Праганың Карл көпірі: тарих және мәдениет ескерткіші

Кіріспе

Ортағасырлық тас аркалы көпір, Чехияның Прага қаласындағы Влтава өзенінен өтпелі.

14-19 ғасырлар

Карлс көпірі тарихы бойында бірнеше апаттарға ұшырап, көптеген тарихи оқиғалардың куәсі болды. Чех жырларында айтылуынша, 1357 жылдың 9 шілдесінде таңғы сағат 5:31-де Карл көпірінің құрылысы басталды, ал алғашқы тастың қалануымен Карл IV өзі айналысты. Бұл нақты уақыт Киелі Рим императоры үшін өте маңызды болды, себебі ол нумерологияға берілген адам еді және палиндром құрайтын осы уақыттың (1357 9/7 5:31) сандық көпір екеніне, Карлс көпіріне қосымша күш сыйлайтынына сенді. Көпір 45 жылдан кейін, 1402 жылы аяқталды. 1432 жылы болған су тасқыны үш тіреуді зақымдады. 1496 жылы үшінші арка (Ескі қала жағынан санағанда) тіреулердің бірі су астында қалып, құлап кетті (жөндеу жұмыстары 1503 жылы аяқталды). Ақ тау шайқасынан бір жыл өткен соң, 1621 жылдың 21 маусымында Габсбургтерге қарсы көтерілісшілердің 27 басшысы жазаланды. Осы кезде Ескі қала мұнарасы чехтардың одан әрі қарсылық көрсетуін тоқтату үшін өлтірілгендердің кесілген бастарын көрсету арқылы қорқыту мақсатында пайдаланылды. 1648 жылы Отыз жылдық соғыс аяқталғанда швед әскері Влтаваның батыс жағалауын басып алды. Олар Ескі қалаға енуге тырысқанда ең қатты шайқас көпірде болды. Шайқас барысында олар Ескі қала мұнарасының бір жағын (өзенге қараған жағын) қатты зақымдады, содан кейін готикалық әшекейлердің қалған бөлігі алынып тасталды. 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында көпір барокко стиліндегі мүсіндермен безендірілгенде әдеттегі түрін алды. 1784 жылы болған үлкен су тасқыны кезінде бес тіреу қатты зақымдалды, бірақ аркалар құлаған жоқ, алайда көпірдегі қозғалыс біраз уақытқа шектелді. 1844 жылы Кампа аралына апаратын ескі баспалдақ жаңа баспалдақпен ауыстырылды. Келесі жылы тағы да су тасқыны болды, бірақ көпір көп зақым көрмеді. 1848 жылы революциялық күндерде көпір оқтан зардап шекпеді, бірақ кейбір мүсіндер зақымдалды. 1866 жылы балюстрадаға псевдо-готикалық газ шамдары орнатылды, олар кейін электр шамдарымен ауыстырылды. 1870-ші жылдары алғашқы тұрақты қоғамдық көлік (омнибус) көпір арқылы жүрді (1870 жылдан кейін ресми түрде "Карлс көпірі" деп аталды), кейіннен оны атпен жүретін трамвайлар алмастырды. 2010 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра комитеті "Карлс көпірін қалпына келтіру жұмыстары материалдар мен техниканы сақтау жөнінде тиісті кеңессіз жүргізілді" деген шешім қабылдады.

Throughout its history, Charles Bridge has suffered several disasters and witnessed many historic events. Czech legend has it that construction began on Charles Bridge at 5:31am on 9 July 1357 with the first stone being laid by Charles IV himself. This exact time was very important to the Holy Roman Emperor because he was a strong believer in numerology and felt that this specific time, which formed a palindrome (1357 9/7 5:31), was a numerical bridge, and would imbue Charles Bridge with additional strength. The bridge was completed 45 years later in 1402. A flood in 1432 damaged three pillars. In 1496 the third arch (counting from the Old Town side) broke down after one of the pillars lowered, being undermined by the water (repairs were finished in 1503). A year after the Battle of White Mountain, when the 27 leaders of the anti Habsburg revolt were executed on 21 June 1621, the Old Town Bridge Tower served as a deterrent display of the severed heads of the victims to stop Czechs from further resistance. During the end of the Thirty Years' War in 1648, the Swedes occupied the west bank of the Vltava, and as they tried to advance into the Old Town the heaviest fighting took place right on the bridge. During the fighting, they severely damaged one side of the Old Town bridge tower (the side facing the river) and the remnants of almost all gothic decorations had to be removed from it afterward. During the late 17th century and early 18th century the bridge gained its typical appearance when an alley of baroque statues was installed on the pillars. During a great flood in 1784, five pillars were severely damaged and, although the arches did not break down, the traffic on the bridge had to be greatly restricted for some time. The original stairway to Kampa Island was replaced by a new one in 1844. The next year, another great flood threatened the bridge, but the bridge escaped major damage. In 1848, during the revolutionary days, the bridge escaped unharmed from the cannonade, but some of the statues were damaged. In 1866, pseudo gothic gas lights were erected on the balustrade; they were later replaced with electric lighting. In the 1870s, the first regular public transport (omnibus) line went over the bridge (officially called "Charles Bridge" after 1870) later replaced by a horse tram. In 2010 UNESCO's World Heritage Committee adopted a decision stating that "the restoration of Charles Bridge was carried out without adequate conservation advice on materials and techniques".

Көпірдегі мүсіндер

Балюстрадада орналасқан, көбінесе барокко стиліндегі 30 мүсін мен мүсіндер аллеясы, төмендегі готикалық көпірмен көркемдік стильдердің бірегей байланысын құрайды. Көптеген мүсіндер 1683 және 1714 жылдар аралығында орнатылған.