Кіріспе
Сития (латынша және итальянша) немесе Ситея (Σητεία, ) – Грекияның Крит аралындағы Ласити аймағындағы порты бар қала және муниципалитет. Қаланың халқы 11 166 адамды, ал муниципалитеттің халқы 20 438 адамды құрайды (2021). Бұл Ласити аймағының маңызды экономикалық орталықтарының бірі. Вардёде аяқталатын Е75 Еуропалық тас жолы Ситиядан басталады. Ситияда Сития мемлекеттік әуежайы орналасқан. Вайға дейін созылған жағажай мен бірнеше тарихи жерлерге қарамастан, Ситияда жаппай туризмнің әсері сезілмейді.
Sitia (Latin & Italian) or Siteia (Σητεία, ) is a port town and a municipality in Lasithi, Crete, Greece. The town has 11,166 inhabitants and the municipality has 20,438 (2021). and is one of the economic centers of the Lasithi region. European route E75, which ends in Vardø, starts in Sitia. Sitia is served by the Sitia Public Airport. Sitia has not experienced the effects of mass tourism even though there is a long beach along the road leading to Vai and several places of historical interest.
Тарих
Қаланың қоныстануы Миной дәуірінен бұрынғы кезеңге дейін жетеді. Петрас ауданындағы қазба жұмыстары неолиттің соңы (б.з.д. 3000 ж.) және қола дәуірінің 3000-1050 жж. аралығындағы сәулеттік қалдықтарды, оның ішінде Петрас Миной сарайын тапты. Муниципалитет шегінде Итанос және Мохлос сияқты бірнеше басқа Миной қоныстары да табылды. Диоген Лаертийдің мәлімдемесіне сәйкес, Сития Грекияның жеті данасының бірі – Чендік Мисонның туған жері болған.
Атауы
Ежелгі Ития немесе Этея (, ) қазіргі Ситиямен шамамен сәйкес келеді. Ситея атауының өзі, бәлкім, (σε, "at") мен деген сөздердің қайта жазылуының нәтижесі болар.
Ежелгі Сития
Ситиа минойлықтар тарапынан Ития қаласы ретінде негізделді және ірі миной қоныстары құлдырағаннан кейін туған жергілікті криттіктерге пана берді. Қала классикалық, эллинистік, римдік және византиялық дәуірлерде аралдың маңызды портының бірі ретінде гүлденуін жалғастырды.
Венеция дәуірі
Кейін қала 1204 жылы Критті басып алғаннан кейін венециялықтар тарапынан кеңейтіліп, нығайтылды. Олар оны Шығыс Жерорта теңізіндегі әскери операциялар үшін база ретінде пайдаланды. Венециялықтардың билеу кезеңінде қала үш рет қирады: 1508 жылы болған жер сілкінісінен, 1538 жылы түрік қарақшысы Хайреддин Барбароссаның шабуылынан және 1651 жылы венециялықтардың өзінен. Бұл соңғы қирау Крит соғысы (1645–1669) аясында болды, онда венециялықтар Осман империясына қарсы аралдағы билігін сақтап қалу үшін күресті. Сития түріктердің алғашқы шабуылында жауап бермесе де, венециялықтардың ұзақ қоршауға төзуге жеткілікті күші болмады. Сондықтан олар бекіністерді қиратты және гарнизонды Ираклионға көшірді. Ал жергілікті тұрғындар батысқа қарай Лиопетроға қоныс аударды, содан кейін бұл жер 200 жылға жуық түрік билігі кезінде тасталып қалды. Венециялықтардың билеу кезеңінен қалған ең маңызды нысан – Казарма (итальян тілінен casa di arma), яғни портынан көрінетін ескі бекініс.
Қазіргі дәуір
Венеция кезеңінен кейін және одан әрі тасталып қалғаннан соң, қала 1870 жылға дейін Крит көтерілісінен кейін прогрессивті түрік губернаторы Хюсейн Авни-паша тарапынан қайта жаңартылды. Содан кейін ол Ласит санжағының (кейіннен Ласити) астанасы болып құрылды, ол бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Түрік үкімдігі кезінде қала қайта құрушысының құрметіне Авний деп аталды, бірақ жергілікті гректер дәстүрлі Сития атауын қолдануын тоқтатпады, сондықтан бұл өзгеріс тәуелсіздікке дейін жарамай қалды. Криттің Осман империясынан бөлініп, Грекияға қосылуының күрделі тарихына және Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарамастан, 1881 жылғы (570 тұрғын) және 1928 жылғы (2100 тұрғын) аралығында халық саны шамамен төрт есеге өсті. 1911 жылы грек үкіметі қаланы жаңғырту мақсатында ауқымды қоғамдық жұмыстар жүргізді, оның аясында Осман дәуірінен қалған қаланың көп бөлігі қайта салынды, сондай-ақ жаңа сумен жабдықтау жүзеге асырылды.
Облыс
Сития провинциясы немесе Епархия (Επαρχία Σητείας,) Ласити провинцияларының бірі болған. Оның аумағы қазіргі Сития қалалық әкімдігі және Макри-Гиалос муниципалдық бірлігімен шектесетін. 2006 жылы таратылды.
Климат
Ситияда ыстық, құрғақ жаздары және жұмсақ, жаңбырлы қыстары бар Жерорта теңізі климаты (Кёппен климаттық жіктелімі: Csa) басым.
Инфрақұрылым
Сития муниципалитетіне бірнеше ішкі бағыттармен қызмет көрсететін Сития мемлекеттік әуежайы қызмет көрсетеді. Алғашқы ұшу 1984 жылдың 7 маусымында жүзеге асырылды, ал әуежай 1984 жылдың 9 маусымында ресми түрде ашылды. Бақылау мұнарасын қоса алған жаңа ғимараттардың құрылысы 1993 жылдың мамыр айында аяқталды. Ұшу-қону жолағы мен аэродромдық алаңды кеңейту жұмыстары 2003 жылдың мамырында аяқталды. Жақында (2011 жылы) жергілікті билік 2012 жылдың мамыр айынан бастап тұрақты чартерлік рейстерді ұйымдастыру үшін халықаралық саяхат агенттерімен келіссөздерді аяқтады. Қазіргі уақытта (2011 жылы) жергілікті шенеуніктер Ryanair бюджеттік әуе компаниясымен келіссөздер жүргізуде. Сонымен қатар, Ситияны Сития мен Шығыс Критті бірнеше грек аралдарымен және Пирей портымен байланыстыратын порт та қызмет етеді. Қалада сонымен қатар кішкентай балық аулау қайықтары мен яхталарға арналған марина бар.
Денсаулық сақтау қызметі
Сития қалалық ауруханасы 1947 жылы жергілікті медициналық орталық ретінде құрылды, ал кейін (1994 жылы) 7500 м2 (110 төсек-орындық) жаңа ғимаратқа көшіріліп, Сития қаласы мен аймақтың бас ауруханасы деңгейіне жеткізілді.
Көрікті жерлер
Мони Топлу, 15 ғасырдың ортасында құрылған, Криттегі ең маңызды монастырлардың бірі. Сития қаласындағы Казарма бекінісі. Өлілер шатқалы (Като Закрос). Сития археологиялық мұражайы. Сития халықтық мұражайы. Итанос және Мохлос сияқты қола дәуіріндегі миной өркениетінің қоныстары бар түрлі археологиялық орындар.