Кіріспе
Қандағы тромбоциттердің қалыптан төмен деңгейі
Адамның қалыпты тромбоциттер саны 150 000-нан 450 000-ға дейін тромбоцит / микролитр (мкЛ) қанға тең. Бұл көрсеткіштен тыс мәндер міндетті түрде ауруды көрсетпейді. Тромбоцитопенияның шұғыл емдеуді қажет ететін бір жалпы анықтамасы – тромбоциттер саны 50 000/мкЛ-ден төмен болуы. Тромбоцитопенияны қандағы тромбоциттердің қалыптан тыс жоғары деңгейімен байланысты жағдайлармен – тромбоцитемиямен (себебі белгісіз) және тромбоцитозбен (себебі белгілі) салыстыруға болады.
A normal human platelet count ranges from 150,000 to 450,000 platelets/microliter (μL) of blood. Values outside this range do not necessarily indicate disease. One common definition of thrombocytopenia requiring emergency treatment is a platelet count below 50,000/μL. Thrombocytopenia can be contrasted with the conditions associated with an abnormally high level of platelets in the blood – thrombocythemia (when the cause is unknown), and thrombocytosis (when the cause is known).
Белгілері мен симптомдары
Тромбоцитопения көбінесе ешқандай белгілер көрсетпейді және әдетте толыққанды қан анализінде анықталады. Тромбоцитопениясы бар кейбір адамдарда мұрын қан кету немесе қызыл иеден қан кету сияқты сыртқы қан кетулер болуы мүмкін. Кейбір әйелдерде етеккірдің ауырлауы немесе ұзаруы немесе етеккір арасында қан кетулер пайда болуы мүмкін. Көкжиектер, әсіресе қолдың ішкі жағындағы пурпура және аяқ-қолдағы, сондай-ақ шырыш қабықшалардағы петехиялар тері астындағы спонтанды қан кетуден туындауы мүмкін. Тромбоциттердің төмендеуінің себебі басқа ауру емес екеніне көз жеткізу үшін толық медициналық тарихты жинау өте маңызды. Қанның басқа жасушаларының, мысалы, қызыл және ақ қан жасушаларының да басылмағанын қамтамасыз ету де маңызды. Егер адамның тромбоциттері 30 000-нан 50 000/мкл-ға дейін болса, шағын жарақаттардан кейін көкжиектер пайда болуы мүмкін; егер 15 000-нан 30 000/мкл-ға дейін болса, өздігінен көкжиектер пайда болады (көбінесе қол мен аяқтарда).
Себептер
Тромбоцитопения туа біткен немесе кейіннен пайда болатын жағдай болуы мүмкін.
Диагностика
Тромбоцитопенияны анықтау үшін зертханалық тесттерге толық қан анализі, бауыр ферменттері, бүйрек функциясы, В12 витамині деңгейі, фолий қышқылы деңгейі, эритроциттердің шөгу жылдамдығы және перифериялық қан жағындысы кіруі мүмкін. Егер тромбоциттердің төмендеуінің себебі анықталмаса, тромбоциттердің өндірісінің төмендеуі мен перифериялық тромбоциттердің жойылуын ажырату үшін сүйек миынан биопсия жасау әдетте ұсынылады. Ауруханаға жатқан алкогольге тәуелді адамдардағы тромбоцитопения көкбауырдың үлғаюынан, фолий қышқылының жетіспеуінен және көбінесе алкогольдің тромбоциттердің өндірісіне, тіршілік ету мерзіміне және функциясына тікелей зиянды әсерінен туындауы мүмкін. Алкогольден бас тартқаннан кейін 2-5 күннен соң тромбоциттердің саны көтеріле бастайды. Бұл жағдай көбінесе қауіпсіз, ал клиникалық маңызды қан кету сирек кездеседі. Ауыр тромбоцитопения жағдайында сүйек миын зерттеу мегакариоттардың саны, мөлшері және пісіп-жетілу деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл ақпарат тромбоцитопенияның себебі ретінде тромбоциттердің тиімсіз өндірілуін анықтауға және бір уақытта қатерлі ауру процесін жоққа шығаруға көмектеседі.
Емдеу
Емдеу аурудың ауырлығына және нақты себебіне қарай жүргізіледі. Емдеудің мақсаты – түпкілікті мәселені жою болып табылады, яғни оны қоздырған күдікті дәрілерді тоқтату немесе жатқан сепсисті емдеу. Ауыр тромбоцитопенияның диагностикасы және емдеуі көбінесе гематологтың бақылауында жүзеге асырылады. Тромбоциттердің өндірісін арттыру үшін кортикостероидтер қолданылуы мүмкін. Сүйек миында тромбоциттердің түзілуін стимуляциялау үшін литий карбонаты немесе фолат та қолданылуы мүмкін.
Тромбоциттер трансфузиясы
Тромбоцитопенияға байланысты тромбоциттер саны төмендеген адамдарға тромбоциттер құю ұсынылуы мүмкін.
Тромботиялық тромбоцитопеникалық пурпура
Тромбоздық тромбоцитопениялық пурпураны (ТТП) емдеу – жедел медициналық жағдай, себебі оған қоса жүретін гемолитикалық анемия және тромбоциттердің белсенділігі бүйрек жеткіліксіздігіне және сананың күйінің өзгеруіне алып келуі мүмкін. ТТП-ны емдеу 1980-ші жылдары плазмаферезді қолдану арқылы түбегейлі өзгерді. Фурлан-Цай гипотезасына сәйкес, бұл емдеу фон Виллебранд факторын кесетін ADAMTS 13 протеазасына қарсы антиденелерді жою арқылы әрекет етеді. Плазмаферез процедурасы пациентке белсенді ADAMTS 13 протеаза ақуыздарын қосып, фон Виллебранд факторының мультимерлерінің қалыпты деңгейін қалпына келтіреді. ADAMTS 13-ке қарсы тұрақты антиденелері бар пациенттерде әрқашан ТТП дамымайды, және осы антиденелердің өзі плазмаферез ТТП-ны қалай емдейтінін түсіндіруге жеткіліксіз.
Иммундық тромбоцитопендік пурпура
Иммундық тромбоцитопениялық пурпураның (ИТП) көптеген жағдайлары, сондай-ақ идиопатиялық тромбоцитопениялық пурпура деп те аталады, емделмей қалдырылуы мүмкін, ал спонтанды ремиссия (әсіресе балаларда) жиі кездеседі. Дегенмен, 50 000/мкл-дан төменгі көрсеткіштер тұрақты қан сынақтарымен бақыланады, ал 10 000/мкл-дан төменгі көрсеткіштері бар пациенттерге ем тағайындалады, себебі мұндай төмен тромбоцит санында ауыр спонтанды қан кету қаупі жоғары. Кез келген науқас қатаң қан кету белгілерін сезінсе, оған да ем жасалады. ИТП емдеу шегі 1990 жылдардан бері төмендеді; гематологтар пациенттердің тромбоциттері 10 000/мкл-дан жоғары болғанда спонтанды қан кетуі сирек болатынын мойындайды, бірақ осы байқауға ерекше жағдайлар да тіркелген. Тромбопоэтин аналогтары ИТП емдеуде кеңінен зерттелді. Бұл препараттар бұрын үміттендіргенімен, эндогенді тромбопоэтинге қарсы антиденелерді күшейтетіні немесе тромбозға алып келетіні анықталды. Ромиплостим (саудалық атауы Nplate, бұрынғы AMG 531) ИТП-мен ауыратын, емге жауап бермейтін пациенттерде, әсіресе көкбауырды алып тастағаннан кейін қайталаған пациенттерде қауіпсіз және тиімді екені дәлелденді.
Гепаринді индукциялаған тромбоцитопения
Гепаринді тоқтату гепаринмен шақырылған тромбоцитопения (ГШТ) жағдайында маңызды. Бірақ, одан ары, клиниктер көбінесе тромбозды болдырмау үшін емдеу жүргізеді. Емдеуге лепирудин немесе аргатробан сияқты тікелей тромбин тоқтаушылар кіруі мүмкін. Бұл жағдайда кейде қолданылатын басқа "қанды сұйылтатын" препараттар – бивалирудин және фондапаринукс. Тромбоцит құю ГШТ-ны емдеуде әдетте қолданылмайды, себебі негізгі мәселе қан кету емес, тромбоз болып табылады. Тромбоциттер қалыпқа келгенше варфарин қолдану ұсынылмайды.
Адамда пайда болған, көп қуатты, дің жасушаларынан алынған тромбоциттер
Адамның индукцияланған көпүрлі шешуші жасушаларынан туындаған тромбоциттер – жеке секторда, Биомедициналық алдыңғы зерттеулер және даму басқармасымен және АҚШ Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаментімен бірлесіп зерттеліп жатқан, адам организмінен тыс жерде тромбоциттер жасауға мүмкіндік беретін технология.
Жаңа туған нәрестелердегі тромбоцитопения
Тромбоцитопения кейбір жаңа туған нәрестелерге әсер етеді, ал жаңа туған нәрестелерді күтімі интенсивті бөлімдерінде оның кездесуі жиі. Әдетте, ол жеңіл түрінде болады және қандай да бір салдарсыз өтеді. Көптеген жағдайларда ерте туған нәрестелерде кездеседі және плаценталық жеткіліксіздік және/немесе ұрықтың гипоксиясынан туындайды. Басқа себептер, мысалы, аллоиммунитет, генетикалық факторлар, аутоиммунитет және инфекция сирек кездеседі. Туылғаннан кейін 72 сағаттан соң басталатын тромбоцитопения көбінесе жатқан сепсис немесе некротизациялық энтероколиттің салдарынан болады. Enterococcus spp., Yersinia enterocolitica және туғанға дейін, ана сүті арқылы, немесе қан құю кезінде жұғуы мүмкін. Интерлейкин 11 тромбоцитопенияны емдеу үшін, әсіресе сепсис немесе некротизациялық энтероколит болған жағдайларда қолдануға зерттеліп жатыр.