріледі, бірақ тиісті төлем қажет. Аралға автомобильмен паром арқылы ғана кіруге болады, бірақ ол тек төрт дөңгелекті көліктерге арналған, себебі аралда асфальтталған жолдар жоқ. Кемпинг жасауға рұқсат бар, алайда рұқсаттар материкте алынуы керек. Оңтүстікке қарай Оңтүстік Страдброк және Солтүстік Страдброк аралдары, ал солтүстікке қарай Бриби және Фрейзер аралдары орналасқан (Фрейзер әлемдегі ең үлкен құм аралы деп есептеледі, ал Моретон аралы Фрейзерден кейін үшінші орында тұрады).
Established in 1966, 98% of the island is contained within the Moreton Island National Park, which has a World Conservation Union (IUCN) category of II. The park is managed by the Queensland Parks and Wildlife Service. Camping and four wheel driving is permitted and possible in many parts, with the appropriate fee. Motor vehicle access is by ferry, but is for four wheel drive vehicles only, as there are no sealed roads on the island. Camping is permitted, however permits must be obtained on the mainland. There are more islands to the south, South Stradbroke Island and North Stradbroke Island, and to the north; Bribie Island and Fraser Island (reputed to be the biggest sand island in the world, Moreton Island being the third largest to Fraser).
Басқару жоспары
Квинсленд үкіметі 2007 жылдың 1 шілдесінде «Моретон аралын басқару жоспары» деп аталатын жаңа басқару жоспарын қолданысқа енгізді. Бұл жоспарға жаңа кемпинг брондау жүйесі, квадроциклдер, триклер және трейл-байктерге арналған белгіленген бағыттар, сондай-ақ кіру және демалыс мүмкіндіктерінің ережелерін анықтайтын басқа да аймақтарға бөлу кіреді. Жоспарға бұрынғы өртке қарсы іс-шаралар жоспарлары, зиянды жәндіктер мен өсімдіктерді бақылау шаралары және жабайы жануарларды жою бағдарламалары да қосылды.
The Queensland Government implemented a new management plan called the Moreton Island Management Plan on 1 July 2007. This plan includes a new camping booking system, designated routes for quads, trikes and trail bikes and other zoning which defines rules for access and recreational opportunities. The plan incorporated existing fire management plans, pest and plant control measures and feral animal eradication programs.
Көлік
Аралға кіру Литтондағы Брисбен портындағы Moreton Island Adventures MICAT көлік паром қызметі арқылы, сондай-ақ Хольт-Сент-Пинкенбадағы Брисбен өзенінен шығатын Tangalooma Island Resort флотының курорттық жолаушылар қызметі арқылы жүзеге асырылады. Солтүстік Страдброк аралындағы Амити Пойнттанғы қызмет тоқтатылды. Сапар кестесі туралы мәліметтерді табуға болады. Комби Трейдер баржалық қызметі Скарбороудан (Редклиф қаласы) Болверге қазір жұмыс істемейді. 2008 жылдың шілдесінде терминал және қону аймақтарымен байланысты мәселелер туындағандықтан тоқтатылды. Аралда қоғамдық автобус қызметі жоқ. Болверден төрт дөңгелекті (жолдан тыс) көліктермен экскурсиялар мен таксилер ұсынылады. Жеке көліктерді пароммен аралға әкелуге болады. Оларды аралда жүргізуге болады, бірақ арал ұлттық саябақ болғандықтан көлік кіруге рұқсат қажет. Жолдар жабылмаған және курорттық аймақтардан тыс жерде көбінесе құмды жолдар болғандықтан төрт дөңгелекті (жолдан тыс) көліктер қажет. Көптеген жағажайлар, әсіресе шығыс жағалауында, жол ретінде де пайдаланылады. Аралда жанармай аз немесе мүлдем жоқ.
Access to the island is via vehicle ferry service from the Moreton Island Adventures MICAT at Port of Brisbane in Lytton, and the resort passenger services on the Tangalooma Island Resort Fleet departing from the Brisbane River at Holt St Pinkenba. A service from Amity Point on North Stradbroke Island was discontinued. Timetable details are available at The Combie Trader barge service from Scarborough in Redcliffe City to Bulwer no longer operates. It ceased in July 2008 due to matters with the terminal and landing areas. There is no public bus service on the island. Tours and taxi transfers by four wheel drive (off road) vehicles operate from Bulwer. Private vehicles may be brought to the island by ferry. They can be driven on the island but require a vehicle access permit as the island is a national park. Four wheel drive (off road) vehicles are necessary as roads are unsealed and often sandy tracks beyond resort areas. Many beaches, particularly on the east shore, also serve as roads. There is little or no petrol on the island.