Кіріспе

Пиреней тауларының ең биік тауы – Ането. Ол Испанияның Арагон автономды облысының Уэска провинциясындағы Бенаск муниципалитетінде, Посец-Маладета табиғи паркінде орналасқан. Маладета массивінің бір бөлігі болып табылады және Бенаск аңғарында жатыр. Оның құрамында палеозой дәуіріне тән гранитті және мезозой дәуірінің материалдары бар. Солтүстік беткейінде Пиренейдегі ең үлкен мұздық жатыр, 2005 жылы ол белгілі бір аумақты қамтыды. 20 ғасырда жазғы температураның жоғарылауы және қысқы жауын-шашынның азаюы салдарынан мұздық қарқынды түрде қысқарып келеді. 1981 жылы оның ауданы 106,7 гектарды, ал 19 ғасырда 200 гектардан астамды құрады. Болжам бойынша, соңғы 100 жылда мұздық бетінің жартысынан астамы жойылды және ол 2050 жылға қарай мүлдем жойылып кетуі мүмкін.

Топоним

Бастапқыда таудың тіпті аты болмаған. Деректерге сәйкес, оңтүстік аңғарларындағы қойшылар мен аңшылар оны Малхета, Малахита немесе Пунта деп атаған. Бұрын оны Ла-Малахит деп те білген. 1787 жылы Бенаске портынан (немесе өткелінен) көріп, жазба қалдырған алғашқы саяхатшы Луи Рамонд де Карбоньер оның сыртқы бейнесін "мұз инелері" деп сипаттаған. Пиреней тауының ең биік нүктесі ақырында оның оңтүстік-шығыс жағындағы ауылдың атын алды: Ането. Эмиль Беллоктың Пиреней тауына арналған танымал еңбегі (әсіресе оның гидрологиясы, гляциологиясы және этимологиясы) Ането атауын ресми топоним ретінде орнықтырды; 1898 жылы ол оны тек осы атпен атады.

Тарих

Оның солтүстік-батыс шетінде 2 км қашықтықта Маладета шыңы орналасқан. Ол айналадағы ең биік бес шыңның қатарына жатпаса да, бүкіл массивке атын берген. Кейіннен, әсіресе 18 ғасырдың басында, альпинистердің қызығушылығын арттырды. Бұл негізінен перспектива мәселесі болды. Аңғарға табиғи кіреберістен немесе Франциядан келгенде, оның шыңы көз алдыңызға елестесе, ал шыңы шығысқа қарайғы көршісінің нақты көлемін жасырады – ол биік және үлкен мұздықтарға ие. Фридрих фон Паррот 1817 жылы Маладета шыңына шыққанда ғана Анетоның, сондай-ақ оның көршілері – Пико-дель-Мидио, Пунта-де-Асторг, Пико-Малдито және ла-Агуя-Шмидт-Энделлдің де одан биік екенін анықтады. Осыған дейін Монте-Пердидо ең биік тау деп есептелген. Алайда, Пиренейдегі ең биік нүкте анықталғаннан кейін тау беделге ие бола бастады, бірақ бірнеше мұздық апаттар, олардың кейбіреулері өлімге әкелді, оны бағындыруға деген қызығушылықты басып тастады. Әсіресе, Лушон Барраудың қазасы – ол аймақтағы ең тәжірибелі және жетекші сарапшы саналды. Ол Маладетадағы мұздың жарығына құлап кетті. Бұл жаңалық жергілікті тұрғындарды дүрліктірді. Бұрыннан мұздыққа жақындаудан қорқып келгендер, енді таудан шынайы қорқыныш сезінді, оны қарғыс атқан деп санады. Шың Уэска провинциясының солтүстік-шығысында, Бенаск қаласының үстінде орналасқан. Ането Мальдитос массивінің шығыс бөлігін алып жатыр, ол негізінен 6 км-ге созылған қырқадан тұрады, солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 3000 метрден астам биіктікте. Бұл қырқа Анетоны шығысқа қарай, батысқа қарай көрінетін Маладета шыңымен байланыстырады, сонымен қатар Коронас шыңдары мен Пико-Малдитоны қамтиды. Портильондардың жотасымен бірге бұл массивке ерекше бейне береді. Солтүстік аңғардан Эсера өзені басталады, ол батысқа, содан кейін оңтүстікке қарай ағады. Анетоның солтүстік беткейлері мен мұздықтары Аигуаллуц жазығындағы Forau de Aigualluts деп аталатын шұңқырға құйылып, жер астымен шығысқа қарай ағып, Аран аңғары мен Гаронна өзеніне қосылады. Бұл өзен солтүстікке қарай Францияға және Атлант мұхитына құяды. Батыс және оңтүстік беткейлерден ағатын сулар сәйкесінше Коронас және Ллосас көлдеріне құйылып, Баллибиерна өзені арқылы Есраға, содан кейін Синкаға қосылады. Синка Эброға құйылып, Жерорта теңізіне ағады. Осылайша, Ането Пиреней тауларының негізгі қырқасында орналаспаса да, Атлант мұхиты мен Жерорта теңізі арасындағы суайырыққа жатады.

Мұздықтар

Бұл таулардың жиынтығы, барлығы айқын альпілік сипатта, бір кезде Пиренейдегі ең үлкен мұздықтардың пайда болған жері. Олар бірнеше жүз метр қалыңдықтағы мұзбен Конгосто Вентамильо саңылауының аузына дейін созылған. Бүгінде, жаһандық жылыну салдарынан, олардың саны 11 мұздыққа дейін азайды, олардың жалпы ауданы 300 акрды құрайды. Еріу процесінің қашан басталғанын ешкім анық білмейді, бірақ 1950 жылдары шамалы үлкейгеніне қарамастан, қазір ол қарқынды түрде үдеп барады. Болжам бойынша, Анетоның мәңгі тоңған жері мен Пиреней мұздықтары 21-ші ғасырдың ортасында жойылуы мүмкін. Ането Маладета массивінің жалпы ауданы 286 акрды құрайды, бұл Испаниядағы барлық мұздықтардың жартысынан астамын білдіреді, олардың барлығы Пиренейде орналасқан.

Флора

Массивтің ерекшелігі және оның тартымдылығы шаруашылық қызметтердің дерлік тоқтауына алып келді, оның орнына туризм дамыды. Осының салдарынан, айналағы ортаның өсімдік әлемі, әсіресе орман бастапқы күйінде сақталған төбелер мен массивтерде, үлкен күтіммен сақталған.

Жоғарғы Альпілік

Теңіз деңгейінен 3404 метр биіктікте орналасқан бұл қабат, тіршілік дамуы үшін ең үлкен қиындықтар тудырады. Тау шыңдарының, қырлы-қабақты жерлердің және тізбектердің үстіндегі өсімдіктердің бастан кешіретін қатал ауа-райы жағдайлары, ерекше төзімділікті қажет етеді. Күннің күшті сәулеленуі, төмен температура және жылдың көп бөлігінде қардың болуымен қатар қысқа вегетациялық маусым сияқты көптеген факторларды төтеп беру қажет. Ағаш өсімдіктері жоқ, бірақ 100-ден астам өсімдік түрі, оның ішінде лишайниктер, мүктер, суккуленттер және микроскопиялық балдырлар өседі. Флораның ішінде 2800 метр биіктікте кездесетін Андросаке Вандели және тамырсыз Силене (Silene acaulis) бар. Бұл түрлердің 20 пайызы Пиренейге ендемик.

Әуе қозғалысының шекарасы

АНЕТО деп аталатын әуе қиылысы таудың өте жанында, Франция мен Испания шекарасында дәл орналасқан. Пиренейді басып өтетін пилоттар үшін бұл қиылыс Бордо және Барселона әуе кеңістіктерінің шекарасын көрсетеді.